Кура-арахин товшхал

Рувики материал
Кура-арахин культура
Энеолит, боарза зама
Топпара пхьегӀа я Худата йисте Тепеятагы яхача моттигера. ГӀозлойчен тархьара музей
Топпара пхьегӀа я Худата йисте Тепеятагы яхача моттигера. ГӀозлойчен тархьара музей
Географе регион ГӀинбухера Кавказ, ЗӀилбухера Кавказ
Локализаци Эрсече (ГӀинбухера Кавказ), ГӀозлойче, Эрмалойче, Гуржехье, Туркехьен малхбоалеи гӀинбухера ХӀирани
Йолаш хинна таьрахь вай замал хьалха IV эзаршареIII эзаршарен духь
Къамаш прото-картвелой[1], хурриты[2]
Боахама тайпа лаьтта леладар, доахан леладар
Тохкамхой Б. А. Куфтин, В. Л. Ростунов
Influencedurartu1.PNG
Преемственность
Шулавери-Шому

Ярмукски культура

Кармир-берда культура

Триалетски культура
Сиони-цопи-гинчи культура

РУВИКИ.Медиа логотип РУВИКИ.Медиа чура файлаш

Кура-арахин культура (Ку́ро-ара́кская культура) — археологе культура я; вай замал хьалха 4000 — 2200 шерашка яьржа хиннай ГӀинбухерча Кавказеи, Кавказа дехьеи (ГӀозлойче, Эрмалойче, Гуржехье), иштта царна лалла дадача Гаргарча Малхбоален лаьтташ тӀа а (Туркий мехка малхбоалеи, гӀинбухера ХӀирани). Кура-арахин культура духхьашха белгалъяьккхар а цун йоазонца сурт оттадаьр а ва советий археологи этнографи Борис Алексеевич Куфтин.

Кура-арахин культу́ра́ хьалхайоагӀаш хиннай Шулавери-Шому культура (вай замал хьалха 6000 — 4000 шераш)[3]. Ший аргӀах, Кура-арахин культура тӀехьагӀарча ханашка лоадаме Ӏаткъай тӀехьайоагӀача триалетски культуранна (вай замал хьалха 2200—1500 шераш)[4]. Кура-арахин культура кхелларех лоархӀ, В. А. Сафронова тӀатайжача, хуррийи картвелой мотт бувцарийи фу-ваьраш[5].

Культуран цӀи

«Кура-арахин культура» («куро-аракская культура») яха цӀи хьахиннай советий археологе Ӏилмангахьа, советий хана эггара дукхагӀа из феномен тохкаш хиннача эрмалойи, гуржийи гӀозлойи архео́логий белхашкахьа эггара хьалхагӀа а хулаш. Проблема малагӀа я аьлча, цу культурах лаьца йолча дунен специализированни литературе массане а хаьдда барт тайнабац цу культуран цӀера йолча терминологен хьаькъехьа. ДукхагӀа болча советий Ӏилманхоша цу культурах «кура-арахин» аьнна яха доллаше, Пиотровскечои Мунчаевси лелаеш хинна термин я «Кавказа дехьен энеолитически культура» (тӀехьагӀа Мунчаевс хӀаьта а «куро-аракская культура» яха цӀи хьатӀаийцай, отечественни Ӏилмангахьа из цӀи юкъара тӀаийца хилар къоабалдаь[6]).

Кхыйолча цӀерех лаьца дийцача, масала, Дэвид Лэнг а, Чарльз Берни а яхачар юкъеяьккхай «хьалхара анатолера боарза зама» яхаш цӀи, хӀаьта, Р. Дайсон яхачо — «Яник культура» аьнна цӀи тилла хиннай цу кульутрах. Цул совгӀа, цу культурах каст-каста оал «хьалхара хуррий культура» аьнна. ТӀехьагӀа, Лэнги Бернии яхачар юкъеяьккхай термин «хьалхара кавказа дехьера культура» (бӀарчча аьлча — «хьалхара кавказа дехьереи малхбоалерча анатолереи культура»)[7].

Белгалдаккхар

  1. ПРОБЛЕМА ПРАСЕВЕРНОКАВКАЗСКОГО СУБСТРАТА И ЕГО ВКЛАДА В ПРАИНДОЕВРОПЕЙСКУЮ КУЛЬТУРНУЮ ТРАДИЦИЮ. Хоам хьаийца таьрахь: 23.07.2020. Архиваци яьй 24.07.2020.
  2. КАРТВЕЛО-ИНДОЕВРОПЕЙСКИЙ АРЕАЛЬНЫЙ СОЮЗ. Хоам хьаийца таьрахь: 23.07.2020. Архиваци яьй 23.07.2020.
  3. Encyclopedic Dictionary of Archeology — Page 512 by Barbara Ann Kipfer
  4. Kushnareva, K. Kh. 1997. The Southern Caucasus in Prehistory: Stages of Cultural and Socioeconomic Development from the Eighth to the Second Millennium B.C. University Museum Monograph 99. Philadelphia: The University of Pennsylvania Museum.
  5. Сафронов В. А. Классификация и датировка памятников бронзового века Северного Кавказа // Сообщения Научно-методического Совета по охране памятников культуры Министерства культуры СССР. Вып. VII. — М.: Изд-во «Знание», 1974. — С.23-306 — 600 экз.
  6. Мунчаев, 1994, оа. 10.
  7. Чарльз Берни, Дэвид Лэнг, 2016, оа. 66—67.

Литература

  • Берни Ч. А., Лэнг Д. М. Древний Кавказ. От доисторических поселений Анатолии до христианских царств раннего Средневековья / Пер. с англ. Л. А. Игоревского. — М: ЗАО Центрполиграф, 2016. — 383 с. — ISBN 978-5-9524-5198-8.

ТӀатовжамаш