Алкхашк

Рувики материал
Алкхашк
European Starling 2006.jpg
Ӏилман классификаци
Доалаче:
КӀалдоалаче:
Ранг йоаца:
Тайпа:
КӀалтайпа:
Инфратайпа:
ТӀехкласс:
Инфракласс:
КӀалтоаба:
Инфратоаба:
ТӀехдезал:
Дезал:
Кеп:
Алкхашк
Дунен къамашта юкъера Ӏилман цӀи
Sturnus vulgaris Linnaeus, 1758
Ареал
сурт

     БӀена ареал      БӀарчча шера      Кхыча мехка дӀаахар      Интродукци — бӀена ареал

     Интродукци — бӀарчча шера
Лорадара статус

Алкхашк (эрс: Скворец), Ӏилман цӀи: Ма ярра алкхашк (эрс: Обыкнове́нный скворе́ц[1]; лат: Sturnus vulgaris) — Палеарктике лелача алкхашкхий дезалера ашараш лекхача оалхазарий тайпа. Из дукхагӀа лел Евразеи, ЗӀилбухерча Африкеи, Астралеи, ГӀинбухерча Америкеи, Кердача Зеландеи.

Белгалонаш

Алкхашкашта юкъедолх доккха доацача оалхазарий 10 биологически тайпа. Царна юкъе гуш башхало хилац бесах а леларах а.

ТӀера кеп, хьисап

Оалхазара 20—25 см дӀаьха да дегӀара, ткъамаш 34—42 см доаржалуш да, дозал 60—90 г хул[2][3]. ДегӀ шера да, фоарт лоаца я[4]. ЗӀок йӀаьхеи, иреи я, Ӏочухьайза́и я; кӀоригаш еча хана ӀажагӀа хул, кхыча хана чухь баьде-мора (зӀока кӀийле сигала бесара я)[4][5][3]. БӀаргаш чура баьде-мора да[4][3]. Ткъамаш лоаца да, лакхера шерагӀа да, юхьигаш готтагӀа я. Ашараш лекхаш де́кача хана ткъамаш лестаду. Хьаьюкъи фоарта тӀехьашкеи, накхеи, букъи цхьатарра да борша, се аьнна башхало йоацаш дерригача оалхазарий. Ӏаьржа бедар лепаш я, шаькъа бессеи баьццареи, сийнеи Ӏи луш (тайпан къаьстта йола белгало я)[4][6]. Ӏай, бедаргий юхьигаш кхоачаялча, цар дегӀа тӀа кӀай бӀалгаш гучадувл, наькха тӀеи ткъамий чурча оагӀон тӀеи уж доккхагӀа хул[5][7]. БӀаьстен хана бедар эргаяьнначул тӀехьагӀа алкхашкаш хул цхьан мора беса. ЦӀог лоаца да — 5,9—6,8 см дӀаьха а долаш, нийсса хоададича санна[5][8]. Когаш бо́ра (цӀе-мора) да. Борша алкхашкий наькх тӀара бедар йӀаьхагӀа я, се алкхашкий лоацагӀа я. ЗӀок йолалуча сийна лесташ тӀадам латт, се алкхашкий царна когаметта цӀе бӀалгаш да. Къонача оалхазарий ткъамий йисташ гергагӀа доккхагӀча долча оалхазарий ткъамашца дистача. ЗӀок мора-Ӏаьржа я[9].

Яржар

Ареал

BirdLife International юкъарчено баьча соцамах, алкхашка дӀалоаца доазув да 38,4 млн км² хилалла[10]. Хьалхарча ареало чулоац ах Евразии, ГӀинбухен-малхбузен Африкеи. Европе уж го йиш я заполярни шахьарашкара дӀа мел ийккхача[11]. Сибре цар бӀенаш дехк тундраге: Обь хин атагӀенгара Нарымага кхаччалца, Енисей атагӀера Енисейске кхаччалца, Лена яхача хин атагӀе; Малхбоалехьа Байкал Ӏамга кхаччалца[11]. Орнитолог волча Рябицев Вадима белгалдаьккхад, тундреи гӀинбухен тайгеи алкхашкаш наггахьа мара ягӀаш цахилар[2]. Ареала зӀилбухен гӀай чакхдоал Марокко, Мисаре, Хьалхарчеи Юкъерчеи Азе Туркехьеи Иранеи, Иракеи, Афганехьеи, Пакистанеи, ХӀиндийчеи, Казахехьеи, гӀинбухен-малхбоалехьа Ченкий мехкеи гӀолла[12].

