ГӀап
| ГӀап | |
|---|---|
| эрс: Крепостная стена | |
 | |
| Леладар | Фортификаци |
ГӀап (я) (эрс: крепостная стена[1]) — тӀема чӀоагӀален дакъа да. ГӀап йолча чӀоагӀленех буро, е гӀапков, е гӀап-гӀала оал.
Тархьар
МоастагӀа цӀаьхха а нийсса хьатӀа а тӀалатарах нах баха моттигаш лораяра духьа хьалъяь хӀамаш мо гӀапаш ширача ханашкара денз йолаш хиннай. Эггара ширагӀа йола гӀап хиннай лаьттах ӀочудегӀа сомача пицхашца дийхка хьокхий. Ха мел йода гӀааш тӀехь-тӀехьа толашагӀа еш, чӀоагӀагӀа еш хиннай, лаьттах яьраш дахчах а еш, тӀаккха кхерах а еш. Цунца цхьана герз чӀоагӀагӀа хулаш хиларга хьажжа тайп-тайпара фортификационни кепех еш хиннай, бурошца духьале яра а тӀема исбахьален а уйлацеи бокъонашцеи[2].
Эрсий гӀап-ковнаш деча гӀулакхе гӀапах «прясло» оалаш хиннад. Пенаш дахчах даь хила мегаш хиннад (тайп-тайпарча конструкцех), иштта лоабатах даь а, кхерах даь а[1], лаьттах даь а[1]. Бастионни фортификаци хиннача замалахьа «куртина» оалаш хиннад. Цхьа наггахьа мара юкъерадаккхар доацаш гӀапа тӀа латара ход е валганг хиннай, бруствераца, кӀоамашца/кхаллингашца лораеш а йолаш. Латар а, герз деттар бруствера тӀагӀолла деш хиннад, е башха-башха боарамах долча вӀовъӀургашка гӀолла. Цхьадолча пенаш цхьацца вӀовъӀург а ярус а хинна ца Ӏеш, шишша е кхоккха долаш хиннад. ДукхагӀча хана гӀапо гӀап-ковна бийнаш вӀашагӀхотт.
ГӀапаш къаьстта латтача гӀап-ковний а хиннй, иштта пхьей а, гӀап-гӀалай а, киназий а. БӀарчча паччахьалкхенаш, мехкаш, шахьараш, пхьеш лораяра духьа йогӀаш хиннай дӀаьхха пенаш а хиннад.
ГӀапаца каст-каста дагаухийташ хул кхертӀошца бетта пен а, ше чӀоагӀа хиларо а керамзле Ӏалашъяро а кхерам болаш боацилга хайташ оалаш дола дешаш а: «кхерах баьча пена тӀехьашка мо».
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 3 Стена // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
- ↑ Ограда крепостная // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
Литература
- Стена // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
- Ограда крепостная // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
- Оборонительные стены // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
- Башня крепостная // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
- Бастион // Доккха советски энциклопеди : 66 том дола (65 том а, 1 тӀатохар) / керттера ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советски энциклопеди, 1926—1947.
- Иванов Ю. Г. Старинные крепости России. — Смоленск: Русич, 2004. — С. 11—13. — 584 с. — (Наследие). — ISBN 5-8138-0595-8.
- Носов К. С. Русские средневековые крепости. — М.: Эксмо, 2013. — С. 142—157. — 352 с. — ISBN 978-5-699-48952-7.