Дийнаташ

Рувики материал
Дийнаташ
Protoreaster linckii (маьха-цӀека)Лергаш дагӀа аурелешTridacna squamosa (шинъоагилга)Echiniscus sp. (шорталеларгаш)Liocarcinus vernalis (лакхехьара ийскогбаргаш)Platycryptus undatus (гизга куце яраш)ГубкашHypercompe scribonia (сагалматаш)ЦӀокъ (дакхадийнаташ)МшанкаCorynosoma wegeneri (скребнеш)Pseudoceros dimidiatus (шаьра нӀаний)Sepiola atlantica (корта-когаш дараш)Alitta succinea (гӀозарашха нӀаний)Polycarpa aurata (чӀоабалашкаш)Enchelycore anatina (зӀы-бедара чкъаьрий)Сийна къахьайг (оалхазараш)Actinotrocha sp. (форонидаш)Animal diversity.png
Описание изображения
Ӏилман классификаци
ЦӀа:
Эукариоташ
Доалаче:
Дийнаташ
Дунен къамашта юкъера Ӏилман цӀи
Animalia Linnaeus, 1758
Мехкарий тоабаш
  • КӀалдоалче Прометазои
    • Губкаш
    • Пластина яраш
  • КӀалдоалче Эуметазои
Геохронологи
 хьахиннад 665 млн шу

Дийнаташ (да) (лат: Animalia, эрс: животные) — ширача замалахьа денз белгалйоаха организмий оагӀат. Вай хана биологе доалаче лоархӀаш я. Дийнаташ зоологе тохка керттера предмет я.

Дийнаташ эукариотех да (оагилгашка тӀум я). Дийнатий классически белгалонех лоархӀ гетеротрофали (кийча дола органикан хоттамаш даар) хьинаре дӀахьалела магари. Цхьабакъда кӀезига яц цхьан хӀаманна тӀачӀоагӀъенна вахара кеп йолаш дола дийнаташ а, тӀаккха гетеротрофал жӀаленускалаштеи цхьайолча баьцовгӀаш-паразиташтеи экаме а да.

ГӀалгӀай «дийнат» яха дош доагӀаш да «дийна» яхача деша тӀара. Ӏилман маӀане дийнат оалаш да дакхадийнател совгӀа иштта текхадийнаташи хи чуи лаьттеи даха дийнаташи, иштта дуккха кхыйола организмаши: чкъаьрий, оалхазараш, синоргаш, гизга куце яраш, тӀехкйоацаргаши, форда седкъий, нӀаний, кхыдараш[1].

Хьалха доалченах гетеротрофал дола протисташ а лоархӀаш хиннай, дийнаташ кӀалдоалченашта а екъаш: цхьанъоагилга йола Protozoa, дукхаоагилгаш йола Metazoa. ХӀанз «дийнаташ» яха цӀи таксономе маӀангахьа дукхаоагилгаш ярашта чӀоагӀъеннай. Цу маӀане дийнаташ таксон а йолаш къаьстта йола белгалонаш йолаш — царна экаме я оогамии, дукхача кӀадех бола оттами, кӀезигагӀа дале ши хитӀоара гӀалг хилар, хитӀоар дегӀадоагӀаш бластулани гаструлани стадеш хилар. ДукхагӀа мел долча дийнатий дулхи нерваши я, тӀаккха уж йоацаш йола тоабаш — губкаш, пластинаяраш, мезозояш, книдоспоридеш — царех шоллагӀара яьнна хила мег.

Цул совгӀа Ӏилман чу «дийнат» яха термин кхы а чӀоагӀагӀа шерагӀа долча маӀане леладар а хьех, царца ловшъяр таксон йоацаш, организаце тайпа долаш — дӀахьалелара тӀатвожаш яь йола вахара кеп.

Карарча хана (Zhang, 2013) Ӏилманхоша Ӏолиста 1,6 млн дийнатий кеп я (133 эзар совгӀа оахкамий кеп а лоархӀаш; Zhang, 2013), царех дукхагӀъяраш доакъош-когаш дараш я (1,3 млн совгӀа кеп, 78 %), тӀехкйоацаргаш (118 эзар совгӀа кеп) букътӀехкъяраш (42 эзар совгӀа кеп)[2][3].

