ЦӀагӀара болх

Рувики материал
ЦӀагӀара болх
Дешархо цӀагӀар болх беш воалл
Дешархо цӀагӀар болх беш воалл
Леладар дешар далар

ЦӀагӀара болх (ба) (эрс: Домашнее задание, домашняя работа) — хьехархочо дешархошта классал арахьа цар шоаш хьадергдолаш тӀадуллар. Из практика лелаю материал дӀачӀоагӀъергйолаш а, тема мишта кхетаяьй хьожаргволаш а, Ӏомадаьр кердадоаккхийтаргдолаш а[1][2].

Тархьар

Духхьашха цӀагӀара болх а луш дешар далара кеп кхы а Ширача замалахь хиннад: Ширача Мисаре а, Янехьа а, Руме а. Дешаргахь ишколе дешар а цӀагӀара болх а цхьана хиннаб[1].

XVIII-ча бӀаьшера Езача Рума импере  (эрс.) (гӀа. «халкъан ишколашка» шиш болашагӀа йола классий-урокий система йоаржаяьй, цу системагӀа бераша шоаш хьадергдолаш балхаш телаш хиннад; из модель Европе массанахьа дӀатӀа а яьнна Эрсече а тӀаийцай. Малхбузехьарча тохкамхошта хет хӀанзара цӀагӀарча белха кеп йоаржаяр Америкера реформатор Хорас Манн волга: цунна дагаде́ха́чох XIX-ча бӀаьшера юкъе США ишколе деша ба́гӀарашта цӀагӀара болх тела болабеннаб[1][2].

XX-ча бӀаьшера цӀагӀарча белхацара юкъмоттиг къовсамий бахьан долаш эттад: США хьехархоша берашта сов хало тӀалоаттаяро могашал эшаю йоахаш хиннад, цудухьа цхьайолча штаташка цхьан юкъа́ юххьанцарча классашта цӀагӀара болх телар дийхка́ хиннад. ШоллагӀа дунен тӀом баьнначул тӀехьагӀа америкахой ишколий дешархой цӀагӀарча белха дукхал лакхлуш а (экономикацара проблемаши Шийла тӀоми бахьан долаш), кӀезиглуш а (цӀагӀарча белхо исбахьален кхоллам бар ӀотеӀабу яхаш хинна юкъарлон Ӏоткъам бахьан долаш) хиннаб. Критика йой а, XXI-ча бӀаьшера дешархоша цӀагӀара болх хьабеш шозза дукхагӀа ха йоаю (4,5 сахьат гаргга) 1990-ча шерашка йоаяьчул[3]; тӀадилларий дукхал а штатага хьежжа хувцалуш хул, тӀаккха цхьайолча ишколашка цӀагӀара болх вӀалла а телац[4][5].

Суомий мехка а, скандинавий  (эрс.) (гӀа. дукхагӀа долча мехкашка а цӀагӀара болх ма хулла кӀезигагӀа лу. Акцент урокий дикала́и критически уйла яра́и ю; бераша занятешка болаш деша а деш, проекташка болх а бу. Японехьа юкъерча боарамагӀа хало лоаттаю, бераша шоаш хӀама хьаде Ӏомалургдолаши практически говзалаш Ӏомаергйолаши тел цӀагӀара болх. Италой, Эрландхой  (эрс.) (гӀа., Полхой, ХӀиспаной мехкашка цӀагӀара болх беш 6 сахьатагара 10 сахьатага доаккх. Из миссел ха йоаю Ченкехьа а — цига дешархоша цӀагӀара болх барал совгӀа репетиторашца а деш[4][5].

Эрсече

ЦӀагӀара болх духхьашха хьоахабар XVII-ча бӀаьшерага дехк, цу хана Россе импере училищаш вӀашагӀъехка болабеннаб. «Устав народным училищам Российской империи» (1786) Фёдор Янковичс юкъедаккхарца классий-урокий система юкъеяьккхай: цӀагӀара болх дешара белха хиланза яргйоаца компонент йолаш эттай, цхьабакъда дукхагӀа уйла ца яш дагахьа Ӏомадар хиннад из луш дар. Из мо дола хьисап XX-гӀа бӀаьшу доладаллалца лаьттад, цу хана методисташа урокий чулоацам хувца болабаьб; цӀагӀара болх кастта Ӏомадаьр кердадоаккхаргдолаш телаш ца Ӏеш, ийца́ча Ӏилмах пайда эцаргболаш а телаш хиннад[6].

