Майкопа культура
| Майкопа археологе культура ХьалхагӀара боарза зама | ||||
|---|---|---|---|---|
 Майкопа археологе культура яьржа хинна лаьтташ | ||||
| Географе регион | ГӀинбухера Кавказ | |||
| Локализаци | раьгӀеи лоамейистеи | |||
| Йолаш хинна таьрахь | вай замал хьалха 4-гӀча эзаршера 2-гӀа дакъа — 3-гӀа эзаршера духь | |||
| Боахама тайпа | цел тохаш дола лаьтта леладар, придомни доахан леладар | |||
| Тохкамхой | Н. И. Веселовский, А. П. Круглов, Г. В. Подгаецкий, Р. М. Мунчаев, А. Л. Нечитайло, И. М. Мизиев, Р. Ж. Бетрозов, Х. Х. Нагоев, И. М. Чеченов, А. В. Дмитриев, В. С. Бочкарёв, А. Д. Резепкин, В. А. Сафронов, Н. А. Николаева, А. А. Нехаев, К. А. Днепровский, В. Г. Петренко, С. Н. Кореневский, Х. Х. Биджиев, В. М. Батчаев, И. В. Каминская, А. Б. Динков, К. А. Днепровский, А. В. Яковлев, Н. Г. Ловпаче, П. А. Дитлер, В. Л. Ростунов, Наглер, Н. И. Шишлина, В. П. Шилов, Багаутдинов, Калмыков, Самойленко, Р. Г. Магомедов, А. В. Шишлов, В. Р. Эрлих, Ю. Ю. Пиотровский, М. Б. Рысин, В. А. Трифонов | |||
| Преемственность | ||||
|
||||
 РУВИКИ.Медиа чура файлаш | ||||
Майкопа археологе культура — Даькъастен лоамейисте хьалхагӀарча Боарза замалахьа яьржа хинна археологе культура я[1]. 1897 шера археолого Н. И. Веселовскечо техка болча Боккхача Майкоперча боарза цӀерагӀа тиллай цох цӀи. Из археологе культура яьржа хинна керттера лаьтташ да — Кавказйистен аренаши лоамейистоши Тамански ахгӀайренага денз Нохчий мехкага кхаччалца. Къобанйисте культура гӀинбухенгахьа 46° кхаччалца яьржа я. ЗӀилбухеахьа лоамейистошка кхоач из додача хий атагӀенашка гӀолла, амма Ӏаьржача форда бердашка кхоач алхха Тамань — Геленджик чу а лоацаш долча лаьтта. Ӏилмангахьа иштта кумо-манычски перифери белгалйоах — Майкопа культура дӀахо гӀинбухехьа дӀакхоачаш йола зона а, Майкопа культуран хӀамаш е цун стилех йола хӀамаш а кораяь йола ареал. ХьалхагӀа Новосвободненски культура лоархӀар Майкопа культура вариант йолаш мо е Майкопа культура дегӀаяра цхьа этап йолаш мо, цхьабакъда, хӀанз къаьстта культура морг лоархӀ.
ГӀалгӀай мехка майкопа культурах лоархӀаш дола боарзаш дукха да, масала, Аьрште доахка боарзаш, Ӏабе Гув, Мурад-Боарз, Аьлтий-Юртара боарз, иштта кхыдараш а. Вай замал хьалха III-гӀча эзаршера чаккхенгара денз — II эзаршу доладаларга кхаччалца йола ха яьнна да уж. Цул совгӀа, Майкопа культураца а кура-арахин культураца а цхьатарра дувзаденна дола вӀашагӀъийна куц дола сийлингаш да ГӀалгӀайче. Царех эггара цӀихезагӀа да Мужечара цӀенге яхар[2].
Культура территориально-хронологех екъаялар
Ӏилмангахьа йовзаш я культура территориально-хронологех екъаялара массехк вариант. Царех цаӀ белгалъяьккхай С. Н. Кореневский яхача Ӏилманхочо.
Галюгаевско-серёгински вариант — эггара хьалхагӀареи, Майкоперча боарзан ширача хӀамашта эггара тарагӀеи йола вариант я. Цун яржар да лакхахьа шаьрача ара Тийрк додачахьара денз Фарс яха хий лохахьа додачеи дӀахо Тамански ахгӀайренага кхаччалца.
Из ше шин кӀалварианта екъалу:
- галюгаевски е юкъерча кавказйистера — Тийрк а, Лакхера Къобанйисте;
- серёгински е Къобансехьера — Лакхера Къобанйисте, Фарс яха хий лохахьа додачеи дӀахо Тамански ахгӀайренагеи кхаччалца.
Новосвободненски этапа варианташ:
- псекупски — Къобанйисте;
- долински — Тийрка тӀа а, Кавказерча минеральни хиш тӀа;
- новосвободненски — лоамейисте Фарс а Псефирь а яхача хишка гӀолла.
Хьажа иштта
• Дольменни культура
• Накольчати жовхьара топпара пхьегӀий культура
• Боарзий гипотеза
• Майкопера боарз
• Новосвободненски культура
• Даькъастера культура
Белгалдаккхар
- ↑ [bse.sci-lib.com/article072642.html БСЭ. Майкопская культура].
- ↑ Долгиева, Картоев, Кодзоев, Матиев, 2013, оа. 41—73.
Литература
- Долгиева М. Б., Картоев М. М., Кодзоев Н. Д., Матиев Т. Х. История Ингушетии. — 4-е изд. — Ростов-на-Дону: Южный издательский дом, 2013. — 600 с. — ISBN 978-5-98864-056-1.