Дешара шу
| Дешара шу | |
|---|---|
| эрс: Уче́бный год | |
 ЦӀай дола линейка я «Протон» ишколе, 2017 шера тов бетта 1-ча дийнахьа | |
| Леладар | Дешара юкъе |
Дешара шу (эрс: Уче́бный год) — дешарченашка дешара дӀоахал гойташ йола хана мур я[1].
Кхетам
«Дешара шу» яхар цхьан шера́ лаьрхӀа йола дешара процесса цикл я оал.
ТӀаийца да дешар дӀадодаш долча вӀаший тӀехь-тӀехьа долхача шерий номерашца белгалдар. Масала, «2025/2026 дешара шу»[2].
Дешара шера дӀоахал
Тайп-тайпарча дунен мехкашка дешара шу доладалар а чакхдалар а башха хул. Мехка законашка дӀачӀоагӀъяь хул мур. Дарсаш долалу а чакхдоала а ди каст-каста дешарчено ше дӀаоттаду[3].
Европерча паччахьалкхенашка дешара процесс маьцхали—тов бетта йолалу, маьтсела—аьтинга бетта чакхйоалл. Масала, маьцхали бетта юкъе болх йолалу ишколаш Данеи, Финляндеи, Свенехьеи, тов бетта хьалхарча ахдаькъе — Астреи, Фаьренгехьеи, ХӀиспанехьеи, Италеи. Немцехьеи Шувцарехьеи, регионага хьажжа, дешара шу маьцхали бетта юккъе а долалуш хила мег, иштта тов бетта а долалуш хила мег[3][4].
Хетта Америкерча Штаташкеи Канадеи цаӀ йола стандарт яц. Таьрахьаш штата/провинце законашца дӀаоттаду, амма дарсаш дешарченашка дӀадолалу гуйре йолаелча, чакхдоалл ахка доладелча[3].
Латиний Американ массехк мехкашка хьалхара дешара ди саькура бетта духе нийслу (АргӀантӀе, Бразили, Коста-Рика). Чиле дешара шу тушола бетта 1-ча дийнахьа долалу, хӀаьта Кубеи Мексикеи — тов бетта духе.
Астралеи Кердача Зеландеи бераш деша долалу наджгоанцхой—саькура бетта[3].
Африкерча паччахьалкхенашка дешара ханоргаш башха-башха да. Масала, ЮАРеи Танзанеи дешара шу наджгоанцхой бетта долалу, Судане — тушола бетта, Алжиреи, Тунисеи, Мисареи, Мароккои, ХӀабишеи, Сомалеи, Нигереи — тов бетта.
Азе а иштта цхьаттара долаш дац. Масала, тов бетта 1-ча дийнахьа дешара процесс йолалу Ченкехьеи, Моалойчеи, Казахехьеи, ГӀиргӀизехьеи, Таджикехьеи, Туркменехьеи, наджгоанцхой бетта 2-ча дийнахьа — Сингапуре, тушола бетта хьалхарча деношка — ЗӀилбухерча Силлойче, бекарга бетта 1-ча дийнахьа — КНДР-е, маьтсела бетта — Таиланде, аьтинга бетта — Филиппинаш тӀа, кӀимарса бетта — ХӀиндехьеи Непалеи[3].
Эрсече
Дешара шу додача юкъа цхьан классе Ӏомадар кхоачашду ишколе, лакхерча дешарче е юкъерча лаьрххӀа йолча дешарче — цхьан курсе.
Эрсече дешара шу очни кепах долалу тов бетта 1-ча дийнахьа, «Ӏилмай ди» оал цу денах. Цхьабакъда дешарчен соцамах дешара шу доладалар дехьадаккха мегаш да, шин беттал гаьнагӀа доацаш[5].
Очно-заочни а заочни а дешара кепех дешара шу доладалар оттаду дешара организаце.
Дешара шу чакхдоалл дешарчено дӀачӀоагӀъеш йолча дешара планаца нийсса[1]. Ишкола йоккхагӀча классашка дешара процесс йистейоалл итогови аттестацеца[6].
