Руманий мотт
| Руманий мотт | |
|---|---|
| Ший цӀи | Limba română |
| Паччахьалкхенаш | Румыни, Молдави, Серби, Германи, Мажарче, Жугтехье, США, Болгари, Украина, Эрсече |
| Керттера статус |
Государства: |
| Классификаци | |
| ОагӀат | Евразе метташ |
|
|
| Йоазув |
латиница (руманий алапат) Тархьарца кириллица (руманий кириллица) |
Рума́ний мотт (эрс: румынский язык) — романий метташта юкъе бода индоевропай мотт ба. хӀиспанийи, фордгӀалойи, фаьренгий, италой метташта тӀеххьа пхелагӀа моттиг дӀалаьцай руманий метто бувцархой дукхалах. Из официальни мотт ба Румане, шоай мотт лоархӀ цох Молдова Республико а. ДукхагӀболча лингвисташа молдовай мотти, руманий мотти цхьа мотт лоархӀ кхыболча лингвисташа молдовай мотт малхбоалехьарча романий метташта юкъе белгалбоахача хана. Цох йоаккхаш йола шоллагӀа цӀи я дакий-руманий мотт.
Валахий (хьалхара руманий мотт) метто литературни кеп тӀаийцай XVI бӀаьшера Трансильванеи, лоаллаха уллача Валахе. Цхьа ха яьлча цох паччахьалкхен мотт хиннаб Валахийии Молдавийи къаьзечений. ТӀехьагӀа цох Руманий паччахьалкхен мотт хиннаб. Паччахьалкхе кхеллачул тӀехьагӀа мотт «руманий» аьнна цӀи йоаккхаш хиннаб, хӀаьта цу метта лексикан юкъе дукха Ӏилман латинизмаш даьржад.
Говзаме литература хьахиннад XVIII бӀаьшера тӀехьарча даькъе. Руманий паччахьалкхе кхоллалехьа, йоазув деш, кириллицах латта алапат леладаьд руманаша. Трансильваний ишколаша хоадабу кириллицарца бувзам, 1860-ча шера денз цун метта лела долалу латиница.
Руманий меттала къамаьл дераш — 24 миллион хиллал саг ва, хӀаьта руманий мотт официальни бола мехкаш тахкача — 28 миллион саг ва. Руманий меттала яздаьд исбахьален а Ӏилман а литература.
Дунай доазон тӀа даьхача къамаша шоаех «молдаванаш», «мунтенцаш», «арделянаш» яьхадале а, «руманий» яха цӀи XVI бӀаьшера денз йолаш хиннай, цу ханарча йоазонхоша дукхача моттиге хьехаеш а хиннай (масала, Григоре Уреке Молдавий княжествон йоазонашка, 1682-ча шера ший кхоллам чухь «Palia de la Orăștie[ro]»). 1534-ча шера хорватий гуманиста Транквилл Андроник белгалдаьккха хиннад: «валахаша шоаех румий цӀи йоаккх» (ориг. Valachi nunc se Romanos vocant). Валахий яха цӀи экзоглотоним я, хьатӀабаьхкача наха йоаккхаш хиннай цу меттах ишта цӀи, ший цӀи санна, йоаккхаш хиннаяц. Эггара хьалха руманий метта цӀи хьоахаяьй Брашове 1561-ча шера арахийцача диакона Кореси Инжила тӀа.
Руманий мотт бувцараш бах Румане, Молдаве, Мажарче, Сербе, Украине. Цул совгӀа руманий мотт бувцараш бах Фаьренгехьа а, Канаде а (къаьстта Монреале), США гӀинбухен-малхбузехьа (Чикаго), Германе, Астрале, Кердача Зеланде.
Руманий мотт бувцараш дукха хиннаб 1990-ча шера. Цу хана денз кӀезиглуш боагӀа мотт бувцараш, дукхагӀбараш кхыча мехка баха дӀаахар бахьан долаш. 19 млн саг хӀанзарча хана Румане вах, 2,6 млн саг — Молдаве ваха, 0,4 млн саг хиллал Украине вах (Одесски область, КхерпатӀен дехье, Черновицки область), 0,2 млн саг — Днестрйисте, цхьабараш — Сербе а, Мажарче а.
Литература
- Лухт Л. И., Нарумов Б. П. Румынский язык // Языки мира. Романские языки. — М.: Academia, 2001. — С. 574—626. — 722 с. — ISBN 5-87444-016-X.
- Румынский язык // Доккха советий энциклопеди : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- Михаилэ Г. Названия родства и термины обращения славянского происхождения в румынском языке // Romanoslavica I — Bucureşti 1958
- Румынский язык — «Кругосвет» яхача энциклопеде чура статья, (1968 год)
- Нарумов Б. П. Идея единства языка в румынском языкознании // Романские языки в прошлом и настоящем — СПб., 2007 — С. 80—85
- Ло:Из ЛЭ
- Репина Т. А. История румынского языка: учебник. — Изд-во С.-Петербургского университета, 2002. — P. 202.
- Русу, Валериу; Маттей-Русу, Романица. Румынский язык. Том 1: Язык. Литература. Цивилизация. / Перевод с франц. Алекса Гэинэ и Иона Бэрбуцэ. — Chişinău: Grai şi suflet, 1997. — 212 с.
- Русу, Валериу; Маттей-Русу, Романица. Румынский язык. Том 2: Слова и изображения. / Перевод с франц. — Chişinău: Grai şi suflet, 1997. — 228 с.
- Яцимирский А. И. Значение румынской филологии для славистики и романских изучений // Журнал министерства народного просвещения. Новая серия. Часть XVII. 1908 Сентябрь. — СПб.: Сенатская типография, 1908. — С. 121—142.
- Mioara Avram, Marius Sala. Энциклопедия романских языков = Enciclopedia limbilor romanice / Marius Sala. — Editura Ştiiţifică şi Enciclopedică, 1989. — P. 335. — ISBN 9732900431.
- Ioan-Aurel Pop Identitatea românească. — PublishDrive, 2017. — 179 p. — (Istoria mentalităților). — ISBN 9786068260945. // Wayback Machine архиве дӀадилла шоллар (4.04.2017)
ТӀатовжамаш
- Онлайн-версия словаря «Dicționarul explicativ al limbii române»Ло:Ref-ro
- Румынский язык в Интернете — подборка ссылок.
- Limba oficială a Republicii Moldova este limba română, şi nu «limba moldovenească în baza grafiei latine»Ло:Ref-roЛо:Нет значимости
Укх лустама́ кхыдола РУВИКИ лустамаш тӀатовжаш дац. |
- ↑ Статут Міжпарламентської асамблеї Парламенту Грузії, Парламенту Республіки Молдова і Верховної Ради України//Верховна Рада України, 05.10.2018