XIX бӀаьшера алкхашкий фу доаржаде хьажар США доазон тӀа: масала, 1873-ча шера Цинциннати, 1889-ча шера Портленде[13]. Нью-йорка Юкъерча парке алкхашка йоаржае хьажар наха юкъе дӀа-хьа дахар. Орнитолог Юджин Шеффелин (Eugene Schieffelin) Ӏаьдал тешадар Шекспира ший кхоллама тӀа хьоахадаь дола оалхазараша Американ наха́ пайда бергхиларах, нагахьа санна уж парке доаржадой. 1890-ча шера Шеффелина дӀахийцад 80 оалхазар, цхьа шу даьннача гӀолла кхы а 40 оалхазар. Орнитолога лийрхӀад уж духхьал парке совцарг хилар, цхьабакъда оалхазараша дӀалаьцад мехка ах дакъа, кӀалара эсалагӀа дола оалхазараш лелхадаь[14][15]. ХӀанзарча хана ГӀинбухен Америке дахаш алкхашкий 200 млн тайпа да[13], уж даьржад Канадагара доладенна гӀинбухен Мексикеи Флоридеи кхаччалца[16].

Лела моттигаш

Лоамашка лелац, дукхагӀа хий долчахьа гаргагӀа лел. Алкхашкаш дика тов нах бахача моттигашка — паркашка, даьгӀешка, дукха гаьнаш ягӀача къаьгӀешка. БӀенаш де лех къайла йола моттигаш (цӀен кӀийленаш, хен харшаш)[17]. Шаьра аренаши листа хьунаши вӀалла хержац[18]. Кавказе кхоач 1850 м кхаччалца, Шувцарехьа 1850 м кхаччалца, Гималаяшка 2500 м кхаччалца[17].

Дукхал

«BirdLife International» яха юкъарчено баьча соцамах, алкхашкаш укх дунен тӀа 150 млн дийнат да (2017-ча шерара хоамаш)[19]. Евросоюза мехкашка а Йоккхача Британе а 1980—2015 шерашка цар дукхал ийшай, юртабоахам лелабара наькъаш хувцадалар бахьан долаш[19][20]. ДаьгӀенаш кӀезигагӀа хилар бахьан цар фу эшаденнад дукхалагахьа Данеи, Йоккхача Британеи, Нидерландашкеи, Свенехьеи[20]. Цу тайпара хьал эттад ГӀинбухен Америкеи 1966—2015 шерашка[19][21][22][23].

Белгалдаккхар

  1. Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., «РУССО», 1994. — С. 460. — 2030 экз.
  2. 1 2 Рябицев, 2001, оа. 393.
  3. 1 2 3 Коблик, 2001, оа. 262.
  4. 1 2 3 4 Ильичёв, Михеев, 1986, оа. 470.
  5. 1 2 3 Дементьев, Гладков, 1953, оа. 116.
  6. Feare & Craig, 1999, pp. 183—189.
  7. Snow & Perrins, 1998, pp. 1492—1496.
  8. Cramp & Perrins, 1994, p. 257.
  9. Cramp & Perrins, 1994, p. 256.
  10. Common Starling Sturnus vulgaris. BirdLife International (2019). Хоам хьаийца таьрахь: 28.12.2019. Архиваци яьй 13.12.2019.
  11. 1 2 Степанян, 2003, оа. 389.
  12. Strickland & Jenner, 1977.
  13. 1 2 Leland, 2005, p. 166.
  14. Schilthuizen, 2019, p. 97.
  15. Williamson & Griffiths, 1996, p. 46.
  16. Blackburn et al., 2009, p. 135.
  17. 1 2 Craig & Feare, 2008, p. 724.
  18. Higgins et al., 2006, pp. 1907—1914.
  19. 1 2 3 Symes, A.; Butchart, S.; Ekstrom, J.; Ashpole, J.; Hermes, C. Common Starling (Sturnus vulgaris) - BirdLife species factsheet. BirdLife International. Хоам хьаийца таьрахь: 8.02.2020. Архиваци яьй 5.02.2020.
  20. 1 2 Heldbjerg et al., 2019.
  21. Sauer et al., 2017.
  22. Ivanova & Symes, 2018.
  23. Common Starling Sturnus vulgaris. The IUCN Red List of Threatened Species 2019. Всемирный союз охраны природы. Хоам хьаийца таьрахь: 8.02.2020.

