Оахаранаькъан СаӀида ГӀапур

Рувики материал
Оахаранаькъан СаӀида ГӀапур
Гапур Ахриев.jpg
Ваь таьрахь 1890
Ваь моттиг
Венна таьрахь 3 маьтсела 1920(1920-05-03)[1]
Венна моттиг
Леладу гӀулакх гӀаттамхо
Дешар Москвера коммерце институт
Ди бусалба
Парти

Оахаранаькъан СаӀида ГӀапур (эрс: Гапур Саидович Ахриев; 1890, Фуртоуг, Тийрка область — 3 маьтсела 1920, Баку) — советий гӀалгӀай гӀаттамхо. БӀорахой тӀом хиннача шерашка Даькъасте советий Ӏаьдал доаккхаш (оттадеш) хиннача къовсама кулгалхоех цаӀ ва. РКП(б) парте доакъашхо хиннав 1919 шера денз.

Биографи

Оахаранаькъан ГӀапур ваьв 1890 шера Фуртовге (Россе импере Тийрка областа Бурон округ)[2]. Юххьанца деша ваьгӀав Буро тӀарча реальни училище, тӀаккха Москверча коммерце институте дийшад[3]. Институт яьккха ваьлча 1916 шера Даькъаста цӀа а вена, Буро тӀа политикацара къахьегам болабаьб, цул совгӀа цига Тийрка зӀамигача кредита учреждений союзе инструктор волаш а болх баьб.

Цу юкъа С. М. Киров  (эрс.) вайзав цунна, цунца доттагӀал а тессад. 1917 шерара Февральски революци хинначул тӀехьагӀа Тийрка бӀорахой исполкома доакъашхо хиннав цох, иштта хержа хиннав Буро тӀарча болхлойи салте депутатийи совета доакъашхолла[3].

1918 шера ГӀапур Тийрка Советий Республика доалченна юкъевахав, Къамай гӀулакхашка гӀолла волча халкъа комиссара дарже эттав из цига[4].

Оахаранаькъан ГӀапур веннав 1920 шера маьтсела бетта 3-ча дийнахьа Баку[5].

Дагалоацам

  • 1981 шера маьтсела бетта 15-ча дийнахьа Фуртовге хьадийллад Оахаранаькъан ГӀапура мемориальни цӀа-музей. Музей революционера вахара а балха а хетадаь да[2];
  • Шолжа-ГӀалий тӀа латт Оахаранаькъан СаӀида ГӀапураи, Гикало Фёдора Николайнеи, Шерипов Жамалда Асланбекаи хетадаь сийленг[4];
  • Оахаранаькъан ГӀапура цӀерагӀа я урамаш укх пхьешка: Шолжа-ГӀала, Наьсаре, Гумсе, Илдарха-ГӀала, МагӀалбик; иштта тайп-тайпарча юрташка а; 1984—1992 шерашка цун цӀерагӀа хиннай Буро тӀара «Весенняя» яха урам.
  • Оахаранаькъан ГӀапура хьамара цӀи тилла хиннай Наьсарера завод «Электроинструмент».

Белгалдаккхар

  1. ↑ 1 2 Ахриев Гапур Саидович // Большая советская энциклопедия (эрс.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ↑ 1 2 Мемориальный дом-музей Г. С. Ахриева. Культура.РФ. Хоам хьаийца таьрахь: 8 сентября 2026 года.
  3. ↑ 1 2 О чём говорят названия улиц. Грозный: история города. Хоам хьаийца таьрахь: 8 сентября 2026 года.
  4. ↑ 1 2 Памятник Николаю Гикало, Асланбеку Шерипову и Гапуру Ахриеву. Общероссийский народный фронт. Хоам хьаийца таьрахь: 8 сентября 2026 года.
  5. ↑ Историко-революционные места в Чечено-Ингушетии. Грозный: история города. Хоам хьаийца таьрахь: 8 сентября 2026 года.

Литература

  • Ахриев И. Г. Гапур Ахриев. Герой гражданской войны. — Гр.: ЧИКИ, 1967. — 44 с. — 1000 экз.
  • Муса Гешаев. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 145—147. — 620 с. — 2000 экз.
  • Носов А. Ф. Октябрьская революция в Грозном и в горах Чечено-Ингушетии : 1917-1920 гг. — Гр. : ЧИКИ, 1961. — 156 с. — (К истории народов Чечено-Ингушетии). — 1500 экз.
  • Чахкиев Б. Революционер, патриот : К 100-летию со дня рождения Гапура Саитовича Ахриева // Ингушское слово : газета / Ред. М.-Б. Цицкиев. — Гр.: «Книга», 1990. — Тушола (№ 3). — С. 1.
  • Ахриев Гапур Саидович // Ангола — Барзас. — М. : Советская энциклопедия, 1970. — С. 464. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 2).

ТӀатовжамаш