Дийнатий овла

Таханарча Ӏилмано дийнаташ жгутик йолча  (эрс.) (гӀа. цхьанъоагилга ярех  (эрс.) (гӀа. хьадаьннад оал, тӀаккха цар гаргагӀа дола хӀанз а дийна йола хӀамаш хоанофлагеллаташи, качмата жгутик лелаяраши я морфологех цхьайолча губкий  (эрс.) (гӀа. хоаноциташта таралесташ йола. Молекулярни тохкамаша дийнатий моттиг Opisthokonta яхача тӀехтоабан чу йиллай, цунна ишта хоанфлагеллати, жӀаленускалаши, цхьайола паразиташ йола протистий  (эрс.) (гӀа.. Opisthokonta яхача цӀера маӀан лелаш йолча оагилга жгутик тӀехьашка йоаллаш хилар да, дукхагӀа мел долча дийнатий сперматозоидий мо, кхыча эукариотий дукхагӀча даькъе хьалхашкара жгутик йолча хана.

Молекулярни тохкамаша букъделга лоархӀ дийнаташ тоний заман юкъе хьахиннилга (900 млн шу хьалха)[4]. Цхьабакъда цу замал хьалха а дукха оагилгаш йола дийнаташ хиларах дола далилаш а долаш да. Чукхестача углерод йоаллача лентий хьисапе йолча Grypania яха цӀи йола лараш 1,9—1,4 млрд шу даьннача породашка кораяьй Лакхера Ӏам болча. Корадаьр дийнаташка дехкар къувсаш да. Цхьаболча Ӏилманхоша дукха оагилгаш йолча хибаьцовгӀай-эукариотех е чӀоагӀа дегӀаенача цианонӀанкӀигий колонех йиса хӀамаш лоархӀ уж. Шира дийнат хила мегаш дола цхьаькха цхьа дийнат Horodyskia яха цӀи йолаш да, ГӀинбухерча Америкерча 1,44 млрд шу даьннача оахкамашкеи Астралерча 1,4—1,07 млрд шу даьннача оахкамашкеи корадаьд уж. Ченкехьеи Эрсечеи йоккхий йоацача организмий лараш йисай 1 млрд-гара 840 млн-га кхаччалца ха яьнна, «хуайнана биота» яха цӀи тиллай царех. Хьалхарча дийнатех цаӀ иштта губка хила мегаш йола Otavia а лоархӀ 760-негара 550 млн-га кхаччалца долча шерашка ехкаш йола, цхьабакъда цу тайпара из организм губкашка ехкар къувсаш да.

Тешшаме дийнаташка ехка мегаргйола хьалхара оахкамашкара юхкаш криогене заманга ехкаш я (665 млн гаргга шу хьалха). Кхы а дикагӀа йовзаш я тӀехьагӀа хинна лараш, цар таьрахь 575—542 млн шу хьалха аьнна дехк. Эдиакарий е вендий буне аьнна йовзаш я уж. Дале а, тӀехьагӀа хиннача оахкамашца нийсъе хала да уж. ХӀанзарча дийнатий ткъовроний дай хинна а, лоӀаме йола тоабаш хинна а, дийнаташ доацаш хинна а хила мег уж.

ДукхагӀа мел дола довзаш доча дийнатий хӀанзара тайпаш гаргга цхьан хана чухьа хьахиннилга лоархӀ 542 млн гаргга шу хьалха. Из хиллам — кембре эккхар — е тоабашта сиха дивергенци хиларах хиннад, е кхера хьахилар вӀаштӀехьадоаллийташ хинна хьал хувцадаларах хиннад. Цхьабакъда цхьаболча палеонтологаштеи геологаштеи дийнаташ хьалха хеташ хинначул дуккха хьалхагӀа хьахиннача санна хет, кхыметтала 1 миллиард шу хьалха а — тоний йолалуча хана. Цу хӀаманна тӀавугаш да строматолоитий башх-башха хилар кӀезигдалар. Цул совгӀа лаьтта чура нӀаний мо чоалхане дола кхо чкъор йола доккхий (шоралагӀа 5 мм гаргга) нӀаний хинна хилар тешал деш тоний заман дижачох йовзаш лараши къоргаши я[5]. Цхьабакъда цу ларий цу тайпарча интерпретацех шекбаьннаб цу ларашта чӀоагӀа тара йола лараш тахан Gromia sphaerica яхача цхьанъоагилга вампал-протисташа а ютилга гучадаларах[6][7].

