Чкъорда
| Чкъорда | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 кхашка лела чкъорд | |||||||||||
| Ӏилман классификаци | |||||||||||
|
ГӀАЛАТ: нет таксономического шаблона {{Alaudidae}}. Хьалйиза параметраш parent а, rang а. Дезал: Чкъорда |
|||||||||||
| Дунен къамашта юкъера Ӏилман цӀи | |||||||||||
| Alaudidae Vigors, 1825 | |||||||||||
| |||||||||||
Чкъордa (эрс: Жаворонковые, лат: Alaudidae) — хьазилга куце йолча тоаба юкъера оалхазарий дезал[1].
Белгалонаш
Чкъорда оалхазараш — доккха доаца оалхазараш да: йӀоахал 10—25 см, дозал 15-80 г. ДегӀ ондо да, лоаца фоарт йолаш, боккха корта болаш. Ткъамаш дӀаьха да, шереи иреи, цудухьа гӀаттар сиха да цар. Тайпашка хьежжа я цар зӀока кеп. ЦӀог 12 керттерча бедаргех латт, нийсса хоададича санна да. Когаш лоаца ба, лаьтта гӀолла лелалуш да. Кхыча ашарашца декача оалхазарашта юкъе уж белгга да кога тӀехк герга хиларца. ПӀелгаш дӀаьха да. Бос лелача лаьттанга хьежжа бос ба. Лакхера мора лесташ сира бос болаш да. Борша чкъордаш докккхагӀа да се оалхазарел. Бедар Ӏокхосс цар гурахьа, Ӏан бедар ахкан бедарца йистача башха я.
Евразеи Африкеи даьржа да уж оалхазараш, тайпаех ах дакъа — Африкан эндемикаш да. Цхьа дакъа дах Америке (муӀаш йола чкъорд), шоллагӀа дакъа дах Астрале (Ява тӀара чкъорд). Эрсечен доазон тӀа нийслу дезала 14 тайпа[2].
Уж дукхагӀа лел йийла́ча ара. Лоам лаккха урагӀа ух 5300 м.
Яж лаьтта. Цар даара юкъе дукхагӀа баьцовгӀаши, цар доакъоши (гӀаьнаш, ги, зизаш, чӀонакаш, овлаш), сагалматаши да. Демийла керчаш хоза хет чкъордашта.
Ашараш зовнеи йӀаьхеи хиларца башха я. УрагӀа лаккха ух.
Моногамни я. БӀенаш ду кӀоагилгашка, къайладоах мергӀилгашцеи, тӀошцеи. БӀенаш дер а, таьлме дагӀар а се оалхазар да. Таьлме 2-8 фуъ хул. Цар тӀа дагӀаш 10-12 ди доаккх. Таьлми цкъа-шозза доаккх шера даькъе. КӀоригаш кхоаб шинне. Итт ди даьнначул тӀехьагӀа бӀена чура йолх кӀоригаш, гӀовта Ӏомаялалехьа. Кхы а 8-10 дийнахьа кхоаб уж дас, нанас.
Тайпаш
2023-ча шера саькура бетта дезала юкъе 21 тайпа дода, царна юкъе 100 тайпа[3]:
- Alaemon — тушолкотама хьисапе чкъордаш (2 тайпа)
- Alauda — кхашкара чкъордаш (4 тайпа)
- Alaudala F. Moore, 1858(5 тайпа)
- Ammomanes — жугатхьазилгий чкъордаш (3 тайпа)
- Ammomanopsis — Намибераи жугатхьазилга чкъордаш (1 тайпа)
- Calandrella — зӀамига чкъордаш (6 тайпа)
- Calendulauda (8 тайпа)
- Certhilauda — Африкера чкъордаш[4] (6 тайпа)
- Chersomanes (2 тайпа)
- Chersophilus — Дюпона чкъордаш (1 тайпа)
- Eremalauda — зӀамига жугатхьазилга чкъордаш (1 тайпа)
- Eremophila — муӀаш йола чкъордаш (2 тайпа)
- Eremopterix — хьазилга чкъордаш[4] (8 тайпа)
- Galerida — кӀуж бола чкъордаш (7 тайпа)
- Heteromirafra — дӀаьха шпораш дола чкъордаш[5] (2 тайпа)
- Lullula — хьун чкъордаш (1 тайпа)
- Melanocorypha — арен чкъордаш (5 тайпа)
- Mirafra — кӀотаргий чкъордаш (24 тайпа)
- Pinarocorys (2 тайпа)
- Ramphocoris — сома зӀок йола чкъордаш(1 тайпа)
- Spizocorys (7 тайпа)
ТӀатовжамаш
- ↑ Безобразов С. В., Книпович Н. М. Жаворонки // Брокгаузеи Ефронеи энциклопеден дошлорг : 86 томах латт (82 томи 4 тӀатохари). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Арлотт Н., Храбрый В. Птицы России: Справочник-определитель. — СПб.: Амфора, 2009. — С. 254. — 446 с. — ISBN 978-5-367-01026-8.
- ↑ Gill F., Donsker D. & Rasmussen P. (Eds.): Nicators, Bearded Reedling, larks (ингал.). IOC World Bird List (v12.2) (11.08.2022). doi:10.14344/IOC.ML.12.2. (Техкаб укх дийнахьа: 22.03.2023).
- ↑ 1 2 Бёме, Флинт, 1994, оа. 267.
- ↑ Бёме, Флинт, 1994, оа. 268.