Малхбоале

Малхбоале (я) (эрс: восток) — Лаьттан йовкъал аьттехьа йола дунен оагӀув. Малхбоален лостам гӀинбухени зӀилбухени лостамашта перпендикулярни ба, Лаьттан географе шодашта перпендикулярни. Иштта малхбузенна духьала а я. Малхбоалехьа бола лостам +90° ба геодезе Ӏазмутах, иштта −90° ба айламӀилманчоа.

Малхбоале михий хьармакха тӀа

Эрсий меттала малхбоале — В алапаца белгалйоаккх, къамашта юкъе — E (ингал: east яхачох).

Ди-бийса нийслуча хана малх нийсса малхбоалехьа хьалбоалл.

Малх хьалбалар

Этимологи

ГӀалгӀай меттала «малхбоале» укх дунен лостамах алара бахьан да цу оагӀорахьара малх хьалбоалаш хилар.

Эрсий «восток» яха дош киназа-славяьний метта тӀара хьаийца да. Къаьнарча славаьний меттала из дош «въстокъ» аьнна яздора, калька хиннай из яний «ἀνατολή» яхачох^[1].

Ингалсий «east» яха дош гарга да немций «ost» яхача деша́и ширача скандинавий (эрс.) (гӀа. «austr», яхачоаи, латиний «aurōra» яхачоа гарга да из. Ширача ингалсий меттала из дош «ēast» аьннеи (белгалдош), «ēastan» аьннеи (куцдош) «ēaste» аьннеи (цӀердош), уж дешаш хьалхагерманхой «*aust-» яхача тӀара доагӀаш да, дош-дешаца нийсдича «малхкехтаргахь» хул из, из дош да хьалхахӀиндий-европахой «*aus-» («лепа») яхача тӀара доагӀаш а^[2]. Юкъерча ингалсий меттала из дош «est» аьнна яздаьд^[3].

Навигаци

Лаьттан хӀанзарча мехкасурташ тӀа малхбоале дукхага йолча хана аьттехьа латт. Цу тайпара барт къулба (эрс.) (гӀа. лелаяра тӀара доагӀаш да, цо магнита гӀинбухе къулбан кӀолх йолча оттаю. Цхьабакъда дунений лаьттансурташка (Сахулача седкъа е Урана (эрс.) (гӀа.) аьрда оагӀув йолча оттаю малхбоале, уж дуненаш юхамаччахьа кхестандаь.

Нийсса малхбоалехьа латт малхи бутти ди-бийса нийслуча (эрс.) (гӀа. хана.

Товшхала чу

Малхбоале малх хьалбоала оагӀув я; хьежачоа бӀаргагу из цигара арабоалилга. Малхбоале дуккхача динашка ювц, жӀаргахой ди хьахилалехь хинначаргахь а. ЖӀаргахой киназаш доттача хана а дунен оагӀонаш теркал еш хиннай^[4]^[5].

Православхой киназийи лютеранций киркийи баьрченаш малхбоалехьа йийрза хул, гургалаш охкаче — массаза а малхбузехьа хул; киназа купола тӀарча жӀарга лохерча чӀарган хьалъайяь йола юхьиг гӀинбухенгахьа хьежаш хул; католикий костёлий баьрченаш малхбузехьа йийрза я…^[6]

Малхбоале макрорегион санна

Малхбоале аьнна оалаш хул Азе мехкашта доагӀаш долчох (цунца цхьана Европа «малхбузехьара дуне» да). Термин европерча мехкашка хьахиннаяле а, Ази боккъонца Лаьттан географе йовкъал малхбоалехьа йоалл.

Белгалдаккхар

↑ Происхождение слова восток. Этимология слова восток (неопр.). Lexicography.online. Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2025. Архиваци яьй 13.05.2022.
↑ east (неопр.). Etymonline. Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2025. Архиваци яьй 13.05.2022.
↑ East Definition & Meaning (неопр.). Dictionary.com. Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2025. Архиваци яьй 13.05.2022.
↑ Orientation of Churches (неопр.). Catholic Encyclopedia. Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2013. Архиваци яьй 8.07.2018.
↑ Peters, Bosco Architectural Design Guidelines 1 (неопр.). Liturgy.co.nz (30.04.2012). Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2025. Архиваци яьй 26.10.2013.
↑ Евдокимов, 2008, оа. 23.

Литература

Восток // Брокгаузеи Ефронеи зӀамагӀа дола энциклопеде дошлорг : 4 т. — СПб., 1907—1909.
А. А. Евдокимов. Военная топография. Пособие для практических занятий. — Санкт-Петербург: ГУАП, 2008. — С. 152.

Дунен оагӀонаш

	ГӀинбухе
Малхбузе		Малхбоале
	ЗӀилбухе

[1] Происхождение слова восток. Этимология слова восток (неопр.). Lexicography.online. Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2025. Архиваци яьй 13.05.2022.

[2] st (неопр.). Etymonline. Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2025. Архиваци яьй 13.05.2022.

[3] East Definition & Meaning (неопр.). Dictionary.com. Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2025. Архиваци яьй 13.05.2022.

[4] Orientation of Churches (неопр.). Catholic Encyclopedia. Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2013. Архиваци яьй 8.07.2018.

[5] Peters, Bosco Architectural Design Guidelines 1 (неопр.). Liturgy.co.nz (30.04.2012). Хоам хьаийца таьрахь: 3.12.2025. Архиваци яьй 26.10.2013.

[_ff0da6fc05948d4f-6] Евдокимов, 2008, оа. 23.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]