Статистика болхлочун ди (Эрсече)
| «Статистика болхлочун ди» | |
|---|---|
 | |
| Тайпа | болхговзала цӀей |
| Оттадаьд | 2014 |
| Дезду |
 Россе Федераци |
| Таьрахь | Аьтинга бетта 25-гӀа ди |
Статистика болхлочун ди (День рабо́тника стати́стики) — болхговзала цӀей да статистика областагахьа болх беш болча специалистий — Росстата сотрудникийи, иштта частни статистикай организаций аналитикийи болхлойи. ХӀара шера дездеш да Эрсече аьтинга бетта 25-гӀча дийнахьа.
ООН Статистика комиссес дӀакхайкадаь дола Дунен статистика ди дезду пхе шера цкъа ардара бетта 20-гӀча дийнахьа. СССР чухьа хиннача республикашка статистикахой болхговзала цӀей белгалдоах тайп-тайпарча деношка: Казахстане лайчилла бетта 8-гӀча дийнахьа, Украине оагӀой бетта 5-гӀча дийнахьа, КӀайэрсече маьцхали бетта 23-гӀча дийнахьа.
Тархьар
1987-ча шера доалчен чӀоагӀамца СССР Юккъерча статистически урхаленах союзно-республикански СССР статистике гӀолла йола паччахьалкхен комитет хьаяьй[1].
Советий Союз ехачул тӀехьагӀа хьахиннад керда социальни а экономика а хилараш, цар эшийтад Россе статистика принципаш кердадахар а, из дунен къамашта юкъерча стандарташка дехьаялар а. Цудухьа массехк паччахьалкхен программа кхоачашяьй, Эрсечера говзанчаша болх баьб Евростатаца, ООН организацешца, Дунен къамашта юкъерча валютни фондаца, Дерригдунен банкаца, иштта кхыча учрежденешца а[2].
2004-ча шера тушола бетта Эрсечен президента Путин Владимира амарца Паччахьалкхен статистикай федеральни служба вӀашагӀъеллай[3].
Статистика болхлочун ди Эрсече дӀачӀоагӀдаьд 2014 шера Росстата амарца[4].
Традицеш
Аьтинга бетта 25-гӀча дийнахьа статистикай учрежденешка тӀайицад «йийлача наӀарий денош» леладе. Статистика болхлочун дийнахьа иштта Ӏадат леладу цу отраслерча ветеранаштеи дикача балхаца белгалбийнача болхлоштеи совгӀаташ телаш.
Малаш ба цӀей дездераш
Статистика болхлочун ди дезду Росстата сотрудникаши, иштта частни статистикай организаций аналитикахоши болхлоши.
2020 шерага диллача Росстата юкъейоагӀа 66 территориальни статистика маьже, иштта 22 урхалех латташ йола Юкъера аппарат а. Росстате болх беш 17 эзар совгӀа саг ва, царех 15 580 паччахьалкхен гӀулакхче ва, цу гӀулакхчий 92 % — кхалнах ба, 8 % — маӀа нах ба[5].
ХӀанзарча ханара статистика
Росстато юкъарлон экономикай а социальни а вахаре хьахулача массови процессах а хиларех а лаьца статистикай дараш гулду, тоаду, Ӏалашду, тохк. Официальни статистикай дараш тӀа лард а йолаш, хьаоттаю Россе Федераце субъекташ дегӀайоалаяра стратегеш. Хьисап деш нах дӀаязбарал а статистически зембарал а совгӀа, паччахьалкхен статистикай доалахьа ба иштта социальни тайпан бола хоам: бахархоех бола демографически хоам, белха бехкамех, балха хиларах а балхазалах а, наьха доходех а расходех а, вахара хьалах, лазараш хиларах а инвалидизацех а бола хоам, унахцӀено лораяра а дешара а учрежденех бола хоам. Росстата хӀанзарча декхарашта юкъедоагӀа статистиканна централизаци яр, хоам гулбара а тоабара а керда технологеш караерзаяр[6].
Белгалдаккхар
- ↑ Хронология российской статистики. Федеральная служба государственной статистики. Хоам хьаийца таьрахь: 24.06.2026.
- ↑ 25 июня — День работника статистики в 2023 году: история и традиции праздника. Известия (24.06.2023). Хоам хьаийца таьрахь: 24.06.2026.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 09.03.2004 г. № 314. О системе и структуре федеральных органов исполнительной власти. Президент России. Хоам хьаийца таьрахь: 24.06.2026.
- ↑ Установление профессионального праздника — Дня работника статистики. Российская газета. Документы (20.08.2014). Хоам хьаийца таьрахь: 24.06.2026.
- ↑ Российские статистики отмечают профессиональный праздник. РИА Новости (25.06.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 29.05.2024.
- ↑ Пресс-релиз: 25 июня – День работника статистики. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Оренбургской области. Хоам хьаийца таьрахь: 24.06.2026.