ЙоачӀинг
ЙоачӀинг (да) (эрс: веретено) — гӀалгӀай кхалнаха лелабаь кулгаца аьхинг хьувза гӀирс; цунца тха оалхаш, хьувзаду, тӀаккха тӀалуст цу йоачӀинга[1].
Кулгаца аьхинга хьувза йоачӀинг — ира дахчан гӀадж я. Тханах а газа петарах а аьхинг хьувзаш леладаьд йоачӀинг. Из хьадешхиннад яйгӀа́ йолча, екъача дахчах (дукхагӀа хьехах е мушах). Цун дӀоахал бий-долаца да — 20-80 см. ЦӀазапӀелгал сома а йолаш пхиъ-ялх сантиметр вординг йогӀ лакхе. Из хьаю цӀоахарца кхоста а йий[2]. Псковски диалекте: йоачӀингах унзара йоккха саг лоархӀ[3]. Аьхинг кулгаца хьувза йоачӀинг ширача гӀирсах гӀирс ба, из хьаденад ширача Малхбоалехьара[4]. Машенашца тха хьувзача хана — тха хьувзача машений керттера дакъа, оатхал я соа, цу тӀа дӀачоагӀъю патрон а хьоаса вординг а. ЙоачӀинг дола машенаш лелае болабеннаб XVIII бӀаьшере.
Леладара наькъаш
КӀада юкъедалале дукхагӀдола барзкъаш маьшах даь хиннад (маша — сукно домотканное). Маша хьабе кхоачам вӀашагӀтохаш, хьалххе а тха кийчдеш хиннад, вешта аьлча къадж а дий, дитта а дитте оалхаш хиннад. Цул тӀехьагӀа корхаш а дий йоачӀингаца хьийзе аьхинг деш, кхоачам балла 15-17 йоачӀинг дизза аьхинг вӀашагӀтехача тӀалхах дӀабувзаш хиннаб маша.
Мифологе
ЙоачӀинг эрсий меттала (эрс: веретено) да, из дош хьахиннад латиний дешах vertere (вращать). Кераста наха дукхача хӀамашца дувз йоачӀинг: цхьачар — вахарцеи ханацеи дувз из. М. Шнайдера яхачох, Сийлахьа Нана ягӀа лоама чухь гаьна кӀал (къахььэсте гаьна кӀал вахара таьш хьувзаш багӀача скандинавски Норнех цаӀ). Хьалха тарматала хана, кхалнах-даьлешца дувзаш хиннад йоачӀинг, вахар тӀалуст яхаш. ДукхагӀдолча къамаша Дунен соа юкъекхувл йоачӀинг дустача хана. Яний мехка шоаш Даьла лоархӀаш хиннача кхалсагаца Ананкеца дувзаш хиннад йоачӀинг, цун керттера белгало лоархӀаш. Платона ший «Паччахьалкхе» Дуне оттарах болча кхетамага дувц дунен Ананке йоачӀинг кхастарца долга, цу йоачӀинга бархӀ дакъа дӀалаьца ягӀа сиренаш, цар дунен сатем кхолл, яхаш.
Истингаш
Истангаши, ферташи, цар гомаши, сурташи кийчдеш хиннад аьхингаца, йоачӀингаца таьш хьийзад, царех хьахиннача аьхингах кхоачам хулаш хиннаб дӀахо хьаеча хӀамашта. Истий болх хиннаб из, мехкараша лелабеш хиннабац. Истинг яха дош а цу истий яхача деша тӀара хьадоагӀаш да.
Белгалдаккхар
- ↑ Веретено // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
- ↑ Мария Семёнова. Быт и верования древних славян. — Санкт-Петербург: Азбука-классика, 2001. — С. 301.
- ↑ Даль, 1880—1882.
- ↑ Прохоров А. М. Большая Советская Энциклопедия. — 3. — М.: Советская Энциклопедия, 1971. — С. 530. — 600 с.
Литература
- Даль|Веретено и 3-е издание, том 1 (1903)
- Беловинский Л. В. Веретено // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 84—85. — 784 с.: — ил. с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.