Овшанаькъан Султана Руслан

Рувики материал
Овшанаькъан Султана Руслан
эрс: Руслан Султанович Аушев
Овшанаькъан Руслан
Овшанаькъан Руслан
Флаг
ГӀалгӀай Республика Мехкда
Флаг
7.03.1993 — 28.12.2001
Президент Борис Ельцин
Владимир Путин
Хьалхахиннар цу дарже саг хиннавац; Виктор Поляничко хиннав ха-юкъа хьаяьча администрацен да́
ТӀехьахиннар Малсаганаькъан Ахьмад (д. кх.)
Заьзганаькъан Мухьмада Мурад
Флаг
ГӀалгӀай Республика Мехкда
Флаг
лайчилла бетта 10 — оагӀой бетта 19 1992
Президент Борис Ельцин
Хьалхахиннар Асламбек Аслаханов
ТӀехьахиннар Виктор Поляничко
Флаг
Россе Федераце Федеральни Собране Федерпце Совета доакъашхо
Флаг
наджгоанцхой бетта 23 1996 — наджгоанцхой бетта 1 2002
Хьалхахиннар дарж даьккхад, Россе Федераце Федеральни Собране Федерпце Совета депутат ва
ТӀехьахиннар Пхьиленаькъан Руслан
Флаг
Россе Федераце Федеральни Собране Федерпце Совета депутат ва
Флаг
ОагӀой бетта 12 1993 — Наджгоанцхой бетта 23 1996
Хьалхахиннар дарж даьккхад
ТӀехьахиннар дарж дӀадаьккхад, Россе Федераце Федеральни Собране Федерпце Совета депутат ва
Ваьв 29 ардара 1954(1954-10-29) (71 шу)
Володарское, Айртауски шахьар, Кокчетавски область, Айыртаускии шахьао, Казахий ССР, СССР
Да Овшанаькъан Ювсапа Султан-Хьамид
Нана Овшанаькъан Тамари
Сесаг Овшанаькъан Баматгире Аза
Бер къонгаш: Ӏаьла, Ӏумар
мехкарий: Лейла, Лема
Парти КПСС
Дешар 1. Орджоникидзевски тӀема командни училище
2. М. В. Фрунзе цӀерагӀа йола тӀема академи
Динца юкъ-моттиг ислам (сунний)
СовгӀаташ
Советий Союза турпал
Орден Ленина Орден Красной Звезды Орден Красной Звезды Орден «За службу Родине» II степени (Белоруссия)
Орден «За службу Родине» III степени (Белоруссия) Медаль «За отличие в воинской службе» 1-й степени SU Medal 60 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg
Медаль «За безупречную службу» II степени Медаль «За безупречную службу» III степени International soldier rib.png Орден «Звезда» 1 степени (Афганистан)
Order of glory rib.PNG Order of glory rib.PNG Gratefulafghan rib.png BLR Medal 'In Commemoration of the 10th Anniversary of the Withdrawal of Soviet Troops from Afghanistan' ribbon.svg
Ribbon bar of Baghramyan-100 medal.png Орден «Достык» II степени
Орден «Дружба» Орден Почёта
Нагрудный знак за тяжёлое ранение
Daniil-2.svg Россе Федерацен Президента Сийлен грамота
БӀул
БӀул даь шераш 1971—2000
БӀорахо хилар  СССР →  Россе Федераци
БӀун тайпа Red Army flag.svg СССР бикъача наькъа тӀара эскар
Звани Инарал-лейтенант
Инарал-лейтенант
ТӀемаш Афгански тӀом (1979—1989)
РУВИКИ.Медиа логотип РУВИКИ.Медиа чура файлаш
Овшанаькъан Руслана оаз
2013-ча бекарга бетта дӀаязъяьй
Помощь по воспроизведению.
РУВИКИ чу кхы а лустамаш да иззамо тайпанцӀи йолча нахах лаьца: Овшанаькъан.

