Кагирхой ди (Росси)
Кагирхо́й ди (эрс: День молодежи (Россия)) ― Россе Федераце официальни цӀай да, 14 шу даьнначаргара д1аболабенна 35 шу даьнначарга кхаччалца болча гражданашта хетадаь. Из ц1ай хӀара шера аьтинга бетта (июнь) тӀеххьарча шоатта дийнахьа дезду. ЦӀай хьожадаь да къонача наха социальни-демографически тоабана новкъостал дара, царна эшаш долчунна г1о деш хилара, иштта паччахьалкхен кагирхой политикан сфере толамаш гойтара[1].
Низама статус
Россе Федераце цӀай оттадар
Паччахьалкхен лакхале сийдола таьрахь хьахилар 1993 шера. Россе Федераце Президенто Ельцин Бориса 1993 шера аьтинга бетта 24-ча дийнахьа № 459-рп «Къоначаьр ди дездарах»[2]. Документо тӀадиллар хӀара шера из ц1ай аьтинга бетта 27-ча дийнахьа дезде, региональни Ӏаьдалашта т1адиллар товшхала а массови а мероприятияш вӀашаг1йоллар. ЦӀай кхоллара инициатораш бар Россе Федераце Къоначий гӀулакхий комитет, Къаман къонача объединений Совет а[3].
2023 шера дата хувцар
30 шера хувца ца луш латташ дар ц1ай дездара таьрахь. 2023-ча шера маьтсела бетта (мае) РФ Президенто Путин Владимира № 132-рп йолча распоряжене т1а кулг яздир, цу т1а таьрахь официально аьтинга бетта тӀеххьарча шоатта дийнахьа хургдолаш д1ехьдаькххар[4]. Дата хувцара бахьан дар аьтинга бетта чаккхенга студенташа а школьникаша а экзаменационни сесси дӀахьош хилар а болх беш болча гражданашта болх бу деношка мероприятешка баха хала хилар а. Цу документо 1993 шера кулг яздаьча распоряжене низ боабир [5].
Тархьар
Тархьарга диллача цӀай бухь ба Интернациональни кагирхой ди (МЮД), из дездеш хиннад 1917 шера денз 1945 шерага кхаччалца. Хьалха из ц1ай тов бутт (сентября) д1аболалуш дездеш хиннад,массови демонстрацеш еш[6]. Мероприяте керттера кхоачашде г1ерта декхар дар интернациональни солидарность а паччахьалкхен къонача кагирхой къахьегама толамаш а гойтар[7].
Советски къоначаьра ди
Тархьарга диллача ц1ай дездара керда этап дӀайолаелар 1958 шера. СССР Лакхехьара Совета Президиумо ший амарца 1958 шера саькура бетта (февраль) 7-ча дийнахьа оттадир «Советски кагирхой ди»[8]. ДӀахьош дола таьрахь хилийта лаьрх1ар аьтинга бетта тӀеххьара кӀиранди[9]. Керттера вӀашагӀтохаш хьалхалаттар яр Еригасоюзни ленински коммунистически кагирхой тоаба (ВЛКСМ). Мероприятеш идеологически аьттув болаш яр, царна юкъедоагӀаш дар комсомольски бригадай производственни яхьаш, передовикий слёташ, спортивни яхьаш, сайранара халхараш[10].
ЦӀай дездар
Къоначаьра дийнахьа дерригашкахь паччахьалкхе дӀахогӀаш да йокха фестивалаш, оазаш йола эшараш оалаш чара концерташ а тематически выставкаш а. Иштта вӀашагӀтох дешаран лектореш, мастер-классаш, вакансий ярмаркаш, спортивни турнираш, дӀахьо волонтёрий объединенеш юкъе а йолача благотворительни акцеш а экологически инициативаш а[11].
