Ӏержилгаш

Ӏажаргаш

Ӏерж (я), дукх. т. Ӏажараш (я), е Ӏержилг, дукх. т. Ӏержилгаш (эрс: Поясные подвески) — XIX бӀаьшера лелабаь гӀалгӀай чокхецара тӀехкарах дӀадехкача шин даькъах латтача тӀолга кепе хинна гӀирс. ДукхагӀа йолча хана бархатах беш хиннаб, гӀаьрчой догам дилле.

Ӏержилгий тархьар

XIX бӀаьшу чакхдоалаш из гӀирс хувцабеннаб — чуювхаш хинна коч кхаь даькъах екъаеннай. Коча лоаца кӀийле къастта дӀатӀатегаш хиннай тӀехкарах, ха мел йоале шин даькъах латтача тӀолга кепе йийрзай из. Соасашцеи догамашцеи кийчдеш хиннад доакъош, догам деш хиннад чокхе догамагах тарра. ХьатӀакъувлача чокхех гӀолла гуш хиннад Ӏажаргаш.

ДӀакъайла кочамаш лелае баьнначул тӀехьагӀа, Ӏажаргаш лела ца еш дӀаяьннай. Лелаяь яле а, цхьа 30-40 шера мара лелаь яц уж кхалнаха. ЦӀихезача этнографа (эрс.) (гӀа. Студенецкая Е. Н. яхачох, XVIII бӀаьшере из дувхар гӀалгӀашта а нохчашта а юкъе леладарах хоам бац. ГӀалгӀай мехкарий зӀамига болча хана денз маха баккха, кӀувсаш де, догам де Ӏомабеш хиннаб. ХӀара йоӀо ше тегаш хиннад шийна чокхи а, кий а, Ӏажаргаш. Из бархатах деш хиннад, гӀаьрчой сурт дилле. XIX бӀаьшу чакхдоалача хана йодача-йоагӀача йиӀий дувхара юкъе цу гӀирсах «Ӏержилгаш» аьнна цӀи йоаккхаш хиннай. Сийлахь-Боккхача Даьхен тӀемои ГӀалгӀай мехках баьха Казахехьа бахийтарои дукха хувцамаш даьд гӀалгӀай кхалнаьха дувхарагахьа. Наггахьа аьттув баьннаб шоаш Ӏобугача хана чокхи хьаэца. Цох дисар тархьара доккха дакъа хинна леладу хӀанзарча хана^[1]^[2].

Ӏаржаргаш товшхала юкъе

Казахехьара цӀабаьхкачул тӀехьагӀа Ӏажаргаш наггахьа мара леладаьдац е вӀалла леладаьдац. Нохч-ГӀалгӀай АССР кинематографе XX бӀаьшера 70-ча шерашка Ӏажаргаш хьахьекхад тӀадувхаш халхара дувхара юкъе. Татаев Илеза даьккхача «Маликай илли» яхача мукъама кино чу «ГӀалгӀай халхар» яхача концерта номера юкъе халхаювлача мехкарашта тӀадийхад Ӏажаргашца кийчдаь чокхеш. Казахехьара цӀабаьхкачул тӀехьагӀа 80-ча шерашка Ӏажаргаш шозза дайнад хьоалчагӀан дувхара юкъе: 1985-ча шера Илдарха-ГӀалий тӀеи, 1987-ча шера Наьсареи. Илдарха-ГӀалий тӀа хинна хьоалчагӀа хиннад ТӀонганаькъан Салмана Заретай хьоалчагӀа^[1].

Белгалдаккхар

↑ ¹ ² Халухаева А. А. Поясные подвески/подбортник в женском праздничном костюме ингушки в XX – начале XXI вв. (эрс.) https://dzurdzuki.com/ (24.01.2023). Хоам хьаийца таьрахь: 20.08.2025.
↑ Особенности традиционного Ингушского средневекового костюма (эрс.). https://mincultri.ru/ (9.08.2024). Хоам хьаийца таьрахь: 20.08.2025.

Литература

Кодзоев Н. Д. Русско-ингушский словарь / Ред. Р. Р. Хайрова, к. филол. н.; рец. З. Х. Киева, д. филол. н. — Справочно-энциклопедическое издание. — Ростов-на-Дону: Лаки Пак, 2021. — 656 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-906785-55-8.

ТӀатовжамаш

Проект коллекции женской одежды для торжественных случаев с элементами этнической аутентичности.

[дз-1] ¹ ² Халухаева А. А. Поясные подвески/подбортник в женском праздничном костюме ингушки в XX – начале XXI вв. (эрс.) https://dzurdzuki.com/ (24.01.2023). Хоам хьаийца таьрахь: 20.08.2025.

[2] Особенности традиционного Ингушского средневекового костюма (эрс.). https://mincultri.ru/ (9.08.2024). Хоам хьаийца таьрахь: 20.08.2025.

[1]

[2]