Кердача шера Ӏадаташ
| Керда шу | |
|---|---|
| Кердача шера корсам | |
| МаӀан | Ханорга тӀа керда ха йолаялар |
| Дезду | Григориански ханоргаца долча мехкаша |
| Таьрахь | Григориански ханоргах хьалхара ди (наджгоанцхой бетта 1-г1а ди) |
| Мишта дезду | Лелхоргаш, цӀен гулламаш, халхараш |
| Дувзаденна да | Рождество, Керда шу хьахилар, Шира Керда шу |
—
Ке́рда шу(эрс: Новый год) — шера тӀеххьара ди йистедаьнначул тӀехьагӀа кердача шера хьалхара ди хьатӀадарца дувзаденна дола керттера цӀей да[1]. Цхьан ханоргаца хиларга хьажжа, дукхача къамаша дездеш да.
Наджгоанцхой бетта 1-ча денгара керда шу доладалар оттадаьр хиннав Рума паччахьа Юлий Цезарь вай гесарда чухь доацача 46-ча шера[2]. Ширача Руме из цӀей хетадаь хиннад кердачун Даьла лоархӀаш хиннача Януса́. Наджгоанцхой бетта «Январь» яха цӀи еннай цун цӀерагӀа: из хиннав ши юхь йолаш хиннав, цаI хьалхашка хьежаш йолаш, вож тӀехьашка хьежаш йолаш[3].
Кердача шера ди
Дукхача къамаша наджгоанцхой бетта 1-ча дийнахьа дезду[4], из да григориански ханорга тӀа хьалхара ди. Керда шу долалу Тийна оакафорда тӀара, тайп-тайпарча моттигашка йолча ханага хьажжа, массанел хьалха Керда шу тӀаэц Кирибати Республике Лайн гӀайрен тӀа. Эггара тӀехьагӀа тӀаэц Америкерча Самоа, Мидуэй,Ниуэ гӀайренаш тӀа (хана пояс UTC−11) — цу хана Кирибати а Лайне наджгоанцхой бетта 2-гӀа ди да, бийсан 1 сахьат даьнна ха я[5]. Дукхача мехкаша Керда шу дезду беттаца долча ханорга тӀагӀолла[6][7][8].
- Наджгоанцхой бетта 1-г1а ди — григориански, юлиански, новоюлиански ханоргех дола Керда шу
- Наджгоанцхой бетта 21-гӀа ди — Саькура бетта 21-гӀа (деношта юкъера цхьа ди) — Ченкий Керда шу (Ченкехье).
- 21 е Тушола бетта 22-гӀа ди — ХӀираний Керда шу Навруз (Иран, Азербайджан, ГӀазакхстане[9], Киргизия, Таджикистан, Туркмени, Узбекистан).
- Бекарга бетта 13-15 денош — Сонгкран (тайск. สงกรานต์) — тайски Керда шу.
- Бекарга бетта 14-ди — бенгальски Керда шу (Бангладеш).
- Песаха 163 ди даьнначул тӀехьагӀа (тов бетта бетта 5-гӀа ди — ардара бетта 15-гӀа ди) — жугтий цӀей Рош ха-Шана (Израиль).
Шира Керда шу
Шира Керда шу — юлиански ханорга тӀа гӀолла дездеш дола кердача шера цӀей да. 1901—2100 шерашка юлианскии григорианскии ханоргашта юкъе 13 ди башхало хиннай, юлиански ханоргага хьажжа, Керда шу ха хул наджгоанцхой бетта 13-ча бийсан. Дезду Россе, К1айэрсече, Украине, Г1азакхстане, Гуржехье, Армене, Азербайджане, Сербе, Шувцарехье, иштта кхыча мехкашка а.
Наджгоанцхой бетта 1-гӀа ди
Наджгоанцхой бетта 1-ча дийнахьа Керда шу дезде доладар тайп-тайпарча хана чухь да тайп-тайпарча мехкашка:
| Страна | Начало года[10][11] |
|---|---|
| Венециански республика | 1522 |
| Швеци | 1529 |
| Священная Римская империя (~ Германия) | 1544 |
| Х1испани, Португали, Польша | 1556 |
| Прусси, Дани[12] и Норвегия | 1559 |
| Фаьренгехье (согласно Руссильонскому эдикту Карла IX) | 1564 |
| Южные Нидерланды[13] | 1576 |
| Лотарингии | 1579 |
| Голландская Республика | 1583 |
| Шотланди | 1600 |
| Речь Посполитая (~ Белоруссия, Латвия, Литва, Польша, Украина) | 1362[14] |
| Россе | 1700 |
| Тоскана | 1721 |
| Великобритания, Ирландия и Британская империя кроме Шотландии |
1752 |
| Япони | 1873 |
| Ченкехье (Тайвань и КНР) | 1912 |
| Шира Янехье | 1923 |
| Туркехье | 1926 |
| Таиланд | 1941 |
Белгалдаккхар
- ↑ Новый год : [арх. 8 оагӀой 2022] / Е. С. // Николай Кузанский — Океан. — М. : Большая российская энциклопедия, 2013. — С. 246. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 23). — ISBN 978-5-85270-360-6.
- ↑ Климишин И. А. Календарь и хронология. — Изд. 3. — М.: Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит., 1990. — С. 288—289. — 478 с. — 105 000 экз. — ISBN 5-02-014354-5.
- ↑ The World Book Encyclopedia. 1984. Т. 14. С. 237.
- ↑ Best places to go for new years (амер. ингал.). ArrestedWorld. Хоам хьаийца таьрахь: 3.11.2020. Архиваци яьй 8.11.2020.
- ↑ Новый 2013 год наступил в России. РБК. Хоам хьаийца таьрахь: 19.06.2021. Архиваци яьй 24.06.2021.
- ↑ World Time Zone. UTC+14. Хоам хьаийца таьрахь: 1.09.2014. Архиваци яьй 2.07.2014.
- ↑ Harris, Aimee. Millennium: Date Line Politics. Honolulu Magazine (.04.1999). Хоам хьаийца таьрахь: 14.06.2006. Архиваци яьй оригинала тӀара 28.06.2006.
- ↑ Greenwich. Greenwich Meantime, Kiribati. Kiribati Map. Хоам хьаийца таьрахь: 27.02.2008. Архиваци яьй оригинала тӀара 11.10.2012.
- ↑ Навруз в Казахстане – выходные продлятся пять дней подряд. regnum.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 1.01.2021. Архиваци яьй 6.05.2021.
- ↑ Mike Spathaky Old Style and New Style Dates and the change to the Gregorian Calendar: A summary for genealogists. Архиваци яьй 11.10.2014.
- ↑ The Change of New Year's Day. Homepages.tesco.net (1.12.2003). Хоам хьаийца таьрахь: 13.11.2011. Архиваци яьй 11.10.2011.
- ↑ Дания назвала 1 января в качестве нового года в начале 14 века согласно RW Bauer (Calender for Aarene fra 601 til 2200, 1868/1993 ISBN 87-7423-083-2), хотя номер года не начинался с 1 января до 1559 года.
- ↑ В указе от 16 июня 1575 года. Герман Гротефенд, Osteranfang. Архиваци яьй 13.07.2016." (начало Пасхи), Zeitrechnung de Deutschen Mittelalters und der Neuzeit. Архиваци яьй 28.06.2016. (Хронология немецкого средневековья и современности) (1891—1898)
- ↑ Иванов Е. История праздников Нового года и Рождества. «Новый год и Рождество в открытках»