Чарч
| Чарч | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Лакхера лохегӀа: бора ча, Ӏаьржа ча, кӀай ча, качал-ча | |||||||||
| Ӏилман классификаци | |||||||||
|
ЦӀа: Доалаче: КӀалдоалаче: Без ранга: Ранг йоаца: Тайпа: КӀалтайпа: Инфратайпа: ТӀехкласс: Класс: КӀалкласс: Инфракласс: ТӀехтоаба: Тоаба: КӀалтоаба: Дезал: Ваьр: Чарч |
|||||||||
| Дунен къамашта юкъера Ӏилман цӀи | |||||||||
| Ursus Linnaeus, 1758 | |||||||||
| Синонимаш | |||||||||
|
|||||||||
| |||||||||
Чарч, цхьоален таьрахье: «ча» (эрс: Медведи, лат: Ursus) — акха тоабан дакхадийнатий ваьр.
Палеонтологе хоамах, чарчий ваьр хьахиннад 5—6 миллион шу хьалха. Таханарча дийнахьа цар хьалхара викал хинналга лоархӀ Ursus minimus — кхычарга хьажача доккха доаца дийнат, цох дисар корадаь хиннад Фаьренгехьен лаьтта. Цу ваьран хӀанзара йиъ кеп а, иштта цхьадола дайна дӀадаьннараш а — масала, хьагӀара ча (Ursus spelaeus), — ерригаш хьаяьннай 1—2 миллион шу хьалха яхаш хиннача этрусский чах (Ursus etruscus).
Ваьран эггара къонагӀа кеп я кӀай ча, борача чах из дӀакъаьстай 200 000 гаргга шу хьалха.
Юкъара Ӏолистар
ЙӀоахал: 1,3—2 метр (качал-ча), 1,5—1,8 метр (Ӏаьржа ча), 1,2—3 метр (тайп-тайпарча кӀалкепах йола бора ча), 1,6—3 метр (кӀай ча). Дозал 450 кийла хул кӀай чан, 750 кийла хул кадьяк яхачун. Хромосомий диплоидни таьрахь 74 да.
Яржар
Чарчий ваьр даьржа да ГӀинбухерча Америке а Евразе а. Хьунаш долча лаьтташ тӀа Ӏеш я, цхьадолча даькъе хьу йоацача лоамашка а довкъашка а, кӀай ча ГӀинбухерча океана бердаш тӀа а Арктикан шан-тархашка а Ӏеш я[1].
Систематика
Ваьра чу 4 хӀанзара кеп а я, хьалхагӀа цхьаболча Ӏилманхоша кепа статус я оалаш хинна массехк итташ кӀалкепаш а я (78 кеп)[2]. Барибали, бореи кӀайи чарчий вӀаший тӀехье хулийташ гибридаш йоах.
| Чарч яхача ваьран хӀанзара викалаш (Ursus) | |||||
| Сурт | ГӀалгӀай меттала цӀи | Латиний меттала цӀии таксона автори | Ареали МСОП ха дара статуси | КӀалкепаш | |
|---|---|---|---|---|---|
| Барибал | Ursus Americanus Pallas 1780 |
16 кӀалкеп:
| |||
| КӀай ча | Ursus maritimus Phipps 1774 |
| |||
| Бора ча | Ursus arctos Linnaeus 1758 |
13 кӀалкеп:
| |||
| Качал-ча | Ursus thibetanus G. Cuvier 1823 | ||||
| Чарчий ваьран ейна дӀаяьнна йола кепаш | |||||
| Сурт | ГӀалгӀай меттала цӀи | Латиний меттала цӀии таксона автори | |||
|---|---|---|---|---|---|
| ЗӀамига хьагӀара ча | Ursus rossicus Borissiak 1930 † | ||||
| ХьагӀара ча | Ursus spelaeusRosenmüller 1794 † | ||||
| Этрусский ча | Ursus etruscus Linnaeus 1758 † | ||||
| Ursus minimus Linnaeus 1758 † | |||||
Белгалдаккхар
- ↑ Род Медведей / Genus Uгsus Linnaeus, 1758. Описание рода. lifecatalog.ru. Таксономия живой природы. Хоам хьаийца таьрахь: 27.11.2025.
- ↑ Соколов В. Е. Систематика млекопитающих.. — М.: Высшая школа, 1979. — Т. 3. Отряды — китообразные, хищные, ластоногие, трубкозубые, хоботные, даманы, сирены, парнокопытные, мозоленогие, непарнокопытные. — С. 119.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Соколов В. Е. Редкие и исчезающие животные. Млекопитающие : Справ. пособие. — М. : Высшая школа, 1986. — С. 280. — 519 с., [24] л. ил. — 100 000 экз.
ТӀатовжамаш
- Wilson D. E. & Reeder D. M. (eds). Mammal Species of the World. — 3rd ed. — Johns Hopkins University Press, 2005. — Vol. 1. — P. 743. — ISBN 0-8018-8221-4. OCLC 62265494.
- The Bears Project (ингл.)
- Чан дийнаташ да Дийнатий дуне яхача сайта тӀа
- Чан дийнаташ да Зооклуб яхача сайта тӀа.