Óвшанаькъáн Султáна Руслáн (эрс: Аушев Руслан Султанович 29 ардара 1954, Саумалколь[d], Кокчетава область[d]) — паччахьалкхен а тӀема а болхло. Советий Союза Турпал (1982 ш.), инарал-лейтенант. ГӀалгӀай Республика хьалхара мехкда. ТӀемлой-интернационалистий гӀулакхаш кхоачашдара комитета тхьамада. «Боевое братство — без границ» яхача къамашта юкъерча союза лакхерча совета доакъашхо.

Биографи

Овшанаькъан Руслан ваьв 1954 шера ардара бетта 29 дийнахьа Казахий ССР Кокчитавски областа «Володарское» яхача юрта (хӀанз Казахехьен ГӀинбухен-Казахий областа Айыртауски шахьара Саумалколь юрт я из). Руслана да́ Овшанаькъан Ювсапа Султан-Хьамид ва, нана — Овшанаькъан Тамари.

Советий Эскара юкъе хилар

Советий Эскара юкъе хиннав 1971-ча шера денз. Советий Союза маршала А. И. Ерёменко цӀерах йола Орджоникидзевски лакхера дерригача эскара командни училище яьккхай цо. 1971—1975 шерашка дийшад цо цига. 1980 шу кхаччалца бӀул даьд Даькъастен тӀема округе: 1975—1976 шш. — мотострелкови взвода хьовда волаш, 1976—1979 шш. — мотострелкови рота хьовда волаш. 1979—1980 шш. — мотострелкови батальона штаба кулгалхо хиннав.

Афганехье хьожавар

Овшанаькъан Руслан шозза хиннав тӀема гӀулакх кхоачашдеш Афганехьа: 1980—1982 шерашка, иштта 1985-1987-ча шерашка.

1980—1982 шерашка — из хиннав 108-ча Невельски мотострелкови дивизе 180-ча мотострелкови полка 3-ча мотострелкови батальона баьчча.

Цун цхьана тӀем тӀа хиннараша белгалдаьккхад из ший декхараш тӀехдика кхоачашдеш хинналга. Эскархошта хьалхашка дукха декхараш увттадеш хиннад цо, кхыча батальонашта юкъе цун батальоне байнараш кӀезигагӀа хиннаб[1].

1980-ча лайчилла бетта цунна хьожаяь хиннай Советий Союза Турпала цӀи, цхьабакъда цунна еннай ЦӀеча Седкъан Орден[2].

1982—1985 шерашка из дешаш хиннав М. В. Фрунзе цӀерагӀа йола тӀема академе. Из яьккхачул тӀехьагӀа юхавахав Афганехье 108-ча Невельски мотострелкови дивизе 180-ча мотострелкови полка штаба кулгалхочун дарже.

1986-ча шера ардара бетта 16-ча дийнахьа Саланга доазон тӀа Парвана провинце подполковник  (эрс.) (гӀа. Овшанаькъан Руслан лозаваь хиннав[3]. Цхьабакъда ТуркВО 40-ча арме госпиталашка  (эрс.) (гӀа. дарба даьчул тӀехьагӀа меттавена, из Афганехье юхавахав.

Советий Союза турпала сийлен цӀи ялар

Афгане демократически Республика интернациональни гӀо деча хана денал гойтарах 1982-ча шера маьтсела бетта 7-ча дийнахьа даьккхача СССР Лакхехьарча Совета Президиума амарца хьовда Овшанаькъан Руслана еннай Советий Союза Турпала цӀи, иштта Ленина ордени, «Дошо седкъа» майдилги № 11472".

ДӀахо дӀадихьа бӀул

Цигара тӀема гӀулакх даьнначул тӀехьагӀа, Овшанаькъан Руслан дӀахьожаваьв Гаьнарча Малхбоален тӀема округе, цига цох хьовда ваьв мотострелькови полка, 1989-ча шера тушола-маьтмела бетташка из хиннав дивизе хьовда когаметтаоттар.