  • Otavia antiqua  (эрс.) (гӀа. цхьаболча Ӏилманхоша довзаш долча дийнатех эггара хьалхардар лоархӀ[8]

    Otavia antiqua  (эрс.) (гӀа. цхьаболча Ӏилманхоша довзаш долча дийнатех эггара хьалхардар лоархӀ[8]

  • Дикинсони (Dickinsonia costata) — тӀехьарча Эдиакарий заман чу даьха дола Ӏилманна довзача дийнатех эггара хьалхарчарех цаӀ[9]

    Дикинсони (Dickinsonia costata) — тӀехьарча Эдиакарий заман чу даьха дола Ӏилманна довзача дийнатех эггара хьалхарчарех цаӀ[9]

  • Аномалокарис — хьалхарча кембрий заман доакъош-ког дола гӀаьр-дийнат

    Аномалокарис — хьалхарча кембрий заман доакъош-ког дола гӀаьр-дийнат

Ӏолистар

Деррига дийнаташ гетеротрофаш я — ма дарра дале а, эргаш дале а кхыдола дийна дегӀамаш дуъ цар[10]. ТолашагӀа долча хьинара бовхамех дийнаташ декъалуш да баьцах дажарехи, гӀаьрчарехи (дулхах дажарех), шеяр юарехи, паразитехи[11].

Дийнаташ вахара дӀоахалах чӀоагӀа эрг. Эггара дукхагӀа яхарех Savalia savaglia яха са доаллача зизай  (эрс.) (гӀа. колони, 2700 шу даьннад цунт[12].

Сагаца бувзам бар

Адамий популяце дукха тайп-тайпарча дийнатий кепаш лелаю кхача хьабеш: дебадеш коа тӀара хьайбаш мо, иштта акха дийнаташ а, къаьстта форда чура[13][14]. Фордашкеи оакафордашкеи, иштта теза хий долча Ӏамашка а чкъаьрийи букъатӀехкйоацараши  (эрс.) (гӀа. (Ийскогбарга хьисапе яраши  (эрс.) (гӀа., тӀехкйоацаргаши, маьха-цӀека яраши  (эрс.) (гӀа.). Чкъаьраши букъатӀехкйоацараши дуне тӀа лувцар 2016-ча шера 91 млн тоннага кхаьча хиннай. Дуне тӀа аквакультурай продукци 2016-ча шера 80 млн тоннал тӀехьаяхай[13][15][16]. Юртбоахама дийнаташ (доахан, жа, хьакхарч, котамаш, кхыдар) саго сурсати (дулх  (эрс.) (гӀа., мухь  (эрс.) (гӀа., шура, фуаш, модз), производствон бийдали (тха  (эрс.) (гӀа., даьри  (эрс.) (гӀа., петар  (эрс.) (гӀа., нихь  (эрс.) (гӀа., хе́шт  (эрс.) (гӀа., морса чош  (эрс.) (гӀа., тӀехк, бедарг  (эрс.) (гӀа.) йоаккхаргйолаш а, иштта транспорта а белха а баьрел леладергдолаши (мухь кхухьа дийнаташ) леладеш да[14][17][18].

