ЛоӀамеча кӀалтохаргах латар

Рувики материал
ЛоӀаме кӀалто́харгах латар
ЛоӀаме кӀалто́харгах латар кхыча латарашта юкъе ба́шха да когаш лувцар юкъе хилар бахьан долаш
ЛоӀаме кӀалто́харгах латар кхыча латарашта юкъе ба́шха да когаш лувцар юкъе хилар бахьан долаш
Хьалхара яхьаш
Аьланпхье ловзараш 1904
Дунен чемпионат 1951 год
Европан чемпионат 1929 год
Дунен къамашта юкъера федераци
ЦӀи Цхьанкхийттача латара тайпа́й къаман юкъара федераци
РУВИКИ.Медиа логотип РУВИКИ.Медиа чура файлаш
гораэтта́ духьала латашвар ла́цар партере латара кертерча кепех кеп я, цо дукхагӀа йолча хана тоъал ха дӀалоац

ЛоӀаме кӀалто́харгах латар (эрс: вольная борьба, (ингал: Freestyle wrestling, фер. Lutte libre)) — къаьсттача бокъонех, тайп-тайпара наькъаш юкъедоаладарца (хьалацар, вожавар, кӀалтохарг) ши спортсмен кӀалтохаргах лотавеш дола аьланпхьен спорта тайпа да, цу спорте цаI шоллагӀвар, кӀалтеха, вожаве гӀерт. ЛоӀаме кӀалтохаргах латаре, яний-румий ӀаьдалагӀа кӀалтохаргах латарцеи тӀехкарашца латарцеи дистача, духьала латашвар когащца лацар могадаь да. ХӀанзара лоӀаме кӀалто́харгах латар аьланпхьен спорта тайпа а да, иштта тӀагӀолла дола тайпа а да.

Тархьар

Духьала латачо дер дар яьржа йола духьалъоттара кеп я, латар доладу уралатташ, тӀаккха лотараш гарга болх шоайла, пхьарсашкара хьа а лаьце, бӀарг тӀера ца боаккхаш
яний-румий ӀаьдалагӀа кӀалтохаргах долча латарцеи тӀехкарашца латарцеи дистача, лоӀаме кӀалтохаргах латаре духьала латашвар когашца лацар яьржа кеп я

Тархьара хоамашкара ховш да, хьалха ширача хана Британе импере духьала латашвар когашца лувца, иштта когашца вожаве гӀерта а могадеш хинналга[1] .

Къаман юкъарча спорта доазон тӀа лоӀаме кӀалтохаргах дола латар арадаьннад яний-румий ӀаьдалагӀа кӀалтохаргах долча латарал тӀехьагӀа. ЛоӀаме кӀалтохаргах латар доладенна моттиг лоархӀ Ланкашир. Цул тӀехьагӀа из латар доладеннад США. Латарах цӀи йоаккхаш хиннай «кэтч», (catch,  ингал. меттара — «дӀалацар» 

яхилга хиннад, Россе импере а СССР а 1947-ча шерага кхаччалца цох лаьрххӀа цӀи йоаккхаш хиннай «лоӀаме американ латар» аьнна[2][3][4][5]).
Кхыча латарашта юкъе лоӀамеча кӀалтохаргах латар башха да бугӀан дӀаоттарца а цо дегӀ хьалкхабарца а

США лоӀаме кӀалтохаргах латар шин даькъе хиннад: духхьал латари, лакхача говзалах дола латари. Спорта лоӀаме кӀалтохаргах латар дукхагӀа даьржа хиннад ишколашкеи колледжашкеи. Бокъонашка хьежача, цох тара да дунен къамашта юкъара лоӀаме кӀалтохаргах дола латар.

1904-ча шера лоӀаме кӀалтохаргах латар духхьашха юкъе дахад США Сент-Луисе Ахканарча аьланпхьен ловзарашта юкъе. Латаш хинна 42 саг США мехкара хиннав. Из ишта нийсаденнад ловзараш дӀахьоча даьй бокъонех США мехко кэтч юкъейоалаяр бахьан долаш. Аьлан пхьен комитет раьза а хинна, цох цӀи яьккхай лоӀамеча хьале дола латар аьнна (Free style). Из бахьан долаш аьланпхьен турнир йохачара яьннай, тӀаккха америкахоша шоай чемпионат йийзай Олимпиадаца, аьланпхьен яхьараш санна дӀайихьай.

