ЖабагӀийнаькъан Висангире Жаннет
| ЖабагӀийнаькъан Висангире Жаннет | |
|---|---|
| эрс: Джабагиева Джаннет Вассан-Гиреевна | |
| | |
| Яь таьрахь | 15 бекарга 1915[1] |
| Яь моттиг | |
| Кхелха таьрахь | 17 маьтсела 1992[1] (77 шу) |
| Кхелха моттиг | |
| Паччахьалкхе | |
| Леладу гӀулакх | Хоамбоаржабархо |
| Да | ЖабагӀа Ийже Висангири |
ЖабагӀийнаькъан Висангире Жаннет (эрс: Джабагиева Джаннет Вассан-Гиреевна, маьрцӀаьшкахьара — Скибне́вская[2]; 15 бекарга 1915[1], Санкт-Петербург[1] — 17 маьтсела 1992[1], Шолжа-ГӀала[1]) — полхой йоазонхо, тӀема хоамбоаржабархо, гӀалгӀай Ӏилманхочун, политика ЖабагӀийнаькъан Ийже Висангире йоӀ.
Биографи
Жаннета да, нана шоайла байзаб 1910-ча шера Санкт-Петербурге. Полхо Хелен,Жаннета хургйола нана, цу хана 19 шу даьнна хиннай. Из деша яьгӀай Эздий мехкарий институте (Институт благородных девиц, дукха метташ ховш хиннай[3].
Жаннет яьй Санкт-Петербурге 1915-ча шера бекарга бетта 15-ча дийнахьа. Из дезале шоллагӀа бер хиннад. 1921-ча шера ший наьнацеи йижарашцеи да волча, Париже, дӀабахаб. Кхо шу даьнначул тӀехьагӀа беррига дезал наьна даь цӀа долча Полхой мехка баха дӀабахабаб. 9 шу даьннача хана дез Жаннет деша яьгӀай Эмили Платер цӀерагӀа йолча гимназе. Цига деша ягӀача хана цо ше дӀаязъяйтай тӀема курсашка. 1935-ча шера из хьеха йолаеннай, кхалнаха тӀема кийчо Ӏомаеш, 1939-ча шера цунна еннай поручика цӀи[4]. Цун мар форда эпсар хиннав[5].
ШоллагӀа Дунен тӀом болабенначул тӀехьагӀа из дакъа лоацаш хиннай тӀема юкъе, Италерча, Ингалсий мехкарча карпатий пхьарчой 3-ча дивизе пропагандист йолаш. Малсаганаькъан Сосаркъаца цо дакъа лаьцад Полхой мехкеи, Германеи, Фаьренгехьеи хиннача тӀема операцешта юкъе. Итале Монте-Косино хиннача тӀема операцех цун ког лозабаьб. Ампутациех кӀалхаръяьннаяле а, чов яллалца лайнай цо[6].
ЖабагӀийнаькъан Жаннета Андерса бӀена юкъе йолаш никъ баьб Йоккхача Британе Гаргарча Малхбоалеи Иранеи гӀолла. Из тӀема хоамбоаржабархо хиннай, лакхача совгӀаташца белгалъяьккхай Полхой мехкарчеи, Ингалсий мехкарчеи Ӏаьдало[7]. Из дарже лакхъеннай полковника даржага кхаччалца[2]. Полхой бӀена юкъе Жаннет мара гӀалгӀа хиннаяц. ТӀема човнаш бахьан долаш из заӀапхой 1-ча тоабанна юкъе хиннай[8]. 1947-ча шера Полхой мехка юха цӀаенай. 1988—1992 шерашка цун аьттув баьннаб да ваьхача ГӀалгӀай Мехка цӀайола. Цига шийна дайначох из мемуараш язъе йолаеннай[7].
1992-ча шера тархьархочо, юкъарча болхлочо Къоастой Беслана ЖабагӀийнаькъан Висангире цӀерагӀа преми яьккхай. Цу шера маьтсела бетта Жаннет Шолжа-ГӀалий тӀа хьоашалгӀа енай цу преме презентаци йолча дийнахьа. Кхелхай 1992-ча шера маьтсела бетта 17-ча дийнахьа Шолжа-ГӀалий тӀа. Из дӀаеллай Наьсар-Керте. Варшаве бусулба кашамашка цунна чурт дегӀад[7]. Полхой мехка баха бисаб цун воӀи ши йоӀи. Жаннета зӀамагӀа йола йиша Туркий мехка яха[3].
Литературацара болх
Литерацара йола говзал дас зийннай из ишколе сочиненеш язъе йолаеннача хана. 13 шу даьннача хана яздаьд цо ший хьалхара дувцар, из «Варшавский курьер» яхача полхой журнала редакце дӀадахийтад, берий рубрика лаьрхӀа. Журнал редакце къоабала баьб цун болх[7].
