ВоккхагӀал-зӀамагӀал
ВоккхагӀал-зӀамагӀал (да) — ха́н зӀамагӀа волчун шийл воккхагӀа волчунца йола юкъмоттиг. Ше къонагӀа хиларга а, дуне кӀезигаӀа дайза́ хиларга а хьежжа воккхагӀчунца эздел леладу зӀамагӀчо, воккхагӀвар лархӀар да цо гойтар: совлен йистхиларах лораваларца а, гӀулакхе отта хьажарца а. Бусалба динах бусалба наха шоайла зӀамагӀал-воккхагӀал леладар дика лаьрхӀад.
Бусалба динах
Бусалба динах зӀамагӀал-воккхагӀал леладар дика лаьрхӀад бусалба на́ха шоайла. АллахӀа Элчан ﷺ асхьаб хиннача Абу Муса аль-АшӀаре аьннад:
«Боккъал АллахӀа везварах ма-д кӀайвеннача бусалба сагеи, Къуръанца е сов тӀех а воацаш е из дӀахийца а воацаш из дешачуни, нийсхо еш волча паччахьеи сий дар»
Ший меттала (Ӏар.)«إِنَّ مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ إِكْرَامَ ذِي الشَّيْبَةِ الْمُسْلِمِ، وَحَامِلِ الْقُرْآنِ غَيْرِ الْغَالِي فِيهِ، وَلَا الْجَافِي عَنْهُ، وَإِكْرَامَ ذِي السُّلْطَانِ الْمُقْسِطِ»— хьадоаладаьд ӀабдуллахӀ ибн аль-Мубарака ший «Аз-ЗухӀд» яхача жайна чу
Имам Абу Ӏубайд аль-Къоасим ибн Саляма аьннад:
«Цунца сов тӀех вар ва цунна тӀехьава́заш соввувлар ва массаболча на́ха́ керастал тӀадехккал, хаварижаш мо. ХӀаьта дӀахийца лелар — цун доазонашка мело еш, цох уйла дӀаяха лелаш вар АллахӀа везварах ма-д кӀайвеннача бусалба сагеи, Къуръанца е сов тӀех а воацаш е из дӀахийца а воацаш из дешачуни, нийсхо еш волча паччахьеи сий дар»
Ший меттала (Ӏар.)«فالغالي فيه هو المفرط في اتباعه حتى يخرجه إلى إكفار الناس، مثل الخوارج، والجافي عنه: المضيع لحدوده، والمسخف به»— «аль-Амсаль», 220
ГӀалгӀай ӀадатагӀа
ЗӀамагӀал
ГӀалгӀай ӀадатагӀа зӀамагӀчо ший аьттув болча тайпара дӀахьокх воккхагӀчунцара гӀулакх. Къаьстта зӀамагӀал гучадоах дикан-вон тӀа — белггала дийцача шу тӀа гӀулакх деча хана. Ше деш дола гӀулакх шийгара хьадехарга ца а хьежаш хьаду зӀамагӀчо — воккхагӀвар халча ца оттаве, из деха дезалга дӀатӀакхоача ца ве. Цудухьа зӀамагӀал леладеш вар хьисапе, хьаькъале хила веза, хьалххе де деза гӀулакх ше кхетадергдолаш.
ВоккхагӀал
ВоккхагӀчо ший оагӀорахьара воккхагӀал леладу — шийца хьалеладеш дола гӀулакх кхета а деш, эзди, кӀаьда зӀамагӀчунца йистхул, ховчунца дика хьехар ду, сов вала а ца гӀерташ, кӀордаваргвоацаш. Шийна даьча гӀулакха баркал оал, зӀамагӀчоа низткъа ца хилийта, цох къахеташ[1], цунна хало ца хилийта зӀамагӀвар соцаве гӀерт, шийна эшар зӀамагӀчунга совленна дӀа ца хайта гӀерт зӀамагӀчун ше дӀахьоча халонах, гӀулакхах дог эккхаргдоацаш, тӀехьагӀа кхыча боккхагӀбарашца а хоза гӀулакх леладе — ший зӀамагӀал лораде безам хургболаш.
ГӀалгӀай кица да «Воккхача сага сий дар – хоза гIулакх да. Бакъда, воккха саг а хила веза, ший сий дайттал – дика гIулакхаш доахкаш»[2].
Къавалар хьаькъале хилара белгало цахилар кхетаду гӀалгӀаша, цу хӀаманца хоттаденна оалаш да «Корта кIайбалар – хьакъала белгало яц» а, «КIайвеннав, амма хьаькъал дац» а, «Модж яр аьнна – зирак хилац» а[3].
Хьажа иштта
Белгалдаккхар
- ↑ Акиева, 2020, оа. 54.
- ↑ Акиева, 2020, оа. 65.
- ↑ Акиева, 2020, оа. 69.
Литература
- Акиева Л. Т. Культура уважения к старшему и речевой этикет ингушей.. — Наьсаре : Кеп, 2020. — 292 с.