Дешара циклаш
Ишколашка
«Россе Федераце дешарах» долча законага диллача[7], ишколаш шоаш увттае йиш йолаш я дешара циклаш — четвертах, триместрах е биместрах хула дешар[8]. Дешара шу декъара аналогични наькъаш долаш да кхыча мехкашка а[9].
Четверташ
Че́твертни системо диъ даькъа декъ дешара шу[10]:
- хьалхара четверть — тов беттагара денз ардара бутт чакхбаллаца;
- шоллагӀа четверть — лачийлла беттагара денз оагӀой бутт чакхбаллаца;
- кхоалагӀа четверть — наджгоанцхой беттагара денз тушола бутт чакхбаллаца;
- йиълагӀа четверть — бекарга беттагара денз маьтсела бутт чакхбаллаца.
Четвертной системаца Ӏомадарах дешархой каникулашка болх шера́ диазза[8].
Триместраш
Триместрови (модульни) системах дешара шу модулашта декъалу «5 + 1» яхача принципах: пхиъ дешара кӀира даьлча каникулий кӀира доагӀа[10].
Биместраш
Дешара шу ворхӀ кӀирах латтача пхе дешара мура (биместрашта) декъалу, царна юкъе — каникулий пхе мур хул шишша кӀирах. ЯлхлагӀа биместр — шин бетта хулаш йола ахкан каникулаш я[8].
Колледжашкеи вузашкеи
Юкъерча-лаьрххӀа йолча дешарченашка а, лакхерча дешарченашка а дешара процесс йистара боарам семестр я (из дош хьадаьннад фер. semestre яхачунга гӀолла лат: sēmestris (*secsmestris) «ялх беттан» яхаш маӀан долча дешах). Юкъара хьалаьца аьлча, цхьа семестр — ахшу да. Ӏомадара мур чакхъяьлча экзаменационни сесси оттаю[11].
Каникулаш
Дешара шера юкъедоагӀа ишколера чухецар а (вешта аьлча, каникулаш) — дешарах мукъа йола дешара процесс[2].
Каникулий йӀоахал белгалъю дешара стандартаца.
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 Вопрос: Что такое календарный год, что такое учебный год? (ответ службы Правового консалтинга ГАРАНТ). base.garant.ru (2013). — «Корректно ли говорить о «полугодиях» учебного года применительно к временным периодам с сентября по декабрь и с января по август и издавать приказы о выплате стипендий учащимся в соответствии с указанными временными рамками?» Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ 1 2 Сфера образования — документация. docs.istina.msu.ru (2024). Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 По школьному календарю: когда начинается учебный год в разных странах (неопр.). Forbes.ru (3.09.2024). Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Как устроен учебный год в разных странах мира: где-то начинается в январе, а где-то летние каникулы – всего месяц, gol.ru (31 маьцхали 2022). Техкад укх дийнахьа: 23.09.2025.
- ↑ Учебный год начинается 1 сентября \ 2025-2024-2023 год \ Акты, образцы, формы, договоры. www.consultant.ru. КонсультантПлюс. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Статья 59. Итоговая аттестация (неопр.). www.consultant.ru. КонсультантПлюс. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ Статья 28. Компетенция, права, обязанности и ответственность образовательной организации (неопр.). www.consultant.ru. КонсультантПлюс. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
- ↑ 1 2 3 Ирина Кочковая. Триместры, четверти, модули, биместры в школе. В чем различие?, roditeli.maximumtest.ru (5 маьцхали 2022). Техкад укх дийнахьа: 23.09.2025.
- ↑ Как устроены школы в разных странах мира, Известия (1 тов 2017). Техкад укх дийнахьа: 23.09.2025.
- ↑ 1 2 Школьные каникулы 2025/2026. Расписание по четвертям и триместрам, РБК Life (18 маьцхали 2025). Техкад укх дийнахьа: 23.09.2025.
- ↑ Семестр: что это такое, сколько месяцев длится в учебном году в колледже, ВУЗе. synergy.ru. Университет Синергия. Хоам хьаийца таьрахь: 23.09.2025.
 |
|
|---|