1989-ча шера из хержав СССР Халкъа депутаталла. 

1989—1991 шерашка цо дийшад Генеральни штаба тӀема академе, из цо тӀехдика чакхъяьккхай.

199-ча шера Овшанаькъан Руслан хьожаваьв интернациолистий гӀулакхах йолча комитета тхьамадалла. 1997-ча цу дарже волча Руслана еннай инарал-лейтенанта сийлен цӀи. Тхьамадалла болх баьб 2014-ча шерага кхаччалца.

1993 шера саькура бетта 28 дийнахьа гӀалгӀай къамо ГӀалгӀай Республика Мехкдалла хержав Овшанаькъан Руслан.

1994 шера саькура бетта 27 дийнахьа из ГӀалгӀайчен Мехкда хилар бокъо дӀачӀоагӀъяш цӀаькхазза хоржамаш хиннад. Цу хоржамашка дакъа лаьцарий 94,2 проценто кхаж тессаб Овшанаькъан Руслана́.

Политикеи паччахьалкхени болх

1989-ча шера тушола бетта — 1991-ча шера маьцхали бетта — Приморски Йистерча № 102 округа СССР къаман депутат[,1989-ча шера оагӀой бетта «Отечество» депутатий тоабанна листама юкъевахав.

1991-ча шера маьцхали бетта денз оагӀой беттага кхаччалца — СССР президента тӀемахой-интернациолистий гӀулакхах йолча Комитета тхьамада. 1992-ча тушола бетта денз СНГ доакъашхой долча мехкай тӀемахой-интернациолистий гӀулакхах йолча Комитета тхьамада.

1992-ча тӀемахой-интернациолистий конференцех  (эрс.) (гӀа. баьча соцамах вӀашагӀъеллай тӀема ветераний комитет Овшанаькъан Руслан тхьамадалла волаш. Комитето чулоацаш хиннай 40 юкъара ветераний союзаш. 1992-ча шера ХӀирийченца тӀом хьайначул тӀехьагӀа, 1992-ча шера лайчила бетта Овшанаькъан Руслан хьожаваьв ГӀалгӀай Республика администрацен кулгалхочун когаметтаоттачун дарже. ХӀирийчен Ӏаьдало дӀадаьха ГӀалме шахьарера лаьтташ юхадала кийчабоацилга кхетадаьчул тӀехьагӀа 1992-ча шера оагӀой бетта из когаметтаоттачун даржера дӀаваьннав, эрсечен эскар арадаккхар дийхад ГӀалгӀай мехкара. Цу хана юкъевахав из мехкдаь хоржамий компанена, из мехкда хилар дезаш, кулгаш яздаьд 100 эзар сага.

1992-ча шера Овшанаькъан Руслана юхасоцаяьй ГӀалгӀайчен Халкъа Совет, ГӀалгӀайчен Халкъа Совета викалашта Сайнарой Бексолтаи Бохтаранаькъан Бембулатаи кхел яр дийхад.

1993-ча шера саькура бетта 28-ча дийнахьа из президента хоржамамашка хьалхарча туре чакхваьннав, цунна кхаж тессаб 99, 94 % наха. 1997-ча шера тушола бетта денз Нохчий мехкарча хаттарех йолча федеральни комиссе доакъашхо хиннав.

1994-ча шера маьтсела бетта 17-ча дийнахьа Республика Президента Амарах — Магасе хьайийлай Цхьорой Дудий ӀабдуллахӀа цӀерагӀа лоамарой кадетий корпус, 465 дешархочоа лаьрхӀа. Девиз ГКК: «Са — Далла, вахар — Даьхенна, сий — цхьанненна!»[4]

1994-ча шера маьцхали бетта 28-ча дийнахьа Овшанаькъан Руслана амар даьккхад Паччахьалкхен тхьамагӀа кхолларах.

1997-ча шера Халкъа гулламо соцам баьб ГӀалгӀай Мехка нанагӀала Магас яхаш хургхиларах.