Классификаци

Дийнатий дуненна классификаци яра тархьар

Аристотель ший къаьсттача «Дийнаташ хьахиларах» яхача балха тӀа духхьашха дийна дуне баьцовгӀаштеи дийнаташтеи декъа хьежа хиннав. Цул тӀехьагӀа Карл Линнея балхаш даьхкад — свений  (эрс.) (гӀа. Ӏаламдовзархои лори волча, баьцовгӀийи дийнатийи юкъара цхьа классификаце система хьаяьр (дийна волча хана тӀехьа дуне тӀа цӀи хезийтай цо цун), лостам а баь биологе Ӏилман дегӀайоагӀаш хьалха мел хиннача мура Ӏилма вӀашагӀтехад цу чу. Линнея керттера карагӀдаьнначох да биологе кепа кхетам балар, биноминальни (бинарни) номенклатура  (эрс.) (гӀа. хьинаре лелаяра юкъеяккхари систематикан (таксономе) оагӀаташта къосталуш йола вӀаши кӀала хилар оттадари [19]. Цул совгӀа Карл Линней дийнача Ӏалама хьалхара иерархи йола классификации дагаехар ва[20], дийнача дегӀамий Ӏилман классификаце лард хиннай цох. Ӏалама дуне кхаь доалченна  (эрс.) (гӀа. дийкъад цо»: минералийи, баьцовгӀийи, дийнатийи, диъ лагӀах («рангах») пайда а ийца: классаш, аргӀаш  (эрс.) (гӀа., ваьраш, кепаш.

Карл Линней — баьцовгӀийи дийнатий дуненна юкъара цхьа классификаци хьаяьр, хӀанзара таксономи йиллар

Линней Карла систематикан практика чу хӀара кепа Ӏилман цӀи оттаяра метод (тривиальни оалаш йола цӀераш — лат: nomina trivialia, тӀехьагӀа кепа эпитеташ йолаш лелаяьй уж дийнача дегӀамий биноминальни цӀерашка) хӀанз а лелаеш я (хьалха лелаяь дукхача дешаех лаьтта хинна йӀаьхача цӀераша кеп Ӏолусташ хиннаяле а, цӀенхаштта формальни хьаяь хиннаяц). Шин дешах — ваьра цӀерахи, къаьстта йолча кепа цӀерахи — латта латиний цӀи лелаяро номенклатура таксономех хьакъоастаяйтай. Карл Линнея оригинальни схема чу дийнаташ кхаь доалченах цхьаннех лоархӀаш хиннад классашта екъа а йийкъа: нӀаний, синоргаш, чкъаьрий, гадаш  (эрс.) (гӀа. (тӀехьагӀа амфибеши  (эрс.) (гӀа., хи чу-лаьтта даха дийнаташи  (эрс.) (гӀа.), оалхазараш, дакхадийнаташ. Цу хана денз тӀеххьара йиъ класс цхьан тайпагӀа цхьантехай — хо́рда́, вожаш букъатӀехкйоацарех  (эрс.) (гӀа. дӀалаьрхӀай. 1874-ча шера немций биолог волча Эрнст Геккела дийнаташ дукхаоагилгаш ярехи Metazoa (хӀанз Animalia синоним) цхьалхачарехи дийкъад, шоллагӀдараш кхы дийнаташ лаьрхӀадац[21].

Биологе систематика

Керттера лустам: Биологе систематика

Хьайоалаяча классификаце эрша чу хӀанзарча дийнатий 32 тайпа да («тайпа» яха дош хьоаха ца деш). ДӀахо цхьацца кхыйола классификацеш я Ӏолиста́:

чура че яраш

).

  • Нематодаши, кит-цказам нӀанийи, киноринхаши, мосашкаши, коловраткаши, цкъаза приапулидаши хьалхагӀара баге йолча нӀаний е гергача нӀаний тайпан чу цхьантох классаш а еш.
  • Корта-тӀоалда ярий классаш — приапулидаш, киноринхаш, лорицифераш къаьстта тайпаш долча санна белгалдоахаш а хул.
  • Форонидаш, мшанкаш, балам-ког бараш цхьан кулг-мекх дарий е лофофорий тайпан чу цхьантох кхо класс а еш.
  • Аххорда яраш хьалха хорда йолчар кӀалтайпа лоархӀаш хиннай.
  • ЧӀибалашкаш хийла къаьстта тайпа долаш лоархӀаш хиннай.
  • Дуккхача пайдалурашка шоллагӀара баге йолчар къаьстта дола тайпа долаш погонофораш лоархӀ.
  • Ортонектидаши дициемидаши мезозоаш яхача цхьан тайпан чу лоархӀаш хул.
  • Дийнатех Myxozoa тайпа а тохаш хул хьалха протистех лаьрхӀа йола.

