Беке къонгаш
| Бе́ке къо́нгаш | |
|---|---|
| Бе́ке къо́нгаш | |
 | |
| Жанр | роман |
| Яздаьр | Боканаькъан Хаме Ахьмад |
| Оригинала мотт | гIалгIай |
| Яздаь таьрахь | 1966 |
| Юххьашха кепатеха таьрахь | 1967 |
Бе́ке къо́нгаш (роман) (эрс: Сыновья Беки) — Боканаькъан Хаме Ахьмада 1967—1968 шерашка яздаь цӀихеза роман.
Романа тархьар
1967—1968 шерашка Нохч-ГӀалгӀайчен зарбанче кепатеха арадаьннад гӀалгӀай меттала шин даькъах латта «Беке къонгаш» яха роман. Романа кхоачам бе йоазонхо волавеннав 1959-ча шера, ворхӀ шера материал гулъеш, цу событешка дакъалоацаш хинначаргара дагадоагӀар дӀаяздеш, керттера сюжета такаш дагалувцаш къа а хьийга, 1966-ча шера роман язде дӀаволалу из. Дешачара «Беке къонгаш» яха роман дезаш тӀаэцар гойташ да 1973-ча шера денз 1991-ча шерага кхаччалца мехкал арахьарча зарбанчешка: «Современник», «Советский писател»ь, кепатеха 400 000 экземпляр арахийцад. 1984-ча шера «Российски романа библиотека» яхача сереца арадаьннад. Жанрага диллача цох эпопея ала йиш я. Шерра гойт цо тархьар: революци ялалехьа гӀалгӀай къаман хинна вахар, цо лоаттабаь къовсам, Хьалхара дунен тӀом, Октябрьски революци[1].
Сюжет
Керттера турпалаш ба Беке къонгаш Хьасани Хьусени. Цхьан хана Кайпа езаш хиннача, вӀаьхийча сага СаӀада вув Беки, воккхагӀволча кӀаьнка, Хьасана, бӀаргагуш. СаӀад бӀаьхий болча гӀалгӀаех ва. Низ а цунгахьа ба, шортта рузкъа хиларга хьажжа. Дукха ха хиннай из Бекех царг йоаллаш лела. Цун бахьан да вошас СаӀадага дӀалуччара Бекега Кайпа едда маьре яхар. Беки къиза вув цо. «Мичаб устагӀа?» — йоах цо Бекега. «Даьллахьа, СаӀад, хьаштдоацар ма дувцадалар Ӏа, хьа устагӀаца гӀулакх а дац са. Боккъала а ма гӀеттаде ер, кхаь-биъ устагӀан зе даьд сона хьа жево» — яхаш, дехар ду Беке. СаӀад шийна тӀехьарваргвоацалга хайца, «боккхаргбац Ӏа согара устагӀа, СаӀад, ма дувца сога хьашдоацар. Нагахьа санна Ӏа дов де бахьан лехе…» дӀахо ала кхелехьа, беттара шалта а яьккхе, Бекене тӀавоагӀа СаӀад. Дукха ха ялалехьа, ший кер чу шелал хоаелар цунна. «Эйшшехь! Даьллахьа кӀалтӀа ма яккхалахь из » — аьнна, ийккхар Бекега. ХӀаьта, гӀараш а хеза, гаьннара удаш тӀавоагӀача Хьасана, Беке гийга тӀа бий а гӀортабаь латта СаӀад вайра. Цу тӀа сацанзар СаӀад. Цхьаккха хӀама хозаш вацар из, шийна хьалхашка уллача Бекена кхы а шозза шалта Ӏеттар цо. Цул тӀехьагӀа «ший ди довзаш хила веза саг», аьнна, бидарка тӀа устагӀа дӀатӀӀа а тесса, хаьхка вахар. Беке дех СаӀада бекхам бар, цунна ше вер цадитар[1].
Беки вийначул тӀехьагӀа ваьв Кайпас кхоалагӀвола воӀ Султан. Из вув деникина тӀемхочо. Вежарий вахаре ба Сосе дезал. Соси ва Беке лоалахо. Цун кхо дезалхо ва ТӀахьири Тархани сийна бӀаргаш дола лоа мо кӀай йоӀ Аьсети. Хьусени Аьсети шойла безаш ба. Аьсет ехача дийнахьа, Хьусена йодаю. ВоӀ Суламбик ваьча дийнахьа, вувчара воал Хьусен. Из кӀалхарвоаккх кора духьала эттача Аьсета.
Рецензеш
Действие романа начинается с трагической ситуации, связанной с убийством бедняка-горца Беки местным богатеем Саадом. Саад убил Беки зверски, по-садистски. Старший сын, Хасан, поклялся отомстить. Дума о кровной мести не оставляет его ни на один час. Месть совершится! Но эта месть будет продиктована уже не традиционной «кровностью»: Хасан, умудренный сложной жизнью, прошедший школу большевизма (его другом стал революционер, большевик Дауд), рассмотрел в Сааде пособника белых, предателя и убивает его в поединке. Хасан не тронул сына Саада, но вот на его пути стал сам Саад. Прекрасна эта сцена: это торжество разума и социальной справедливости— А. Н. Власов
Хьажа иштта
Литература
- Евлоева А.М., Мартазанова Х. М. ХӀанзара гӀалгӀай литература / Сост. проф. И. А. Дахкильгов. — Нальчик : Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г., 2011. — 34 с.
ТӀатовжамаш
- Боков Л. К полувековому юбилею написания романа. газета «Ингушетия». Хоам хьаийца таьрахь: 5.03.2017.
- Курскиева Х. Роман «Сыновья Беки» — национальное достояние. газета «Ингушетия». Хоам хьаийца таьрахь: 4.03.2019.
- ↑ 1 2 Евлоева, Мартазанова, 2011, оа. 34.