1998-ча шера ГӀалгӀайчен Президента дарже юхахержав, 66,5 % кхаж тассарца, Къоастой Ӏийсай 15 % мара хиннаяц.

2001-ча шера оагӀой бетта 28-ча дийнахьа цо ГӀалгӀай Республика Президента дарж дӀахийцад.

2008-ча шера хьалхарча даькъе Медведев Дмитрий цӀерагӀа кулгаш яздеш кампани йолаяьй президента дарже Овшанаькъан Руслан юхавехаш. Кулг яздаь каьхаташ хиннад 105 эзар. Бланкаш Москве дӀаяхьийталехьа хьалхаваьннача Котанаькъан Ахьмада цӀагӀа чухьежаб, 25 эзар каьхат дӀадихьад. Маьцхали бетта 4-ча дийнахьа Эрсечен Президента приемни 80 эзар каьхат дӀачудихьа хиннад[5].

Берса-Пхьерча ишколера бераш кӀалхардахар

2004-ча шера тов бетта 2-ча дийнахьа цунна Берса-Пхьера № 1 йола ишкол дӀалаьца́ча зуламхошца къамаьл хиннад[6]. ГӀалгӀайчен президент мара ишколе саг дӀачувитавац тӀемахоша[7]. Кхерам тӀалатташше, юха ца воалаш, цо къамаьл даьд зуламхошта хьалхаваьннача Хучбаранаькъан ТӀахьира Русланаца. Къамаьл даьчул тӀехьагӀа накхах доахка берашца йола 11 кхалсаг хьахийцийтай[6][8]. Руслана ше арайоалаяьй ялх бутт баьнна Цкаева Алёна, цун нана доаккхагӀдолча берашца спортзале йисай, шоллагӀча дийнахьа йийнай[9].

Сийлен совгӀаташ

  • Советий Союза Турпал («Дошо седкъа» майдлг № 11472 еннай, маьтсела бетта 7-ча дийнахьа 1982) — Афганий Демократически Республике денал хьахьокхарах[10]
  • Ленина Орден (7.05.1982)
  • ЦӀе седкъа ши орден (21.10.1980, 25.05.1987)
  • «СССР герза эскара 60 шу дузаш» майдилг (1977)
  • «СССР герза эскара 70 шу дузаш» майдилг (1987)
  • «ГӀалат доацаш гӀулакхаш дарах» II даржа майдилг
  • «ГӀалат доацаш гӀулакхаш дарах» III даржа майдилг
  • «ТӀемахо-интернационалиста́» хьарак
  • Човна белгало (1986)
  • Россе Федераце Президента Благодарность (Маьцхали 12 1996) — 1996-ча дӀайихьача хоржамий кампане хьинаре дакъа лацарах[11]
  • Россе Федераце Президента сийлен грамота (лайчилла бетта 15 2013) — Дукхача шерашка арахьарча политике хьинаре къахьегарах[12]
Арахьара совгӀаташ
  • Орден «Достык» II даржа (Казахехье)
  • Орден «Звезда» I даржа (Республика Афганехье)
  • Сийлен орден (19**, 19**, Республика Афганехье)
  • Даьхенна гӀулакхаш кхоачашдарах III даржа орден (тушола бетта 12-ча дийнахьа2007, КӀайэрсече)[13][14]
  • Сийлен Орден (Маьтсела бетта 17-ча дийнахьа 2007, (Молдави)[15]
  • Майдилг «Маршал Баграмян»
дина совгӀаташ
  • Даниила Московски II даржа Орден(1997, РПЦ)

Юкъарлен болх

1980-ча шерашка Подвиг яхача литературни-исбахаьлен альманаха редакционни коллегенна юкъе хиннав.

2014-ча шера тушола бетта 13-ча дийнахьа Казанерча мэра Ильсура Метшина Афганехьара эскар арадаьккха 25 шу дизарца лаьрхӀа майдилг еннай[16].

