ГӀиргӀизой мотт
| ГӀиргӀизой мотт | |
|---|---|
| Ший цӀи |
Кыргыз тили кыргызча |
| Паччахьалкхенаш | ГӀиргӀизехье, Узбекехье, Ченкехье, Таджикехье |
| Керттера статус |
Евразера экономикан союз |
| Урхалду организаци | Къаман меттах йола КР президента гарга йола комисси |
| Мотт ле́беча́р дукхал |
|
| Статус | маьрша ба |
| Классификаци | |
| ОагӀат | Евразе метташ |
| Йоазув | Кириллица , Ӏарбий йоазув[d] |
| Меттай кодаш | |
| ГОСТ 7.75–97 | кир/кыр 305 |
| ISO 639-1 | ky |
| ISO 639-2 | kir |
| ISO 639-3 | kir |
| WALS | kgz |
| Ethnologue | kir |
| IETF | ky |
| Glottolog | kirg1245 |
 РУВИКИ укх меттала | |
ГӀиргӀизой мотт (ший цӀи: кыргыз тили, Ӏарбий йоазонца — قىرعىز تئلى, эрс: кирги́зский язы́к) — гӀиргӀизаша бувца тюркий меттай гӀиргӀизой-кыпчакий тоабан мотт. ГӀиргӀизехьен паччахьалкхен мотт ба.
ГӀиргӀизой йоазув кириллийи латинийи йоазон ларда тӀа 1924-ча шера вӀашагӀделлад советий Ӏаьдало, 1928-ча шерага кхаччалца (Ченкехьа хӀанз а) Ӏарбий йоазон ларда тӀа леладаьд йоазув — гӀиргӀизой, кхыдола Туркестана къамаш мо, шоай йоазув Ӏарбий йоазон ларда тӀа леладеш хиннаб диалектел лакхагӀа бола чагатая мотт а лелабеш. 1928—1940-ча шерашка мотт латиний йоазонца дӀаязбеш хиннаб.
1989-ча шера тов бетта 23-ча дийнахь гӀиргӀизой мотт ГӀиргӀизой ССРа паччахьалкхен метта статус йолаш оттабаьб.
Йоазув
ХӀанзара гӀиргӀизой мотт СНГ мехкашка кириллицай ларда тӀа язбу[3]:
| Алапат | МФА |
|---|---|
| А a | a |
| Б б | b |
| В в | v |
| Г г | g~ɣ |
| Д д | d |
| Е е | e, je |
| Ё ё | jo |
| Ж ж | dʒ |
| З з | z |
| И и | i |
| Й й | j |
| К к | k~q |
| Л л | l |
| М м | m |
| Н н | n |
| Ң ң | ŋ |
| О о | o |
| Ө ө | ø |
| П п | p |
| Р р | r |
| С с | s |
| Т т | t |
| У у | u |
| Ү ү | y |
| Ф ф | f |
| Х х | x |
| Ц ц | ʦ |
| Ч ч | ʧ |
| Ш ш | ʃ |
| Щ щ | ʃ |
| Ъ ъ | |
| Ы ы | ɯ |
| Ь ь | |
| Э э | e |
| Ю ю | ju |
| Я я | ja |
Ченкехьеи Афганехьеи ба́хача гӀиргӀизоша Ӏарбий йоазон ларда тӀа вӀашагӀделла́ йоазув леладу дукха хана денз.
Кхыча метташца вӀаши кхетаме хилар
Кхыча метташца лексика тара хилари къедари юста а юсташ проценташца юкъмоттиг лоархӀаргйолаш Сводеша бӀаь дош долча листамах пайда эц. Цу листама́ юкъе да керттера (эрс: базисный) оалача лексиках дола дешаш, массадолча дунен метташка эггара чӀоагӀагӀа тархьаре хулача хувцамех лоралуш дола дешаш да уж. Цу тайпара юкъара дешаш дукхагӀа мел хул метташ даржах гаргагӀа лоархӀ.
Сводеша 215 дош дола дешай листам хьа а ийца гӀиргӀизой мотт кхыча тюркий метташца бусташ лексикостатистически анализ йича, укх тайпара сурт гу[4]:
85 % совгӀа дешаш тара хилар бусташ бола ши мотт цхьан метта ши диалект мо шоайла гарга ба яхилга да.
Белгалдаккхар
- ↑ Киргизский язык // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
- ↑ Ethnologue — 25 — Даллас: SIL International, 2022.
- ↑ Kyrgyz language and alphabets. omniglot.com. Хоам хьаийца таьрахь: 28.06.2022. Архиваци яьй 18.06.2022.
- ↑ Robert Lindsay. Mutual Intelligibility Among the Turkic Languages. Архиве диллад 22 06 2020.
Литература
- Наталья Тимирбаева. Язык нашей страны. Вечерний Бишкек (9.10.2012). Хоам хьаийца таьрахь: 1.11.2012. Архиваци яьй 3.11.2012.
- Дошлоргаши къамаьлашкаши
ТӀатовжамаш
- Киргизский язык // Канцелярия конфискации — Киргизы. — М. : Большая российская энциклопедия, 2009. — С. 772. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 13). — ISBN 978-5-85270-344-6.
- Закон «О государственном киргизском языке»,2004
- Эл-Создук — русско-киргизский онлайн переводчик и словарь киргизского языка
- Русско-киргизский словарь
- Курс киргизского языка
- Обучение киргизскому языку Викисловарь из 80000 слов
- Киргизскоязычные газеты
- Программы проверки орфографии, тезаурус и.т.д. для киргизского языка
- Orfo.kg — Морфологический разбор киргизского языка
 | |
|---|---|
| Дошлоргаши энциклопедеши | |
| Библиографе каталогашка |
