Шишханаькъан Солсбика Тамерлан

Шишханаькъан Солсбика Тамерлан
Шишханаькъан Солсбика Тамерлан
Ваьча хана тилла цӀи	Тамерлан
Ваь таьрахь	8 тушола 1937
Ваь моттиг	Буро
Венна таьрахь	1 маьтсела 1983 (46 шу)
Паччахьалкхе	СССР
Ӏилман никъ	металлурги (эрс.) (гӀа.
Белха моттиг	Тулачермет[d];
Дешар	К. И. Сатпаева цӀерагӀа Казахий къаман тохкама технически университет[d];
Ӏилманхой дарж	техникан Ӏилмай кандидат
ЦӀихеза ва; укх бахьан	Шлакашкара ванадий яккхара экологе цӀена йола промышленни технологи дагаехай
СовгӀаташи премеши

Шишханаькъан Солсбика Тамерлан (эрс: Тамерлан Сосланбекович Шишханов 8 тушола 1937, Буро — 1 маьтсела 1983) — гӀалгӀай Ӏилманхо, Ленина преме лауреат (1976 ш.).

Биографи

Дешар

Ваьв Буро тӀа 1937 шера тушола бетта 8-ча дийнахьа. Кхо шу даьннача хана нана йоацаш висав. Ялх шу даьнна хиннав гӀалгӀай мехках боахача хана. Цига уж эггара хьалха Казахий ССР Акмолинска областа Арыкбалыке баха ховшабаьб. 1947-ча шера аьттув баьннаб дезал Алмате баха дӀабига. 1950-ча шера Темарлана дас шозлагӀа саг йоалаяьй. Цун даь-сесаг хиннай Халуханова Тамара^[1].

Темарлана ишкол яьккхай дото майдилгаца (зӀамагӀболча вежараша а йижараша иштта майдилгашца яьккхай ишкол). Спецпереселенцаш хилар бахьан долаш уж институте деша бокъо йолаш хиннабац, цхьабакъада даь-сесага даь-воша, подполковник Хьулахой Бекхан оарцагӀваларца деша отта аьттув баьннаб цар^[1].

1959-ча шера Шишханаькъан Темарлана тӀехдика йистеяьккхай Алматера лоаман-металлурге институт^[1].

Болх, кхоллам

Деша вагӀача хана из дӀахьожаваь хиннав Ӏаьржача металлурге (эрс.) (гӀа. Ӏилман-тохкама институте, цига цунна вайзав академик И. П. Бардин, цо хьалхадаккхарца порошкови металлуги Ӏомае волавеннав Темарлан^[2]. Институт яьккхачул тӀехьагӀа из балха вийхав Новотульски металлургически заводе. Цига из белгалваьннав, хулаш цох цеха кулгалхо а лабораторе кулгалхо а хиннав. 32 шу даьннача хана цо язъяь, бакъъяьй кандидата диссертаци. «Тулачермет» керда хьайийлача заводе из Ӏилмах волча генеральни кулгалхочун дарже хьожаваьв. 1976-ча шера бекарга бетта 20-ча дийнахьа Ӏилманхой тоабанна Ленина преми хьожаяьй. Царна юкъе хиннав Шишханаькъан Темарлан а шлакашкара ванадий арайоаккха хьинар дола промышленни технологеш хьаярах. Цу яь технологеш бахьан долаш советий промышленноста ара мел хецар шозза-кхозза дукхагӀа арахецаш хиннад^[1].

Цун технологех хьадаь болат юха ца соцаш Ӏочудетташ йола машен хьокха оттаяь хиннай Лейпциге хиннача ярмаркеи Мельбурнерча гойтамеи. Машенаца чам болаш дукха арахьара фирмаш хиннай: «Конкаст», «Айтяй», «Кавасаки», «Флетчер», «Стелко», иштта кхыяраша. Дукха мехкашка патент йолаш хиннай. Шишханаькъан лекцеш ешаш хиннав Канадерча а Америкерча а металлургашта хьалхашка^[1].

Темарлана доктора диссертаци язъяьй мах лорадарах, цхьабакъда из бакъъе кховаьвац зӀамига волаш 1983-ча шера кхалхар бахьан долаш^[1].

Сийлен совгӀаташ

2005-ча шера Шишханаькъан Темарлана еннай ГӀалгӀай Мехка «КарагӀдаьннарех» яха орден^[1].

Кхалхар

Кхелхав 1983 шера маьтсела бетта 1 дийнахьа.

Белгалдаккхар

↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ Ялхароева.
↑ Гешаев, 2006, оа. 137—138.

Литература

Муса Гешаев. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2006. — Т. 2. — 620 с. — 2000 экз.

ТӀатовжамаш

М. Ялхароева. Тамерлан Сосланбекович Шишханов (эрс.). ghalghay.com (4.07.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 24.05.2021.
Мы должны увековечить их имена (эрс.). Магас без формата (11.01.2019). Хоам хьаийца таьрахь: 24.05.2021.

[_9a507f93da35d9e5-1] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ Ялхароева.

[_b5e7300666f1d898-2] Гешаев, 2006, оа. 137—138.

[1]

[2]