Дийнатий тоабаш

ХьалхагӀара баге яраш

ӀажагӀа йилбазговр (Sympetrum flaveolum)
Керттера лустам: Первичноротые

ХьалхагӀара баге яраш лат. Protostomia) — Bilateria  (эрс.) (гӀа. тоабах йола дукхаоагилга дийнаташ  (эрс.) (гӀа.. ХитӀоар долча хана цар хьалхагӀара баге (бластопоро) йолча баге хул, е бластопор хийро йолаш дӀакъовлаелча, багеи кӀагаӀори хул. Цу хӀаманца шоллагӀарчарех эрг уж, цар бластопорах кӀагаӀор хул, тӀаккха баген Ӏор тӀехьагӀа кхыче метте хьахул.

Спираль яраш

Спираль яраш (лат: Spiralia) — букъатӀехкйоацача  (эрс.) (гӀа. дийнатий йоккха тоаба, цо чулоац тӀехкйоацаргаши, гӀозарашха нӀанийи[22][23]. Хьалхарчар чулоац, масала, миталаши, шин гаргах латтараши, кальмараши, шоллагӀчар — лаьтта чура нӀанийи, докхоргаши.

Комсий митал (Helix pomatia)

Белгалдаккха деза, хьалха гӀозарашха нӀаний доакъош-когаш барех лаьрхӀалга (цар дегӀ сегменташта дийкъа хиларах)[24]. Группу предложил в 1995 году Kenneth M. Halanych на основе молекулярных исследований[25]. Молекулярни хоамо укх тӀехтайпан тайпий монофили хилар тӀачӀоагӀду, масала, рРНК зӀамигача кӀалцхьоаллений эволюцех[26].

Panarthropoda

Panarthropoda (лат.) — хьалхагӀара баге ярий  (эрс.) (гӀа. (Protostomia) тоабан йола букътӀехкйоацарий таксон; цо чулоац доакъош-ког бараш  (эрс.) (гӀа., шорталеларгаш  (эрс.) (гӀа., онихофораш  (эрс.) (гӀа., иштта енна дӀаяьнна ксензий тоаба[27][28][29].

Panarthropoda яхачар юкъара оттама белгалонаш метамерни симметре законашка хьежжа я: организма дегӀ массехк тара йола элемент йолаш да — сегменташ — дегӀа соагӀа цаӀ шоллагӀчоа тӀехьайолх уж. Сегментаце эггара дикагӀа зуйташ йолча белгалонех да кайра маьженаш йоахка моттиг — массайолча Panarthropoda яхараш цкъарчоа чӀоагӀа мӀарилгаш йолаш я. Метамери чурча маьженашта а я экаме: маьженаш хьееш йола пхьидаш, арадоаккха маьженаш, нервий системан элементаш. Panathropoda морфологи чӀоагӀа эргаш я, цудухьа лакхе Ӏо ма листтара йола оттама план йолаш викала амата гомологе белгалонаш оттаяр хало хул[30].

ШоллагӀара баге яраш

Керттера лустам: ШоллагӀара баге яраш

ШоллагӀара баге яраш (лат. Deuterostomia) дукхаоагилга дийнаташ  (эрс.) (гӀа. да Bilateria  (эрс.) (гӀа. тоабан чура; цо чулоаца аххорда яраши, цӀека-маьха яраши, хорда яраши. Термин юкъеяьккхар немций зоолог вола К. Гроббен ва (1908)[31]. ШоллагӀара баге йолчар хитӀоара хана хьалхагӀара баге йолча (бластопора) кӀагаӀор хьахул, тӀаккха баге ше дегӀа хьалхашкарча даькъ тӀа хьахул. ШоллагӀара дегӀа че я цар (целом). Царех я чӀоагӀагӀа прогрессивни (эволюце хьехамга диллача) дола дийнаташ а — букъатӀехкъяраш (хорда йолчар кӀалтайпа). Цхьабакъда шоллагӀара баге яраш мишта хьахиннай ховш дац. Радиальни (чура че йолча) дийнатех хьаяьнна хила мег уж хьалхагӀарчарца бувзам а боацаш. Кхыча гипотезаша яхачох, шоллагӀарчар дай хьалхагӀара баге йолчарех цхьа цхьалха викалаш хиннад лохегӀара долча нӀаний тоабан чу цхьантохаш дола. Цхьабакъда молекулярни тохками тӀеххьарча хоамаша хьалхарча эрша́ тӀанийсву[32].

