Яний-румий ӀаьдалагӀа латар

Яний-ру́мий ӀаьдалагӀа латар
Яний-ру́мий ӀаьдалагӀа латар
	; Яний-ру́мий ӀаьдалагӀа латар ширача аьланпхьен латарех цаI да
Хьалхара яхьаш
Аьланпхье ловзараш	1896
Дунен чемпионат	1904 год
Европан чемпионат	1898 год
Дунен къамашта юкъера федераци
ЦӀи	латара цхьанкхийттача тайпай дунен къамашта юкъера федераци
	РУВИКИ.Медиа чура файлаш

Яний-ру́мий ӀаьдалагӀа латар (эрс: греко-римская борьба) — (1940 шерашка шоллагӀча даькъе кхаччалца «фаьренгий латар» аьнна цӀи йоаккхаш хиннад Эрсече)^[1]^[2]тӀехьагӀо — «классически латар»^[3], «яний-румий ӀаьдалагӀа дола спорта латар») — Европай ӀаьдалагӀа дола кӀалтохаргах латар да, цу латаре латаш вола спортсмен шийца латар вожаве гӀерт, ӀокӀалтоха, кӀувса тӀа Ӏовила. Яний-румий ӀаьдалагӀа дола латар лоӀаме кӀалтохаргах латарца дистача ба́шха да кулгашца когаш лувцари е когашца новкъазле яри могадаь цахиларца. Классически латар доладеннад Ширача Янехьа, дегӀаденад румий импери йолча хана, хӀаьта хӀанзара яний-румий латар XIX бӀаьшере Фаьренгехьа керда юхакхеллад, цигара денз XX бӀашерага кхаччалца дӀаяхай цун цӀи.

Из латар юкъедахад 1896-ча шера Афинашка хиннача хьалхарча олимпиадан юкъе. ТӀехьагӀа, 1900-ча шерашка хиннача аьланпхьен ловзарашта юкъе цу латарах яхьараш дӀайихьаяц, хӀаьта 1904-ча шера денз латар юкъе хиннад хӀара ахканарча аьланпхьен ловзарашта юкъе. 1898-ча шера денз дӀакхихьай Европай чемпионаташ, 1904-ча шера денз — дунен чемпионаташ. Дунен къамашта юкъерча латара федерацен — ФИЛА (вӀашагӀъеллай 1912-ча шера) юкъе ба 120 совгӀа мохк (1997 шу).

Яний-румий ӀаьдалагӀа латара XX бӀаьшера цӀихеза бугӀа аьнна Дунен къамашта юкъерча латара федераце белгалваьккхав^[4]кхозза аьланпхьен чемпион, ийсазза дунен чемпион, шийттаза Европай чемпион, кхойттаза СССР, Эрсечени чемпион хинна вола Россе спортсмен Александр Карелин.

Бокъонаш

Латаре уралаттача хана спортсменаша къахег, духьала латар ӀокӀалтоха маьршагӀа йола моттиг лохаш

Яний-румий ӀаьдалагӀа дола латар — из йовкъал эгӀахьа йолча маьженашца дувзаденна доаца шин сага латар да. Латара кертера дакъа да — духьалвар аркъал Ӏо а теха, кӀувса тӀа Ӏовиллар (туше́). Латача бугӀа тӀехьа котало я, нагахьа санна 1 и 2 дакъа цо тӀех волаш чакхдоаккхе, нагахьа санна 8 балл хьалхавоале, из котвоал, хӀаьта баллаш цхьатарра долаш, латар чакхдоале, котваьннар хьахорж укх белгалонех:

техникан балха дикал;
хьалхадахар кӀезига хилар;
ТӀехьара латара техника.