16 шу даьннача хана цо дувцар яздаьд нохчий абаргахи полхой актрисахи, «Абаргий доалахьа» аьнна цӀитилла. Дас дувцар дийшад, цхьацца хувцамаш даьд, тӀаккха ший цӀи уллув язъяр дийхад. 1938-ча шера дувцар «Деловая женщина» яхача журнала тӀа ӀотӀадаьккхад, 1992-ча шера эрсий меттала даьккха, «Сердало (газет)» газета тӀа кепатеха арадаьннад[9].
Дагалоацам
Полхой документалисто Вальдемара Карват «Базрах, или Сон о вольном камне» яха документальни кино даьккад ЖабагӀийнаькъан Висангирехи ЖабагӀийнаькъан Жаннетахи. 1993-ча шера цо кинос Монте-Карло хиннача документальни кино фестивале Гран-при яьккхай[10][11].
Библиографи
- Адамчевски П. Документы, касающиеся Дженнет Джабаги-Скибневской, хранящиеся в архивах Польского Института и музея им. Сикорского в Лондоне // История и культура народов Кавказа: материалы Междунар. науч.-практ. конф., посвященной 140-летию М. Э. Джабагиева. Магас, 2016. С. 15 — 24.
- Адамчевски П. Связи Вассан-Гирея Джабаги с Польшей // Изв. Ингушского науч.-исслед. института гуманитарных наук им. Чаха Ахриева. Магас. 2015. № 1 (4). С. 16 — 21.
- Гортикова М. Боевой офицер войска польского — Дженнет Джабагиева // Сердало. Назрань, 2004. No 88 (9463). С. 3.
- ЖабагӀийнаькъан Д. В-Г. В плену у абреков // Сердало. Грозный, 1992. No 51. — С.3-4.
- ЖабагӀийнаькъан Д. В-Г. Письмо Н. Кодзоеву. Гдыня, Польша, 19. 11. 1990 г. // Личный архив Н. Кодзоева.
- ЖабагӀийнаькъан Д. В-Г. Письмо Х. Точиевой. Гдыня, Польша,23. 09. 1988 г. // Личный архив Н. Кодзоева.
- Дзаурова М. Весточка из прошлого // Сердало. Назрань, 2004. No 83 (9458). С.3.
- Заневска Т. Дженнет — значит Рай. Белосток, 2002. 165 с.
- Коазой Н. Д. Джабагиевы // Архивный вестник. Магас, 2011. No VII. С.40 — 85.
- Малсаганаькъан С. А. Адские острова. Нальчик: Издательский центр «ЭЛЬ-ФА». 1995. 128 с.
- Ялхарой М. А. Литературно-публицистическая деятельность ингушской диаспоры в Турции. Назрань: ООО «Пилигрим». 2008. 172 c.
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 https://philol-journal.sfedu.ru/index.php/sfuphilol/article/view/1193/1167
- ↑ 1 2 vuzdoc.
- ↑ 1 2 Долгиева.
- ↑ Ялхароева, 2018, оа. 169.
- ↑ Гешаев, 2003, оа. 223.
- ↑ Ялхароева, 2018, оа. 169—170.
- ↑ 1 2 3 4 Ялхароева, 2018, оа. 170.
- ↑ Гешаев, 2003, оа. 224.
- ↑ Ялхароева, 2018, оа. 170—171.
- ↑ Дош.
- ↑ wra.
ТӀатовжамаш
- Белый Кавказ: братство в изгнании. vuzdoc.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 10.07.2021.
- Документы и материалы о генерале Cафарбеке Мальсагове. ghalghay.com (17.03.2010). Хоам хьаийца таьрахь: 10.07.2021.
- Новый фильм ингушского режиссера-документалиста Лейлы Гагиевой «Папаха Ингуша» (фильм второй). bakdar.org (4.05.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 10.07.2021.
- Республика Ингушетия. Хроника становления 1991-2002 гг. wra.ucoz.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 10.07.2021.
- Долгиева М.Б. Польша и Ингушетия.Связь народов. envf.vvvay.net (15.05.2011). Хоам хьаийца таьрахь: 10.07.2021.
- Литературная деятельность Дженнет Джабагиевой. Известия Южного федерального университета (2018). Хоам хьаийца таьрахь: 10.07.2021.
- Республика Ингушетия. Хроника становления 1991-2002 гг. Дош. Хоам хьаийца таьрахь: 10.07.2021.
Литература
- Муса Гешаев. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 222—224. — 620 с. — 2000 экз.
- Ялхароева М. А. Литературная деятельность Дженнет Джабагиевой // Известия Южного федерального университета. Филологические науки. — 2018. — № 3. — ISSN 1995-0640.