Белгалдоаккхар

  1. ↑ Аверьянов О. А. Приматы // Большая российская энциклопедия (электронная версия) : сайт. — 2005—2019. Архиве диллад 13 02 2021.
  2. ↑ Zhang Z.-Q. «Animal biodiversity: An update of classification and diversity in 2013». — In: Zhang Z.-Q. (Ed.) «Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness (Addenda 2013)» (ингл.) // Zootaxa / Zhang Z.-Q. (Chief Editor & Founder). — Auckland: Magnolia Press, 2013. — Vol. 3703, no. 1. — P. 5—11. — ISBN 978-1-77557-248-0 (paperback) ISBN 978-1-77557-249-7 (online edition). — ISSN 1175-5326.
  3. ↑ В. Грант, «Эволюция организмов», 1985. Хоам хьаийца таьрахь: 10.12.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 21.05.2014.
  4. ↑ Encyclopedia of Evolutionary Biology. — Academic Press. — P. 251. — ISBN 9780128004265.
  5. ↑ Seilacher A., Bose P.K., Pflüger, F. Animals More Than 1 Billion Years Ago: Trace Fossil Evidence from India (ингл.) // Science : journal. — 1998. — Vol. 282. — P. 80—83. — DOI:10.1126/science.282.5386.80. — PMID 9756480.
  6. ↑ Matz, Mikhail V.; Tamara M. Frank, N. Justin Marshall, Edith A. Widder and Sonke Johnsen. Giant Deep-Sea Protist Produces Bilaterian-like Traces (ингл.) // Current Biology : journal. — Elsevier Ltd, 2008. — 9 December (vol. 18, no. 18). — P. 1—6. — DOI:10.1016/j.cub.2008.10.028. Архиве диллад 16 12 2008.
  7. ↑ Reilly, Michael. Single-celled giant upends early evolution, MSNBC (20 лайчилла 2008). Архиве диллад 2009 шера саькура 10 дийнахьа. Техкад укх дийнахьа: 5.12.2008.
  8. ↑ (2012) «The first animals: ca. 760-million-year-old sponge-like fossils from Namibia». South African Journal of Science 108 (1/2). DOI:10.4102/sajs.v108i1/2.658.
  9. ↑ (20 September 2018) «Ancient steroids establish the Ediacaran fossil Dickinsonia as one of the earliest animals». Science 361 (6408): 1246–1249. DOI:10.1126/science.aat7228. PMID 30237355. Bibcode: 2018Sci...361.1246B.
  10. ↑ Rastogi, V. B. Modern Biology (неопр.). — Pitambar Publishing, 1997. — С. 3. — ISBN 978-81-209-0496-5.
  11. ↑ Levy, Charles K. Elements of Biology (неопр.). — Appleton-Century-Crofts, 1973. — С. 108. — ISBN 978-0-390-55627-1.
  12. ↑ Cerrano, C.; Danovaro, R.; Gambi, C.; Pusceddu, A.; Riva, A.; Schiaparelli, S. Gold coral (Savalia savaglia) and gorgonian forests enhance benthic biodiversity and ecosystem functioning in the mesophotic zone (ингл.) // Biodiversity and Conservation : journal. — 2010. — Vol. 19, no. 1. — P. 153—167. — DOI:10.1007/s10531-009-9712-5.
  13. ↑ 1 2 Fisheries and Aquaculture. FAO. Хоам хьаийца таьрахь: 11.12.2025. Архиваци яьй 19.05.2009.
  14. ↑ 1 2 Graphic detail Charts, maps and infographics. Counting chickens (ингл.) // The Economist : newspaper. — 2011. — 27 July. Архиве диллад 15 07 2016.
  15. ↑ Helfman, Gene S. Fish Conservation: A Guide to Understanding and Restoring Global Aquatic Biodiversity and Fishery Resources (ингл.). — Island Press, 2007. — P. 11. — ISBN 978-1-59726-760-1.
  16. ↑ World Review of Fisheries and Aquaculture. fao.org. FAO. Хоам хьаийца таьрахь: 10.12.2025. Архиваци яьй 28.08.2015.
  17. ↑ Cattle Today. Breeds of Cattle at CATTLE TODAY. Cattle-today.com. Хоам хьаийца таьрахь: 11.12.2025. Архиваци яьй 15.07.2011.
  18. ↑ Rabbit project development strategies in subsistence farming systems. Food and Agriculture Organization. Хоам хьаийца таьрахь: 11.12.2025. Архиваци яьй 6.05.2016.