- Къоначаьра ди Российн гӀалашка
- День молодежи Владивосток 2022.jpg
Владивостоке Къоначаьра ди. 2022 шера
- День молодежи 2022 Крым.jpg
ГӀайрен Мыс Тарханкут тӀа (ГӀирме) «Къоначаьра ди» фестивале юкъебоагӀараш. 2022 шера
- День молодежи СПБ.jpg
Санкт-Петербурге «Къоначаьра ди» гӀалин цӀайна юкъебоагӀараш. 2011 шера
ВӀашагӀтохараш а майданаш а
Сийдола дӀахьош долчун вӀашагӀтохарца къахьег тайп-тайпарча даькъера Ӏаьдала органаша — федеральни министерствошкара денз муниципальни администрацешка кхаччалца. Мероприятеш дӀахогӀаш да гӀалин паркашка, майданашка, къоначий центрашка а культуран учрежденешка а. Цара дӀахьорах юкъеозаш ба общественни организацеш, дешаран учрежденеш, бизнес-юкъарален представительш[12].
Къоначий политике дӀалоаца мотт
2020 шера оагӀой (декабря) 30 дийнахьа хиннача федеральни закон № 489-ФЗ хьежжа, къоначаьра категорен юкъебоагӀа 14-гӀара денз 35 шу кхаччалца болча Российн Федерацен гражданаш[13]. Ера социальни-демографически тоаба паччахьалкхен бахархой боккха дакъа дӀалоацаш да, а паччахьалкхо из лоархӀаш да кхиара стратегически ресурс санна[14]. Къоначаьра ди платформа санна пайда эцаш да паччахьалкхен новкъостала программаш, грантий конкурсаш, а къона гражданашта шоаш хьахилара тӀахьожадаь дола инициативаш презентаци яра[15].
Шоайца дувзаденна даташ
- Къоначий солидарноста дуненкатера ди (24 тушоли / апреля);
- Къоначий дуненкатера ди (12 маьцхали / августа);
- Еригадунен къоначий ди (10 лайчилла / ноября).
Белгалдаккхар
- ↑ Путин распорядился отмечать День молодежи в последнюю субботу июня. Российская газета (2.05.2023).
- ↑ Ло:Cite web йолча распоряжене т1а кулг яздаьд
- ↑ День молодежи России. Справка, РИА Новости (20100627T0930). Техкад укх дийнахьа: 4.06.2026.
- ↑ Путин распорядился отмечать в России День молодежи в последнюю субботу июня, Коммерсантъ (2 маьтсела 2023). Техкад укх дийнахьа: 4.06.2026.
- ↑ Распоряжение Президента РФ от 2 мая 2023 г. N 132-рп "О Дне молодежи". garant.ru. Информационно-правовой портал ГАРАНТ (2.05.2023). Хоам хьаийца таьрахь: 3.06.2026.
- ↑ 5 сентября. День юношества. tomskmuseum.ru. Томский областной краеведческий музей (5.09.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 3.06.2026.
- ↑ http://simai.studio, SIMAI Studio —. Международный юношеский день (МЮД). Техкад укх дийнахьа: 4.06.2026.
- ↑ День Советской молодёжи. z-museum.ru. Заводоуковский краеведческий музей. Хоам хьаийца таьрахь: 3.06.2026.
- ↑ Песня дружбы: Главархив Москвы публикует документы ко Дню молодежи, Сайт Москвы (27 аьтинга 2022). Техкад укх дийнахьа: 4.06.2026.
- ↑ «Как верили в себя»: надо ли праздновать День молодежи. portal-kultura.ru. Газета «Культура» (26.06.2023). Хоам хьаийца таьрахь: 3.06.2026.
- ↑ День молодежи 2025: какого числа отмечается в России, история и традиции праздника | «Красный Север», «Красный Север» (25 аьтинга 2025). Техкад укх дийнахьа: 4.06.2026.
- ↑ День молодежи 2026: какого числа, история и традиции праздника. Техкад укх дийнахьа: 4.06.2026.
- ↑ Федеральный закон от 30 декабря 2020 г. N 489-ФЗ "О молодежной политике в Российской Федерации". pravo.gov.ru. Официальный интернет-портал правовой информации (30.12.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 3.06.2026.
- ↑ День молодёжи 2026: дата, история, традиции праздника, Lenta.RU. Техкад укх дийнахьа: 4.06.2026.
- ↑ День молодежи России, РИА Новости (20250628T0103). Техкад укх дийнахьа: 4.06.2026.