ТӀехьа тӀадоагӀача 1906-ча шерарча ловзарашка яний-румий ӀаьдалагӀа дола латар юкъедихьад, хӀаьта лоӀаме кӀалтохаргах латар дӀадаьккхад, шоашта дика довзанза доландаь.

ДӀахо дӀайодача хана лоӀаме кӀалтохаргах латар (Стокгольме 1912-ча шера хиннача ахканарча аьланпхьен ловзарашкара дӀа мел ийккхача ловзарашка) аьлан пхьен ловзарашта юкъе хиннад.

1904—1906 шерашка америкахоша Аьлан пхьен ловзарашка 99 майдилг яьккха хиннай, мехкашта юкъе эггара дукхагӀа. 1904-ча шера рекод хиннай, доакъашхой духхьал США мехкара хилар бахьан долаш..

1912-ча шера Стокгольме Ахканара аьланпхьен ловзараш долалуча хана вӀашагӀъеллай Дунен къамашта юкъера бугӀий юкъарче (нем. Internationaler Ring Verband). ЛаьрххӀа йола хьалхара конгресс юкъарчено дӀайихьай 1913-ча шера Берлине. Цига дакъалоацаш хиннаб хӀанз хьоахадергдолча мехкашкара викалаш: Немций мехкара, Боккхача аьлан суомий мехкара, Данера, Швецера, Россе имперера, Венгрера, Австрера, Богемера, Йоккхача Британера[6].

1928-ча шера Париже дӀайихьай хьалхара Европай чемпионат[1].1928-ча шера денз чемпионате дакъа лаца бокъо йолаш ва хӀара дозала категорех цхьацца саг. Аьланпхьен турнир ловзарера цхьацца юкъера воалача оттамах я.

1951-ча шера вӀашагӀъеллай латара цхьанкхийттача тайпай дунен къамашта юкъера федераци (ФИЛА, фер. FILA). Цу хана денз цо дӀакхухь латарах йола дунен чемпионат.

1980-ча шерашка юкъе доаладаьд кхалнаьха лоӀаме кӀалтохаргах латар, 2004-ча шера из латар Ахканарча аьланпхьен латарашта юкъе дихьад тхэквондо, дзюдо латарашта тӀеххьа. Духхьашха латар хьекхад Афинашка 2004-ча шера хиннача Ахканарча аьлан пхьен ловзарашка[7].

Кийчон башхал

спортсмена гон хоттамаши, лергаши, мотти Ӏоткъам чӀоагӀагӀа хила тарлу маьженаш я, цудухьа лергахйоахкаргаши, гонаехкаргаши бугӀан гӀирсагахьа йолча кийчон кертера дакъа да

ЛоӀаме кӀалтохаргах дола латар кадай хилар а дегӀа низ а хьахьокхаш да. Латара башхалага хьажжа керте лоархӀ кулгаш меладаь дегӀ хьалкхабари, латархочун кулгаши, хьажа юкъи, наггахьа чӀенги, кӀоажоши мара кӀувсах хьокха ца луш, букъ соттабаь ла́ттари. ДегӀ дикагӀа сеттаргдолаш, шаьрбу акробатикан болх: кӀалтӀалелхар, чарх мо кхастар, фляк, рондат, тӀехьашкахьи хьалхашкахьи еш йола сальто, Ӏарбий сальто, кулгашца лелар, букъ соттабаь хьалгӀаттар. ДегӀа хоттамаш, пхаьнаш чӀоагӀа деце, латаре котало яккха аьттув хилац, цудухьа вожаргахьа, юха хьалгӀеттаргахьа тӀатеӀӀа кийчо ю. Садаха а, сатоха а бӀаьха никъ беш адарца Ӏомалу, иштта сиха ловзарца, ловзарашта юкъе дукхагӀа херж регби бокъонех йола баскетбол. Кийчо еча хана таникех лет, цул тӀехьагӀа латархочунца. Сатоха х́р керте латт.