  19. ↑ Линней Карл // Куна — Ломами. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 14).
  20. ↑ Linnaeus, Carolus. Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (лат.). — 10. — Holmiae (Laurentii Salvii), 1758.
  21. ↑ Годфри-Смит, 2023, оа. 49.
  22. ↑ Biodiversity: Mollusca. The Scottish Association for Marine Science. Хоам хьаийца таьрахь: 19.11.2007. Архиваци яьй 8.07.2006.  (тӀакхоачача боаца тӀатовжам 05-03-2018 [3077 ди])
  23. ↑ Russell, Bruce J. (Writer), Denning, David (Writer). Branches on the Tree of Life: Annelids [VHS]. BioMEDIA ASSOCIATES. (2000).
  24. ↑ Eernisse D. J., Albert J. S., Anderson F. E. Annelida and Arthropoda are not sister taxa: A phylogenetic analysis of spiralean metazoan morphology (ингл.) // Systematic Biology : journal. — 1992. — 1 September (vol. 41, no. 3). — P. 305—330. — DOI:10.2307/2992569. — JSTOR 2992569.
  25. ↑ Halanych, K. M., Bacheller, J. D., Aguinaldo, A. M. A., Liva, S. M., Hillis, D. M., Lake, J. A. (1995). Evidence from 18S ribosomal DNA that the lophophorates are protostome animals. Science 267: 1641—1643. DOI:10.1126/science.7886451 (ингл.)
  26. ↑ Philippe, Hervé, Nicolas Lartillot1 and Henner Brinkmann. Multigene Analyses of Bilaterian Animals Corroborate the Monophyly of Ecdysozoa, Lophotrochozoa, and Protostomia // Molecular Biology and Evolution / Canadian Institute for Advanced Research and De´partement de Biochimie. — Montreal, Quebec : Universite de Montreal, 2005. — № 22 (5). — С. 1246—1253.
  27. ↑ В некоторых таксономических исследованиях название Onychophora используют для обозначения таксона, объединяющего ксенузий и онихофор в узком смыслe, которых в таком случае называют Euonychophora.
  28. ↑ Telford, M. J., Bourlat, S. J., Economou, A., Papillon, D., Rota-Stabelli, O. (2008). The evolution of the Ecdysozoa. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 363 (1496): 1529-37. DOI:10.1098/rstb.2007.2243 (ингл.)
  29. ↑ Whittle, R. J., Gabbot, S. E., Aldridge, R. J., Theron, J. (2009). An Ordovician lobopodian from the Soon Shale Lagerstätte, South Africa. Palaeontology 52 (3): 561—567. DOI:10.1111/j.1475-4983.2009.00860.x (ингл.)
  30. ↑ Вестхайде В., Ригер Р. Зоология беспозвоночных. = Spezielle Zoology. Teil 1: Einzeller und Wirbellose Tiere / пер. с нем. О. Н. Бёллинг, С. М. Ляпкова, А. В. Михеев, О. Г. Манылов, А. А. Оскольский, А. В. Филиппова, А. В. Чесунов; под ред. А. В. Чесунова. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2008.
  31. ↑ Вторичноротые / Иванов А. В. // Вешин — Газли. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 5).
  32. ↑ Новые данные позволили уточнить родословную животного царства. Хоам хьаийца таьрахь: 10.12.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 21.05.2014.

Литература

  • Биологический энциклопедический словарь под редакцией М. С. Гилярова и др., М., изд. Советская Энциклопедия, 1989.
  • Питер, Годфри-Смит. Метазоа. Зарождение разума в животном мире. — М.: Альпина нон-фикшн, 2023. — 416 с. — ISBN 978-5-00139-865-3.
  • Животное // Брокгаузеи Ефронеи энциклопеден дошлорг : 86 томах латт (82 томи 4 тӀатохари). — СПб., 1890—1907.
Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Дийнаташ&oldid=126538969»