Смолински хьагӀар
| Смолински хьагӀар | |
|---|---|
.jpg) ХьагӀара чувоалалга | |
| Экам | |
| КӀоаргал | 30 м сов м |
| Шерал | около 890[1] м |
| Хьайийла шу | XIX бӀаьшу |
| Тайпа | карста |
| Вмещающие породы | известняк |
| Число входов | 1 |
| Йола моттиг | |
| 56°25′44″ с. ш. 61°36′44″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе | |
| Россе Федерацен субъект | Свердловски область |
| Шахьар | Каменски шахьар |
| Соцаяь зона | |
| Смолински карста хьагӀар[2] | |
| Категория МСОП | III (Памятник природы) |
| Профиль | геоморфологически, зоологически |
| Майда | 71,0 га |
| Хьакхелла таьрахь | 2001 шера наджгоанцхой бетта 17 дийнахьа |
Смолински хьагӀар (Смо́линская пеще́ра) — хьагӀар я Свердловски областе. Областа лоадам бола Ӏалама геоморфологеи зоологеи сийленг я аьнна лоархӀаш я[3]. ХьагӀар хьахиннай известнякашка карста процессаш хиларах. ХьагӀара чу тайп-тайпарча оагӀорахьа йола гроташи коридораши я[4].
ХьагӀар тахкар доладеннад 1890-гӀа шераш чакхдоаллаш. 2015 шерага диллача хьагӀара техка йистедаьннача леларий юкъара йӀоахал 890 метр я[1].
Йола моттиг
ХьагӀар Свердловски областа зӀилбухерча даькъе Каменски пхье округе Исеть хин аьтта берда тӀа, Бекленищева яхача юртагара 2 км гаьна. Исети хийнагахьа уллача йикъа йолча лога аьтта бортах йоалл хьагӀар, бердагахьара 150 метр гаьна. Сухоложски-Каменски карстови шахьарах я аьнна лоархӀаш я Смолински хьагӀар[5][6].
Сурт оттадар
ХьагӀар
Духхьашха хьагӀара йоазонца сурт оттадари карт диллари кепатехад 1895 шера «УОЛЕ яздарашка» — XV том, 1 арахецар. Болх хьабаьр ва, 1852, 1858, 1890 шерашка хьагӀара чу иха́ хинна, уралера мохктохкар Василий Григорьевич Олесов[7]. Цхьабакъда, цо хьаяь йолча плана тӀа цхьацца нийса доацараш хиннад, иштта, урагӀа йода проекци а хиннаяц. Юхаяь йола съёмка 1962 шера яь хиннай Уралерча хьехархой университета Свердловски спелеосекцес. Юххьанца хинна план нийсъяь шеръяь хиннай[5].
ХьагӀара гонахьа известнякашка массехк «боккъонца доаца чувоалалгаш» да. Ше хьагӀара чувоалалга лога аьтта бортагӀа доалл 12 метр лакха. Цу лакхале йоккха йоацаш майдилг я, лакхереи дехьа-сехьереи известнякаца дӀакъайла йолаш. Чукхийттача моттиге урагӀа дода доаттӀам доалл, из да хьагӀара чувоалалга (чувоала моттиг). Чувоалаш дола Ӏург готта да, амма массехк метрал тӀехьа хьашерлу, нийсса ураотта йиш хулийташ. В десяти метрах от входа по правой стороне находится низкая щель. Она ведёт в южную часть пещеры — разветвлённую полость с ярко выраженными тремя этажами. Эта часть пещеры суше и теплее остальной части на 1,5—2°. В 25-ти метрах от входа расположен грот «Большая келья» размером 25х7 метров и высотой до 3—4 метров[5].
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 Малагалеева Е. Пещера Смолинская. Там, где переплелись легенды и история. uraloved.ru (26.10.2015). Хоам хьаийца таьрахь: 28.03.2017. Архиваци яьй 28.03.2017.
- ↑ Ло:ООПТ
- ↑ Постановление Правительства Свердловской области от 17 января 2001 г. N 41-пп «Об установлении категорий, статуса и режима особой охраны особо охраняемых природных территорий областного значения и утверждении перечней особо охраняемых природных территорий, расположенных в Свердловской области». Хоам хьаийца таьрахь: 28.03.2017. Архиваци яьй 28.03.2017.
- ↑ Гусев В. А. Памятники природы Каменска-Уральского и Каменского района // Каменский завод. — 2004. — № 1. — С. 6—7. Архиве диллад 30 03 2017.
- ↑ 1 2 3 Ю. Е. Лобанов, В. О. Щепетов, В. В. Илюхин, Г. А. Максимович, В. П. Костарев. Пещеры Урала. — Физкультура и спорт. — Москва, 1971. — С. 133—135. — 144 с.
- ↑ Достопримечательности.
- ↑ Олесов В. Г. Смолинские пещеры в «Записках [[УОЛЕ]]», том XV, выпуск 1. Уральское общество любителей естествознания (1895). Хоам хьаийца таьрахь: 3.03.2017. Архиваци яьй 28.03.2017.