Литература

  • Дементьев, Г. П.; Гладков, Н. А. Птицы Советского Союза. — Советская наука, 1953. — Т. 5. — 803 с.
  • Зверев, М. Д. Избранное в двух томах. — Жалын, 1976. — Т. 2: Кладовая чудес. — 368 с.
  • Ильичёв, В. Д. (Ред.); Михеев, А. В. (Ред.). Жизнь животных. — М.: Просвещение, 1986. — Т. 6 (Птицы). — 527 с.
  • Ильюх, М. П.; Магомедов, С. М. История изучения скворцов Центрального Предкавказья и сопредельных территорий // Наука. Инновации. Технологии. — 2014. — Вып. 3. — С. 167—174.
  • Коблик, Е. А. Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ). — Изд. МГУ, 2001. — Т. Ч. 4 (Отряд Воробьинообразные - продолжение). — 380 с. — ISBN 5-211-04072-4.
  • Мальчевский, А. С.; Пукинский, Ю. Б. Птицы Ленинградской области и сопредельных территорий. — Л.: Издательство Ленинградского университета, 1983.
  • Михеев, А. В. Полевой определитель птичьих гнёзд. — М. : Просвещение, 1975. — 171 с.
  • Рябицев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири: Справочник-определитель. — Екатеринбург : Изд-во Уральского университета, 2001. — 608 с. — ISBN 5-7525-0825-8.
  • Степанян, Л. С. Конспект орнитологической фауны России и сопредельных территорий. — М. : Академкнига, 2003. — 808 с. — ISBN 5-94628-093-7.
  • Adret-Hausberger, Martine; Güttinger, Hans Rudolf; Merkel, Friedrich Wilhelm. Individual Life History and Song Repertoire Changes in a Colony of Starlings (Sturnus vulgaris) // Ethology. — 2010. — Vol. 84, no. 4. — P. 265—280. — DOI:10.1111/j.1439-0310.1990.tb00802.x.
  • Blackburn, Tim M.; Lockwood, Julie L.; Cassey, Phillip. Avian Invasions: The Ecology and Evolution of Exotic Birds. — 978-0199232550, 2009. — 320 p. — ISBN Oxford University Press.
  • Brouwer, Lyanne; Komdeur, Jan. Green nesting material has a function in mate attraction in the European starling // Animal Behaviour. — 2004. — Vol. 67, no. 3. — P. 539—548. — DOI:10.1016/j.anbehav.2003.07.005.
  • Carere, Claudio; Montanino, Simona; Moreschini, Flavia; Zoratto, Francesca; Chiarotti, Flavia; Santucci, Daniela; Alleva, Enrico. Aerial flocking patterns of wintering starlings, Sturnus vulgaris, under different predation risk // Animal Behaviour. — 2009. — Vol. 77, no. 1. — DOI:10.1016/j.anbehav.2008.08.034.
  • Clergeau, P. Fonctions des dortoirs nocturnes d'oiseaux: hypothèses historiques et apport du modèle étourneau // L'Oiseau. — 1993. — Vol. 63. — P. 87—105.
  • Cramp, Stanley; Perrins, C. M. (eds). Handbook of Birds of Europe the Middle East and North Africa: Birds of the Western Palearctic. — Oxford University Press, 1994. — Vol. 8: Crows to Finches. — 899 p. — ISBN 0198546793.
  • Craig, Adrian; Feare, Chris. Family Sturnidae (Starlings) / del Hoyo, J.; Elliott, A.; Christie, D. (eds.). — Lynx Edicions, 2008. — Vol. 14: Bush-shrikes to Old World Sparrows. — 879 p. — ISBN 978-8496553507.
  • Davis, David E. Territorial rank in starlings // Animal Behaviour. — 1959. — Vol. 7, no. 3—4. — P. 214—221. — DOI:10.1016/0003-3472(59)90011-9.
  • Dickens, Molly J.; Nephew, Benjamin C.; Romero, L. Michael. Captive European Starlings (Sturnus vulgaris) in Breeding Condition Show an Increased Cardiovascular Stress Response to Intruders // Physiological and Biochemical Zoology: Ecological and Evolutionary Approaches. — 2006. — Vol. 79, no. 5. — P. 937—943. — DOI:10.1086/506007.
  • Eens, M.; Pinxten, R.; Verheyen, R. F. On the function of singing and wingwaving in the European Starling Sturnus vulgaris // Bird Study. — 1990. — Vol. 37, no. 1. — P. 48—52. — DOI:10.1080/00063659009477038.