Советаш е́хачул тӀехьагӀа цӀагӀара болх ишколан къасташ доаца да́къа хинна дисад. XXI-гӀа бӀаьшу долалуш материал чӀоагӀъергйолаш а, экзаменашта кийчлургволаш а бола гӀирс санна лоархӀаш хиннаб из; Электронни де́но́ргаши онлайн‑платформаши юкъе́яларца цун кеп а хувцаеннай. Цунца цхьана тӀалоаттаеш йола хало а дукхагӀа хьахиннай: пхелагӀчеи ялхлагӀчеи классашка ба́гӀача́р массехк предметах бола цӀара болх шин-кхаь сахьата́ беш хиннаб, йоккхагӀча классашка ба́гӀача́р кхы а дукхагӀа йоаяьй ха[4][7].

2020-гӀа шера долалуча хана юха дувца баьннаб из цӀагӀара болх тела безаш бий-хьогӀ аьнна. Хьехархошеи юкъарлен къахьегамхошеи дуккхазза аьннад хӀанзарча технологешца цӀагӀара болх формально мара беш боацилга а, бераша текстий генераторех пайда а эцаш из хьабелга а. Паччахьалкхен думан тхьамада волча Вячеслав Володинс 2025-ча шера маьцхали бетта аьннад «тӀалатта дукъ сов доккха доландаь» а, дешархоша цӀагӀара болх хьадаьча хьаькъалах пайда а эцаш барах а, цӀагӀарча белхах йоаеш йола ха каст-каста цхьаккха пайда а боацаш йоаелга. Цунца цхьана цо аьннад тохкам байта а, говзал тӀаяхийта а уйла йолаш тӀадиллараш берашта луча хана цар критически уйлаяр де́гӀадоагӀ аьнна, цудухьа дувца дезаш хаттар да из[8].

2025-ча шера тов бетта 1-ча дийнахьа Россе Федераце Сердало ялара министерствон № 704 йола амар арадаьннад, цо дешара дукъа́ доазув а техад, цӀагӀара болх беш йоаеш йолча ха́нна низам а оттадаьд: кхоалагӀча классага кхаччалца цӀагӀара болх беш цхьан сахьатага кхаччалца ха йоайича бакъахьа да йоах, 4-5‑ча классашка ба́гӀача́р — шин сахьатага кхаччалца, 6-8‑ча классаша — 2,5 сахьат, 9-11‑ча́р — 3,5 сахьат. Каьхат Роспотребнадзораца цхьана оттадаьд[9].

ЛерхӀамаш

Хьехархой методикаша хьаяхачох, цӀагӀара болх теларца лерхӀар да беро уроке Ӏомадаьр дӀачӀоагӀдар а, кердадаккхар а, юкъагӀдисар хьалдизар а. Цу тайпара беш болча белхо шоай мел дика кхетам ба хьожийта подсказкаш а йоацаш, дийшар Ӏома а дайт, тӀехьатӀайоагӀача темашка кийчо а яйт. Иштта материал мел дика кхетаяьй хьажа а цунга хьежжа тӀехьатӀабоагӀача белха́ дикагӀа план оттае а гӀо ду цо хьехархочоа[1][10].

Кхыча пайдаех лоархӀ бе́ра теркам дегӀабоалабар а, из цунга лорабайтар а, тема тахка бер Ӏомадар а; дешархоша шоашта доал де́ а шоай ха́нна доал де́ а хьех цо[2]. Критически а говза а уйлаяр, хьехархошта хетачох, дегӀадоагӀ тохкамхой проекташкеи шоашка литература дешаргеи гӀолла[9]. ХӀанзара технологеш бахьан долаш дешархоша шоашта аттагӀа хета формат харжа йиш я (дешар, видеода́шхар). Шоашка болх байтаро ондаргашка  (эрс.) (гӀа. шоай сенца сакъердалу кхета а дайт, кхоаненна́ планаш е а Ӏомабайт[1].

Паччахьалкхен думан Сердало яларах йолча комитета кулгалхочо Ирина Белыхчо йоах цхьайола предметаш, литература мо, классе беча белхах караерзае йиш яц — берий говзала́ способносташ дегӀайоалаеш йола йоккхий произведенеш ешар а цӀагӀа бе безаш бола болх ба[9].

