ХьагӀар
Хьа́гӀар (я) (эрс: пещера) — лаьттан чкъора лакхехьарча даькъе цаӀ е кхы дукхагӀа чу-ара воалла моттиг йолаш йола яьсса че[1][2]. ЙоккхагӀа йола хьагӀараш, карстови, — тайп-тайпара чувоалла моттигаши залаши йола чоалхане системаш я хийла, вӀашагӀтехача, массайтта километр йӀоахал а йолаш[1].
ХьагӀараш боарамах
Эггара кӀоаргагӀа йола хьагӀараш карстови я: Абхазера Верёвкина цӀерагӀа хьагӀар (-2204 м), Крубера-Воронья хьагӀар[3] (−2196 м хиллал), Лай хьагӀар (−1753 м) я уж. Эрсече эггара кӀоаргагӀа лоархӀар Къарший-Черсий мехка Барлога Къамарг яха хьагӀар (−900 м). Уж рекордаш дилла́ хувцалуш я, цхьабакъда даим латташ цаӀ да хувца ца луш: карстови хьагараш я йоккхийгӀа яраш.
ХьагӀарашка хулар
Хий
Хий, дукхагӀа мел йолча хана, дукхача хьагӀарашка долаш хул. ХьагӀарашка Ӏи айденна хьахиннай конденсат-пленкаши, тӀадамаши, хиш-тоатолгаши, Ӏамарчи, хурхалаши. ХьагӀарашка лелачарна говзанчий экипровка эшаш хул цигара сифонаш бахьан долаш. В привходовых участках пещер вода часто присутствует в замёрзшем состоянии, в виде ледяных отложений, часто очень значительных и многолетних, что может усложнять их обнаружение.
Фо
ДукхагӀа мел йолча хьагӀарашка фо садаха пайдан да ши-шегӀа цар чу фо дӀахьалелаш хиларах, амма противогаз тӀаювхаш мара чувала йиш йоацаш хьагӀараш а хул. Масала, фох дохьаж хьаде вӀаштӀехьадоалл гуано уллаш хилча. Вешта ерригаш хӀана яц аллал хьагӀараш дикка фо дӀахьахувцалуш хул аренца. Фо лелара бахьанех да тӀехен тӀареи хьагӀарашкареи температура эргаш хиларр[4].
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 Пещеры // Доккха советий энциклопеди : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ Пещера : [арх. 3 наджгоанцхой 2023] / Н. А. Гвоздецкий, А. А. Лукашов // Перу — Полуприцеп. — М. : Большая российская энциклопедия, 2014. — С. 162. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 26). — ISBN 978-5-85270-363-7.
- ↑ Krubera Cave: Profile (ингал.). Ukrainian Speleological Association (1999—2010) // speleogenesis.info. Хоам хьаийца таьрахь: 26.11.2012. Архиваци яьй 16.10.2012.
- ↑ Ветер в пещерах. Архиваци яьй 26.09.2012., А. Л. Шелепин, 1995, Библиотека КСК РГО.
Литература
- Пещера : [арх. 3 наджгоанцхой 2023] / Гвоздецкий Н. А., Лукашов А. А. // Перу — Полуприцеп. — М. : Большая российская энциклопедия, 2014. — С. 162. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 26). — ISBN 978-5-85270-363-7.
- Пещера // Энциклопеди «Кругосвет».
- Пещеры // Доккха советий энциклопеди : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- В. Н. Дублянский. Занимательная спелеология. — Урал ЛТД, 2000. — 526 с. — ISBN 5-8029-0053-9.