ВӀашагӀкхетар шин даькъах латт, хӀара даькъе 3 минот ха я (2 минот я кадетийи кхы а зӀамагӀболча латархойи), салоӀама юкъ я 30 секонд. Духьала латархо хьалацарах а кхоссарах а баллаш лу. КӀувса тӀа волча кхелахочо тел баллаш, хӀаьта кертера кхелахо (тхьамада) цо баьча соцама раьза хила веза баллаш дагарде доладалалехьа. Баллаш ӀотӀатоха тарлу, нагахьа санна духьала латашвар бокъонаш йохаеш вале. Латаре дегӀах вӀалла цӀокӀа хьоаналца шаьрдергдола хӀама хьекха́ хила йиш яц, иштта мӀараш дӀаяьха а, шийца массаза мерех хьекха йовлакх долаш а хила веза латархо. Кхелахочунца къувса бокъо яц, латарера ийшачоа нийсса юкъера воаккх. Иштта шоайла къамаьл де а, кхелахочунга хаттанза кӀувса тӀара бовла а бокъо лац.

Сийлен цӀераш йола яний-румий ӀаьдалагӀа долча латара спортсменаш

Диазза аьланпхьен чемпионаш:

Михаин Лопес Нуньес — пхезза дунен чемпион

Трёхкратные олимпийские чемпионы:

Александр Карелин — ийсазза дунен чемпион
Карл Вестергрен — дунен чемпион

Шозза аьланпхьен чемпионаш:

Валерий Резанцев — пхезза дунен чемпион
Иштван Козма — кхозза дунен чемпион
Петр Киров — кхозза дунен чемпион
Хамза Ерликая — кхозза дунен чемпион
Назарян, Армен Людвигович|Армен Назарян — кхозза дунен чемпион
Роман Власов — кхозза дунен чемпион
Боян Радев — шозза дунен чемпион
Сим Гвон Хо — шозза дунен чемпион
Анджей Вроньский — дунен чемпион
Александр Колчинский — дунен чемпион
Филиберто Аскуй — дунен чемпион
Аксель Грёнберг — дунен чемпион
Йон Рённинген — дунен чемпион
Оскар Фриман — дунен чемпион
Ивар Юханссон, иштта аьланпхьен чемпион
Рудольф Свенссон
Винченцо Маэнца
Митхат Байрак
Вяйнё Коккинен
Клас Юханссон

Кхыбола цӀихеза латархой:

Хамид Сориан — аьланпхьен чемпион, ялхазза дунен чемпион
Николай Балбошин — аьланпхьен чемпион, пхезза дунен чемпион
Роман Руруа — аьланпхьен чемпион, диазза дунен чемпион
Александр Томов — кхозза аьланпхьен дото призёр, пхезза дунен чемпион
Гоги Когуашвили — пхезза дунен чемпион
Виктор Игуменов — пхезза дунен чемпион
Артур Алексаняан — аьланпхьен чемпион, диазза дунен чемпион, ялхазза Европай чемпион

Белгалдаккхар

↑ Атлетика // Анрио — Атоксил. — М. : Советская энциклопедия, 1926, 1930. — Стб. 778. — (Большая советская энциклопедия : [в 66 т.] / гл. ред. О. Ю. Шмидт ; 1926—1947, т. 3).
↑ Борьба греко-римская (Французская) и вольно-американская. Правила соревнований. — М., 1947
↑ History of Wrestling // Wayback Machine архиве дӀадилла шоллар (6.12.2019) from the United World Wrestling Official Web-site.
↑ Сайт федерации спортивной борьбы России. (неопр.) Хоам хьаийца таьрахь: 13.04.2009. Архиваци яьй 19.02.2009.

ТӀатовжамаш

Article 7 - Age, Weight and Competition Categories (неопр.). International Wrestling Rules: Greco-Roman Wrestling, Freestyle Wrestling, Female Wrestling. United World Wrestling (then FILA) (.07.2014). Хоам хьаийца таьрахь: 30.09.2015.

[1] Атлетика // Анрио — Атоксил. — М. : Советская энциклопедия, 1926, 1930. — Стб. 778. — (Большая советская энциклопедия : [в 66 т.] / гл. ред. О. Ю. Шмидт ; 1926—1947, т. 3).

[2] Борьба греко-римская (Французская) и вольно-американская. Правила соревнований. — М., 1947

[3] History of Wrestling // Wayback Machine архиве дӀадилла шоллар (6.12.2019) from the United World Wrestling Official Web-site.

[4] Сайт федерации спортивной борьбы России. (неопр.) Хоам хьаийца таьрахь: 13.04.2009. Архиваци яьй 19.02.2009.

[1]

[2]

[3]

[4]