Маршани

Маршани — абхазой аьлий тайпа. Маршаний цхьа дакъа ГӀалгӀай мехка хьал а дена, гӀалгӀаех дӀаийнад.

Юкъара хоам

Григорий Гагарин аьла. Черсийи абхазойи (эрс.) (гӀа. аьлаш Соченна (эрс.) (гӀа. гаьна доацаш вӀашагӀкхетар. Аьрдехьара пхелагӀа латтар Маршани аьла ва^[1]^[2]^[3]. Аьрдехьара шоллагӀа латтар Кац Маан ва.

Маршани яха аьлий тайпа XIX бӀаьшера хьалхарча даькъе хиннача хьалах, доккхеи дукха маза болаши хиннаб. Абхазехьа ӀотӀакхача хала дола лаьтташ кара долаш хиннаб уж эрсий йоазонашка Цебельда (эрс.) (гӀа. оалаш долча (Абхазехьен тархьара область Дал-Цабал я из). Тайпан лаьттий нанагӀала Мерхеул яха юрт хиннай. Къаьст-къаьстача тайпан наькъий а шоай резиденцеш хиннай.

ГӀалгӀай Мехкарбараш

XIX-гӀа бӀаьшере ший юкъага кхаьчача хана ГӀалгӀай Мехка пхьа леха (эрс.) (гӀа. хьалвена хиннав абхазой аьла Маршани Зураб. Цун воша Даькъастен бӀун чу амал деш волаш цхьанне вийна хиннав. Аьлано ший воша вийна маьри дуэле а вийха́, чӀир лийхай. Цул тӀехьагӀа Анзорой тайпах сув хинна гӀаьбарте маьре йига́й цо. ХьоалчагӀа (эрс.) (гӀа. даьнначул тӀехьагӀа Абхазехьа юха дӀацӀаваха лаьрхӀа хиннав из, амма перекладнойшца (эрс.) (гӀа. цу тайпара никъ хьош чӀоагӀа хала а аьттув эшаш а хиннад. ЦӀабаха кийчлуча юкъа́ кхо воӀ ваьв цунна: КӀации — 1853-ча шера, Ӏасолтеи — 1855-ча шера, Хасолтеи — 1861-ча шера. Аьла Зураб ший дезалцеи сесагацеи Абхазехьа цӀаводача хана ший уст-йиша йолча дӀачуайтта хиннаб — уст-йиша Ачалкхе Малсаганаькъан эпсарга маьре хиннай. Малсаганаькъанга болаш аьла цамогаш а хинна, цига дӀаваьннав из. Зураба воккхагӀвола воӀ КӀаци тӀеман гӀулакхе а ваха́ эрсий-туркий тӀем тӀа да́къа лоацаш а волаш, Георге жӀаргий визза́ кавалер а хинна, эрсий паччахьа́ везаш а лоархӀаш а хиннав. ТӀом баьнначул тӀехьагӀа бизнес лелае волавеннав из: МагӀалбикера мехкадаьтта (эрс.) (гӀа. доаккхаш бурув те́ха́ моттиг ший доалахь а йолаш, Буро тӀа доккхий цӀенош а долаш боккха боахам а болаш хиннав из. Хьалхарча Паччахьалкхен думай доакъашхо хиннав из кхадж тасса бокъо а йолаш^[4].

Ши воӀ хиннав цун: Беслани Мухьмади. Шаккхе воӀ эрсий-японхой тӀем тӀа да́къа а лоацаш, цул тӀехьагӀа Хьалхарча дунен тӀем тӀа цӀихеза хиннаб. ГӀалгӀашта юкъе довзаш долча «Акхача дивизен» илле-гимна чу «Нас ведут в атаку храбрый Мерчули» яхача вувцар Маршани хиннав, цун тӀехьено хьаяхачох^[4].

КхоалагӀа йоалаяьча сесаго ваьча Ӏасолтий ши воӀ хиннав: Мухарбики (1909—1971 шераш), Мухьмади (1912—2002 шераш). Мухарбик СибарегӀара цӀавенача хана денз Юкъерча Ачалкхе морсача хин (эрс.) (гӀа. заводе директор волаш болх беш хиннав. ХӀаьта Мухьмад аьлий цӀий доалаш хиларах деша аьттув болаш хиннавац лерттӀа, цудухьа ворхӀ шерара ишкол яьккхачул тӀехьагӀа цхьа юкъ а яьккха́ специальни дешар дийшад цо^[4].

ЙӀаьхача юкъа́ Шолжа-ГӀалий тӀа консервий заводе болх беш хиннав из балхарча новкъосташа а кулгал дераша а лоархӀаш а волаш. Цо йоалаяьй инженер хиннача Коазой Бийбота Берса́ йоӀ Тамара. Цун ши бер хиннад Маршани Мухьмада Бахьаудини Марети яхаш. Бахьаудин ГӀалгӀай Мехка къахьегамеи социальни дегӀайоалаяреи министр волаш болх баь ва^[4].

Белгалдаккхар

↑ Ворошилов В. И. История убыхов. — Майкоп, 2006.
↑ Про убыхов, абхазов и Гагарина. (неопр.) Хоам хьаийца таьрахь: 13.03.2020. Архиваци яьй 12.12.2021.
↑ Гагарин Г. Г. Рисунки и наброски с натуры. — СПб., 1902. Подпись в правом нижнем углу рисунка на фр. языке.
↑ ¹ ² ³ ⁴ Кодзоева, 2012.

ТӀатовжамаш

Д. Кодзоева. Безамца бийза дагалоацам дикан гӀарчошка юкъебийцаб : [рус.] = Любовью сотканная память в добра узоры вплетена… // Сердало : газет. — 2012. — № 155—156 (10888-889) (6 октября). — С. 5.

[1] Ворошилов В. И. История убыхов. — Майкоп, 2006.

[2] Про убыхов, абхазов и Гагарина. (неопр.) Хоам хьаийца таьрахь: 13.03.2020. Архиваци яьй 12.12.2021.

[3] Гагарин Г. Г. Рисунки и наброски с натуры. — СПб., 1902. Подпись в правом нижнем углу рисунка на фр. языке.

[_288bf8f58118e584-4] ¹ ² ³ ⁴ Кодзоева, 2012.

[1]

[2]

[3]

[4]