Класса кулгалхо
| Класса кулгалхо | |
 | |
Лелаю моттиг |
педагогика, дешар |
|---|---|
Кла́сса кулгалхо (эрс: Классный руководитель) — дешара́ тӀахьожаш, класса хьалха латта ишколера е училищера хьехархо. ЗӀамагӀйолча классашка кулгалхочун декхараш класса́ хьехача хьехархочоа тӀадувш, хӀаьта йоккхагӀйолча классашка моллагӀа Ӏилма хьехача хьехархоех цаӀ хьожаву цу дарже. Кхыча мехкашка класса кулгалхо харжар а иштта да.
Тархьар
Класса кулгалдар хьадоагӀар XIX бӀаьшерара, цу хана дешарчешка духхьал «комнатни надзиратель» аьнна цӀи йоаккхаш хиннай царех. Халкъа дешара министерствос 1813-ча шера постановлени яьккхай института пансионашка цу тайпара тӀахьожамхой эшаш хилар кхайкадеш. ТӀахьожамхой цхьа истол хиннад дешархошца, уж чуӀеча дешара ченашка аргӀах бийсаш йоахаш хиннай цар, деша мишта деш хьожаш хиннаб, цӀенонна тӀехьа а бӀарг локхаш хиннаб. Цар шоай оамалцеи гӀулакхацеи масал хьокхаш дийзад. Наха юкъе лела Ӏомабари, царна мотти оамали Ӏомаяри хиннад тӀахьожамхой керттера декхар.
ДӀахо класса кулгалдаргахьа дола хувцамаш кхайкадаьд 1864-ча шера даьккхача Устава тӀа. Цо юкъебоалабаьб класса наставникаши, кхалнаьха гимназешка — «классни дамаши». Башхало хиннай тӀахьожамал дукхагӀа оамал Ӏомаяр хилар[1].
1930-ча шера СССР юкъедоаладаьд класса тоабанхочун дарж. 1934-ча шера чӀоагӀдаьд класса кулгалхочун дарж Доалчено постановлени яккхарца. Класса кулгалдаргахьа дола кхыдола хувцамаш хьоахадаьд Доалчен каьхаташкахьа 1960-ча шера. ДӀахо хувцамаш чӀоагӀдаь хиннаж методически каьхата тӀа 1975-ча шера, тӀехьагӀо 2001-ча шера. 1990-ча шерашка юкъейоалаяьй пионерийи комсомолийи юкъарчеш, класса кулгалдар юхадаьннад цу хана[2].
Ероперча мехкашка иштта хиннад класса кулгалдар[3]. Йоккхача Британе хӀара дешархочоа тӀехьа цхьацца хьехархо оттаваьв, цун декхар да дешархочун дешарга а, цун толамашка а хьажар[4].
Кхоачашдараш
Хьехархой дошлорга тӀа класса кулгалхо белгалваьккхав бера дика дешаргдолаши дика оамал Ӏомаергйолаши хьаькъал дегӀадоаладеш дола хьал кхолла дешарчен болхло ва аьнна. Цо тохк моллагӀдола кхыча дешархочунца а хьехархочунца а бола бувзам, нийсаденна хаттараши цатоамаши[5][6].
Кхоачашдарех да:
- Класса тоаба вӀашагӀйоллар;
- СинпаргӀата хургдола хьал кхоллар, дешархочоа ший говзал гойтта аттагӀа хургдолаш;
- ДегӀа оамал нийсаеш дола хьал оттадар;
- Дешара балха аргӀа нийсаяр;
- Берий бокъонаш лораяр;
- Берашцара болх Ӏалашбар;
- Берий кхыча дешархошцара а хьехархошцара а бувзам а барт а чӀоагӀбар;
- Берий кхетам совбаккхар;
- Дикача Ӏамалагахьа совбахар[7].
Декхараш
Кулгалхочун къаьстта дола декхараш:
- Берий дешар а уж хьаахар а тахкар;
- Берий даьшцеи ноаношцеи бувзам лелабар;
- МоллагӀча хаттар эттача а дов даьлча гӀо дар, кхыбола говзанчаш тӀаозар;
- Классни сахьаташ дӀакхахьар, керттера хаттараш тахкар;
- Ишкола вӀашагӀкхетараш кийчдеш дӀахьош новкъостал дар, экскурсеш яр, музеешка ахар;
- Каьхаташцара болх лелабар[8].
Эрсече
Эрсечен класса кулгалхоша хӀара бетта алпи эц. РФ постановлене яхачох, 2024-ча шера тушола бетта 1-ча дийнахьа алпи да 10 бӀаьтум 100 эзарал совгӀа нах бахача моттигашка, 5000 сом да 100 эзарал кӀезигагӀа нах бахача[9].
2020-ча шера денз дӀакхухь Ерригроссе класса кулгалхой форум. ВӀашагӀкхетар дӀакхухьар я РФ дешара министерство Путин Владимира амарах. Форум латт дешара а, товшхала а, дискуссий а доакъоех[10].
Форума меморандума юкъе долха хаттараш:
- Цифровой даькъе кхеташ хилар;
- Интернета доазон тӀа берий кхерамзле;
- Урокал арахьара болх;
- Классни сахьат — хьехархочун дешархошцара бувзам;
- Даьшца-ноаношца цхьана бераш кхедар[11].
Белгалдаккхар
- ↑ Е. В. Корябкина. Становление и развитие института классного руководства в России. cyberleninka.ru (2011). Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Матвиевская Т.Н. История института классного руководства (русский) // Восьмое измерение : газета. — 2021. — 1 октябрь (№ 35). — С. 1.
- ↑ Система школьного образования в США. www.iqconsultancy.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Роль тьютора в организации воспитательного процесса в школах Великобритании. 2konferentsia.ucoz.net. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Коджаспирова Г. М., Коджаспиров А.Ю. [https://irina-bateneva.ucoz.ru/books/kodzhaspirovy-pedagogicheskij_slovar.doc А.Ю. Педагогический словарь: Для студ. высш. и сред. пед. учеб. заведений.]. — М.: Издательский центр «Академия», 2000. — С. 38 с.. — 176 с. с.
- ↑ Классный руководитель. sh-vadinskaya-r66.gosweb.gosuslugi.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Об утверждении методических рекомендаций об осуществлении функций классного руководителя педагогическими работниками государственных общеобразовательных учреждений субъектов Российской Федерации и муниципальных ... (не нуждается в госрегистрации) от 03 февраля 2006 - docs.cntd.ru. docs.cntd.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Классный руководитель в школе: кто это, зачем нужен, обязанности и права, роль в образовательном процессе, Lenta.RU. Техкад укх дийнахьа: 23.09.2025.
- ↑ Правительство утвердило постановления об увеличении размера выплат за классное руководство и кураторство. government.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Стартует прием заявок на V Форум классных руководителей. Минпросвещения России. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Форум классных руководителей (неопр.). Форум классных руководителей. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
Литература
- Классному руководителю: учеб.-метод. пособие / ред. М. И. Рожков. — Москва: Владос, 1999. — 280 с. — ISBN 5-691-00370-4.