Кура-арахин товшхал
| Кура-арахин культура Энеолит, боарза зама | ||||
|---|---|---|---|---|
| Топпара пхьегӀа я Худата йисте Тепеятагы яхача моттигера. ГӀозлойчен тархьара музей | ||||
| Географе регион | ГӀинбухера Кавказ, ЗӀилбухера Кавказ | |||
| Локализаци | Эрсече (ГӀинбухера Кавказ), ГӀозлойче, Эрмалойче, Гуржехье, Туркехьен малхбоалеи гӀинбухера ХӀирани | |||
| Йолаш хинна таьрахь | вай замал хьалха IV эзаршаре — III эзаршарен духь | |||
| Къамаш | прото-картвелой[1], хурриты[2] | |||
| Боахама тайпа | лаьтта леладар, доахан леладар | |||
| Тохкамхой | Б. А. Куфтин, В. Л. Ростунов | |||
|
|
||||
| Преемственность | ||||
|
||||
Кура-арахин культура (Ку́ро-ара́кская культура) — археологе культура я; вай замал хьалха 4000 — 2200 шерашка яьржа хиннай ГӀинбухерча Кавказеи, Кавказа дехьеи (ГӀозлойче, Эрмалойче, Гуржехье), иштта царна лалла дадача Гаргарча Малхбоален лаьтташ тӀа а (Туркий мехка малхбоалеи, гӀинбухера ХӀирани). Кура-арахин культура духхьашха белгалъяьккхар а цун йоазонца сурт оттадаьр а ва советий археологи этнографи Борис Алексеевич Куфтин.
Кура-арахин культу́ра́ хьалхайоагӀаш хиннай Шулавери-Шому культура (вай замал хьалха 6000 — 4000 шераш)[3]. Ший аргӀах, Кура-арахин культура тӀехьагӀарча ханашка лоадаме Ӏаткъай тӀехьайоагӀача триалетски культуранна (вай замал хьалха 2200—1500 шераш)[4]. Кура-арахин культура кхелларех лоархӀ, В. А. Сафронова тӀатайжача, хуррийи картвелой мотт бувцарийи фу-ваьраш[5].
Культуран цӀи
«Кура-арахин культура» («куро-аракская культура») яха цӀи хьахиннай советий археологе Ӏилмангахьа, советий хана эггара дукхагӀа из феномен тохкаш хиннача эрмалойи, гуржийи гӀозлойи архео́логий белхашкахьа эггара хьалхагӀа а хулаш. Проблема малагӀа я аьлча, цу культурах лаьца йолча дунен специализированни литературе массане а хаьдда барт тайнабац цу культуран цӀера йолча терминологен хьаькъехьа. ДукхагӀа болча советий Ӏилманхоша цу культурах «кура-арахин» аьнна яха доллаше, Пиотровскечои Мунчаевси лелаеш хинна термин я «Кавказа дехьен энеолитически культура» (тӀехьагӀа Мунчаевс хӀаьта а «куро-аракская культура» яха цӀи хьатӀаийцай, отечественни Ӏилмангахьа из цӀи юкъара тӀаийца хилар къоабалдаь[6]).
Кхыйолча цӀерех лаьца дийцача, масала, Дэвид Лэнг а, Чарльз Берни а яхачар юкъеяьккхай «хьалхара анатолера боарза зама» яхаш цӀи, хӀаьта, Р. Дайсон яхачо — «Яник культура» аьнна цӀи тилла хиннай цу кульутрах. Цул совгӀа, цу культурах каст-каста оал «хьалхара хуррий культура» аьнна. ТӀехьагӀа, Лэнги Бернии яхачар юкъеяьккхай термин «хьалхара кавказа дехьера культура» (бӀарчча аьлча — «хьалхара кавказа дехьереи малхбоалерча анатолереи культура»)[7].
Белгалдаккхар
- ↑ ПРОБЛЕМА ПРАСЕВЕРНОКАВКАЗСКОГО СУБСТРАТА И ЕГО ВКЛАДА В ПРАИНДОЕВРОПЕЙСКУЮ КУЛЬТУРНУЮ ТРАДИЦИЮ. Хоам хьаийца таьрахь: 23.07.2020. Архиваци яьй 24.07.2020.
- ↑ КАРТВЕЛО-ИНДОЕВРОПЕЙСКИЙ АРЕАЛЬНЫЙ СОЮЗ. Хоам хьаийца таьрахь: 23.07.2020. Архиваци яьй 23.07.2020.
- ↑ Encyclopedic Dictionary of Archeology — Page 512 by Barbara Ann Kipfer
- ↑ Kushnareva, K. Kh. 1997. The Southern Caucasus in Prehistory: Stages of Cultural and Socioeconomic Development from the Eighth to the Second Millennium B.C. University Museum Monograph 99. Philadelphia: The University of Pennsylvania Museum.
- ↑ Сафронов В. А. Классификация и датировка памятников бронзового века Северного Кавказа // Сообщения Научно-методического Совета по охране памятников культуры Министерства культуры СССР. Вып. VII. — М.: Изд-во «Знание», 1974. — С.23-306 — 600 экз.
- ↑ Мунчаев, 1994, оа. 10.
- ↑ Чарльз Берни, Дэвид Лэнг, 2016, оа. 66—67.
Литература
- Берни Ч. А., Лэнг Д. М. Древний Кавказ. От доисторических поселений Анатолии до христианских царств раннего Средневековья / Пер. с англ. Л. А. Игоревского. — М: ЗАО Центрполиграф, 2016. — 383 с. — ISBN 978-5-9524-5198-8.
ТӀатовжамаш
- (Глава 3) Археологические культуры Северного Кавказа эпохи ранней и средней бронзы — Куро-аракская культура
- Археологе товшхалаш алапатах
- Кура-арахин культура
- Боарза зама я Гаргарча Малхбоале
- Боарза заман Европа
- Боарза заман Кавказ
- Европан археологе культураш
- ГӀозлойчен археологе культураш
- Эрмалойчен археологе культураш
- Гуржехьен археологе культураш
- ХӀирана археологе культураш
- Эрсечен археологе культураш
- Туркехьен археологе культураш
- Селий мехка археологе культураш