Критика

Америкера психолог волча Харрис Куперо 2000-гӀа шерашка юккъе даьча тохкамаша гайта́чох, цӀагӀарча белха́и академически успешноста́и юкъе корреляци геттара чӀоагӀа кӀезига я, цох пайда йоккхагӀча классашка мара и хилац, бар а[11]. ЙоккхагӀча классашка ва́гӀача 18 эзар дешархочоа яьча анализо хьахьекхад дукха цӀагӀара болх те́лара бахьан ишколера программе сов дукха хӀама хилар да, цудухьа хала материал кхетае гӀерташ бер ше да́гӀа дезаш хул, цох цун дог Ӏодожар мара хӀама а хилац. 4,3 эзар дешархо юкъе волаш баьча тохкамо хьахьекхад цӀагӀара болх беш дукха ха йоаеш дола бераш урокашка хьинар долашагӀа хуле а, хьам а бувлаш, магар дика доацаш хулилга. Сов дукха хӀама тӀадехкаро мискача цӀен тӀарча берий толамаш а эшаду, цар дешаргдолаш лерттӀа оагӀув лаца хӀама доацандаь, тӀаккха дас-нанас гӀо дарах зе хила йиш йолаш а да, царна шоашта материал лерттӀа ховш ца хилча[12][13].

Эрсечерча хьехархоша цӀагӀара болх дукха хилара бахьан дешара программаш ишта хиларах да йоах. «Хьехархо» яхача профсоюза доакъашхо йолча Анна Штернбергс яхачох, тӀаийца́ латта нормаша дешархочунгара «дуне миссел йола хоамий оахам хьаӀомабар» дӀадех, тӀаккха из цӀагӀара болх а боацаш Ӏома а белац. Хьехархочоа хетачох, дешара программа хувца езаш я, цу хӀаманца ба́ла бола нах гул а баь йоккха дискусси ярца. Дмитрий Лутовиновс, Сердало ялара министерствон юкъарлон совета тхьамадас, мукӀарло а даь тӀаийцад цӀагӀарча белха беррига оахам «боккъонца боккха болга» а, из цӀагӀарча белха оахамах дола низам ца хиларах долга а. «Хьехархо» яхача профсоюза тхьамада волча Дмитрий Казаковс 2025-ча шера тов бетта 1-ча дийнахьа тӀаийца дола приказ дувцача аьннад уж керда нормативаш «хилча бакъахьдар» мара дац аьнна, хӀана аьлча хӀара дешархочоа цӀагӀара болх хьабе эшаш йола ха тешшаме ха́ йиш яц[9].

Белгалдаккхар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Что такое ДЗ (домашнее задание): надо ли делать, обязательно ли, зачем выполнять и для чего (эрс.), Умскул Журнал (20 тов 2024).
  2. ↑ 1 2 3 Кто придумал домашнее задание и зачем. SportZania. Хоам хьаийца таьрахь: 2.10.2025.
  3. ↑ Pinsker, Joe. The Cult of Homework, The Atlantic. Техкад укх дийнахьа: 2.10.2025.
  4. ↑ 1 2 3 Домашние задания в школе: история, международный опыт, плюсы и минусы, влияние на детей и перспективы отмены в России. obr.so. Хоам хьаийца таьрахь: 2.10.2025.
  5. ↑ 1 2 Домашнее задание: есть ли в нем необходимость? — Центр развития интеллекта «Пифагорка». Центр развития интеллекта «Пифагорка». Хоам хьаийца таьрахь: 2.10.2025.
  6. ↑ Бакулина Е. А., 2010, оа. 156—157.
  7. ↑ Педсовет. Домашнее задание вызывает стресс (19 бекарга 2008). Техкад укх дийнахьа: 2.10.2025.
  8. ↑ Володин предложил обсудить отмену домашнего задания для школьников, РБК. Техкад укх дийнахьа: 2.10.2025.
  9. ↑ 1 2 3 4 Депутаты подготовили единые требования к домашним заданиям в школах, РБК. Техкад укх дийнахьа: 2.10.2025.
  10. ↑ Нужна ли домашняя работа в школе?, Блог «Школы Будущего Online». Техкад укх дийнахьа: 2.10.2025.
  11. ↑ Стресс, конфликты, переутомление, недосып: почему школам пора отказаться от домашних заданий (21.02.2020). Техкад укх дийнахьа: 2.10.2025.
  12. ↑ Слепухина, Ирина. Учеба без передышки: почему домашние задания могут вредить школьникам. Техкад укх дийнахьа: 2.10.2025.
  13. ↑ Cooper H., Robinson J. C., Patall E. A., 2006.

Литература

Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=ЦӀагӀара_болх&oldid=126538465»