Низ совбоаккхаш болх бу чӀаргаш тӀа, оарцаш тӀа, иштта еза хӀамаш хьалъийеш (бодибилдинг, штангаш ийеш), уй тӀара хьалъийлуш, карсаца болх беш.

СССР, Россе

Советий мехкара лоӀаме кӀалтохаргах латара бугӀаша духхьашха дакъа лаьцад 1952-ча шера хиннача Ахканарча аьланпхьен ловзарашка. СССР бугӀий тоабо хьалхара моттиг дӀайихьай, Арсен Мекокишвили, Давид Цимакуридзе аьлан пхьен чемпионаш хиннаб. 1952 шера денщ 2008-ча шерага кхаччалца хиннача аьланпхьен яхьарашка лоӀаме кӀалтохаргах латаре даьккхад (дошув — дотув — боарза):

Тоабан зачёт
  • 1952 — 2 + 1 + 0 (8 оагӀат)
  • 1956 — 1 + 1 + 4 (8 оагӀат)
  • 1960 — 0 + 2 + 3 (8 оагӀат)
  • 1964 — 2 + 1 + 2 (8 оагӀат)
  • 1968 — 2 + 1 + 0 (8 оагӀат)
  • 1972 — 5 + 2 + 1 (10 оагӀат)
  • 1976 — 5 + 3 + 0 (10 оагӀат)
  • 1980 — 7 + 1 + 1 (10 оагӀат)
  • 1984 — не участвовали
  • 1988 — 4 + 3 + 2 (10 оагӀат)
  • 1992 — 3 + 2 + 2 (10 оагӀат)
  • 1996 — 3 + 1 + 0 (10 оагӀат)
  • 2000 — 4 + 1 + 0 (8 оагӀат)
  • 2004 — 3 + 0 + 2 (7 оагӀат)
  • 2008 — 4 + 0 + 5 (9 оагӀат)
  • 2012 — 1 + 1 + 2 (7 оагӀат)
  • 2016 — 2 + 1 + 0 (6 оагӀат)

лоӀаме кӀалтохаргах латаре сийлахьа цӀи йола латархой

Диазза аьланпхьен чемпионаш:

Кхозза аьлан пхьен чемпионаш:

Шозза аьлан пхьен чемпионаш:

Кхыбола цӀихеза бола латархой:

ТӀатовжамаш

Белгалдаккхар

  1. ↑ 1 2 Вольная борьба. Хоам хьаийца таьрахь: 28.12.2010. Архиваци яьй оригинала тӀара 17.10.2011.
  2. ↑ Атлетика // Анрио — Атоксил. — М. : Советская энциклопедия, 1926, 1930. — Стб. 778. — (Большая советская энциклопедия : [в 66 т.] / гл. ред. О. Ю. Шмидт ; 1926—1947, т. 3).
  3. ↑ Борьба // Больница — Буковина. — М. : Советская энциклопедия, 1927. — Стб. 202. — (Большая советская энциклопедия : [в 66 т.] / гл. ред. О. Ю. Шмидт ; 1926—1947, т. 7).
  4. ↑ Борьба // Березна — Ботокуды. — М. : Советская энциклопедия, 1950. — С. 608. — (Доккха советий энциклопеди : [в 51 т.] / гл. ред. С. И. Вавилов ; 1949—1958, т. 5).
  5. ↑ Борьба греко-римская (Французская) и вольно-американская. Правила соревнований. — М., 1947.
  6. ↑ FILA — Origins and history. Хоам хьаийца таьрахь: 17.12.2010. Архиваци яьй 3.02.2010.
  7. ↑ Вольная борьба (Женщины). Хоам хьаийца таьрахь: 17.12.2010. Архиваци яьй 11.05.2011.
Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=ЛоӀамеча_кӀалтохаргах_латар&oldid=126541021»