  • Feare, Chris. Studies of West Palearctic Birds: 196. Common starling Sturnus vulgaris // British Birds. — 1996. — Vol. 89, no. 12. — P. 549—568.
  • Feare, Chris; Craig, Adrian. Starlings and Mynas. — Princeton University Press, 1999. — 288 p. — ISBN 978-0691004969.
  • Ghorpade, Kumar D. Occurrence of the Starling, Sturnus vulgaris Linnaeus near Bangalore // Journal of the Bombay Natural History Society. — 1973. — Vol. 70, no. 3. — P. 556—557.
  • Glue, David E.; Boswell, Tim C. Comparative nesting ecology of the three British breeding woodpeckers // British Birds. — 1994. — Vol. 87. — P. 253—269.
  • Groves, R. H.; Di Castri, F. Biogeography of Mediterranean Invasions. — Cambridge University Press, 1991. — 504 p. — ISBN 978-0521360401.
  • Gwinner, Helga; Berger, Silke. Starling males select green nest material by olfaction using experience-independent and experience-dependent cues // Animal Behaviour. — 2008. — Vol. 75, no. 3. — P. 971—976. — DOI:10.1016/j.anbehav.2007.08.008.
  • Heldbjerg, Henning.; Fox, Anthony D.; Lehikoinen, Aleksi; Sunde, Peter. Contrasting population trends of Common Starlings (Sturnus vulgaris) across Europe // Ornis Fennica. — 2019. — Vol. 96. — P. 153—168.
  • Higgins, P. J.; Peter, J. M.; Cowling, S. J. (eds). Handbook of Australian, New Zealand, and Antarctic Birds. — Oxford University Press, 2006. — Vol. 7: Boatbill to Starlings. — ISBN 978-0195539967.
  • Hildenbrandt, H.; Carere, C.; Hemelrijk, C. K. Self-organized aerial displays of thousands of starlings: a model // Behavioral Ecology. — 2010. — Vol. 21, no. 6. — P. 1349—1359. — DOI:10.1093/beheco/arq149.
  • Ifran, Natalia Rebolo; Fiorini, Vanina Dafne. European Starling (Sturnus vulgaris): Population density and interactions with native species in Buenos Aires urban parks // Ornitologia Neotropical. — 2010. — Vol. 21. — P. 507—518.
  • Ivanova, Ielyzaveta M.; Symes, Craig T. Common starling Sturnus vulgaris expansion in South Africa // Biodiversity Observations. — 2018. — Vol. 9, no. 9. — P. 1—6.
  • Jackson, Jerome A.; Jackson, Bette J. S. Dynamics of Woodpecker – Common Starling interactions: a comparison of Old World and New World species and populations // Ornis Hungarica. — 2016. — Vol. 24, no. 1. — P. 1—41. — DOI:10.1515/orhu-2016-0001.
  • Jenkins, P. F.; Adret-Hausberger, M. Complex Organization of the Warbling Song in the European Starling Sturnus Vulgaris // Behaviour. — 1988. — Vol. 107, no. 3—4. — P. 138—156. — DOI:10.1163/156853988X00322.
  • Kessel, Brina. Distribution and Migration of the European Starling in North America // The Condor. — 1953. — Vol. 55, no. 2. — P. 49—67. — DOI:10.2307/1365026.
  • Kiss, Orsolya; Elek, Zoltán; Moskát, Csaba. High breeding performance of European Rollers Coracias garrulus in heterogeneous farmland habitat in southern Hungary // Bird Study. — 2014. — Vol. 61, no. 4. — P. 496—505. — DOI:10.1080/00063657.2014.969191.
  • Leland, John. Aliens in the Backyard: Plant and Animal Imports Into America. — University of South Carolina Press, 2005. — 235 p. — ISBN 978-1570035821.
  • Sauer, J. R.; Niven, D. K.; Hines, J. E.; Ziolkowski, D. J.; Pardieck, K. L.; Fallon, J. E.; Link, W. A. The North American Breeding Bird Survey, Results and Analysis 1966–2015 // Patuxent Wildlife Research Center, Laurel, MD, USA. — 2017.
  • Schilthuizen, Menno. Darwin Comes to Town: How the Urban Jungle Drives Evolution. — Picador, 2019. — 304 p. — ISBN 978-1250127846.
  • Snow, David; Perrins, Christopher M. The Birds of the Western Palearctic. — Oxford University Press, 1998. — ISBN 978-0-19-854099-1.