Дезал

Сесаг Овшанаькъан Аза, берашка хьожаш хиннай. Мехкарий: Лейлаи Лемаи. Къонгаш: Ӏаьлеи Ӏумари[17][18].

Руслана ши воша — Бахьаудини Адами — Советий Арме эпсараш бӀул кхоачашдеш хиннаб Афганехьа 108 Невельски мотострелкови дивизена юкъе.

Белгалдаккхар

  1. ↑ Аушев, Руслан. Бывший президент Республики Ингушетия / Lenta.ru
  2. ↑ Интервью Р. Аушева: Сохраним свою совесть. // Военно-исторический журнал. — 1992. — № 1. — С.2-6.
  3. ↑ Сергеев А. А., Прямицын В. Н. «Колонны … подвергались постоянным атакам моджахеддов …». Советские войска на афганском перевале Саланг в 1979—1989 гг. //Военно-исторический журнал. — 2023. — № 2. — С. 35.
  4. ↑ «К 25-летию образования Горского кадетского корпуса Республики Ингушетия» 17.05.2019
  5. ↑ Руслан Аушев готов вернуться на пост президента Ингушетии (04.08.08)
  6. ↑ 1 2 Доклад комиссии Федерального собрания РФ (недоступная ссылка — история) (2006). Хоам хьаийца таьрахь: 25.07.2025. Архиваци яьй 25.05.2012.
  7. ↑ Заключение комплексной криминалистической (ситуационной) экспертизы по действиям оперативного штаба. Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2025. Архиваци яьй 16.03.2017.
  8. ↑ Светлана Метелёва. Беслан без грифов. Московский комсомолец (25.05.2005). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2025. Архиваци яьй 1.05.2015.
  9. ↑ Бывшие заложники Махар и Алена: "Сначала нас родила мама, а потом - Света". Известия (30.08.2007). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2025. Архиваци яьй 26.12.2017.
  10. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 7 мая 1982
  11. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 12.08.1996 г. № 418-рп «О поощрении руководителей субъектов Российской Федерации — активных участников организации и проведения выборной кампании Президента Российской Федерации 1996 года»
  12. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 15.11.2013 г. № 419-рп «О поощрении»
  13. ↑ Указ Президента Белоруссии от 12 марта 2007 года № 125 «О награждении Р. С. Аушева орденом „За службу Родине“ III степени»
  14. ↑ Александр Лукашенко наградил председателя Комитета по делам воинов-интернационалистов Руслана Аушева орденом «За службу Родине». Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 8.07.2025.
  15. ↑ Декрет Президента Молдовы № 1115 от 17 мая 2007 года «О награждении господина Руслана Аушева орденом Почёта»
  16. ↑ Александр Буланов. Метшина наградили медалью в честь 25-летия вывода войск из Афганистана. ProKazan.ru (13.03.2014). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2025.
  17. ↑ Руслан Султанович Аушев. Биографическая справка / РИА Новости, 29.10.2009
  18. ↑ Мы по-другому выражаем свою любовь / Коммерсант.ru, 18.05.1997

ТӀатовжамаш

Литература

  • Муса Гешаев. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 378—380. — 620 с. — 2000 экз.
Хьалха хиннар:
Асламбек Ахметович Аслаханов 		4-й Цхьан юкъа хинна ГӀалгӀайчен мехкадаьй
лайчилла бетта 10 1992 — оагӀой бетта 19 1992 		ХьатӀавенар:
Хьалха хиннар:
дарж оттадаьд 		ГӀалгӀайчен хьалхара мехда
Coat of arms of Ingushetia.svg
Тушола бетта 7 1993 — ОагӀой бетта 39 2001 		ХьатӀавенар:
Малсаганаькъан Ӏийсай Ахьмад (декхараш кхоачашдер),
Заьзганаькъан Мухьмада Мурад
Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Овшанаькъан_Султана_Руслан&oldid=126538609»