Оздой Ахьмада Мурад

Оздой Мурада Ахьмад
Оздой Мурада Ахьмад
	Оздой Мурада Ахьмад
Ваь таьрахь	10 тушола 1922
Ваь моттиг	Наьсаре, Лоамарой АССР, РСФСР[d];
Кхелха ха	25 саькура 1999 (76 шу)
Кхелха моттиг	Наьсаре, ГӀалгӀайче, Эрсече;
БӀорахол	СССР
БӀун тайпа	ВВС СССР
БӀул даь шераш	1940—1946
Звани	ВВС СССР, Младший лейтенант
Кулгалдаьд	авиаце чӀуга́
Сраженеш/тӀемаш	Сийлахь-Боккха Даьхен тӀом
	РУВИКИ.Медиа чура файлаш

Оздой Ахьмада Мурад (эрс: Оздо́ев Мура́д Ахме́дович; 10 тушола 1922, Наьсаре, Лоамарой АССР — 25 саькура 1999, Наьсаре, ГӀалгӀайче) — зӀамагӀа лейтенант, Сийлахь-Боккхача Даьхен тӀема доакъашхо, фекемахо, Россе Федерацен Турпал. Из совгӀат цунна деннад 1995-ча шера маьтсела бетта 8-ча дийнахьа.

Биографи

Оздой Мурад ваьв 1922-ча шера тушола бетта 10-ча дийнахьа Наьсаре. Ишкол яьккхачул тӀехьагӀа болх беш хиннав Шолжа-ГӀалий тӀарча юкъарчешка. Дийша йистеяьккхай Шолжа-ГӀалий тӀара аэроклуб.

1940-ча шера бӀул кхоачашдеш хиннав ЦӀе эскара юкъе. 1941-ча шера дийша йистеяьккхай Армавирера тӀема авиаце пилотий ишкол.

Оздой Мурад къона волча хана.

ТӀема тӀа дакъа лоацаш хиннав Сийлахь-Боккха Даьхен тӀом болабеннача хана денз. ТӀом баьб Малхбузени, Сталинградеи, Брянскеи, 2-ча Прибалтикани доакъошка 431-ча истребительни авиаце полка юкъе волаш. ГӀийттав ЛаГГ-3, Як-1, Як-7, Як-9 фецара кемашца. 1941-ча шера тов бетта Орёла лакхе, фецарча тӀема юкъе цо дохадаьд духхьашха моастагӀчун кема. ТӀема хана из 248 гӀеттав, цо чудахийтад моастагӀчун 8 кема, царна юкъе цхьа «Фокке-Вульф 189 (эрс.) (гӀа.» а^[1].

Ткъо шу даьннача хана Мурад авиаце чӀуга хьовда хиннав^[1]. Советий тӏема тархьархо волча Г. А. Чечельницкечо яздаьд:

Чӏоагӏа ва фекемахо Алексей Семёнович Мурашевский. Цун аьттув цун говзалагара ба. Уж шиъ, цунца цхьана къона вола Оздой Мурад а волаш, виънена нийсса ба. Царна урагӏа йола манёвр — цар шоай стихия я. Хьалхара хиннача хьалгӏаттаре виъ гитлеровций тӏалатар юхатехар цар, тӏаккха шоаш а бухьбилла тӏалетар. Уж шиъ котбайлар цу латаре, моастагӏчун кхо истребитель чуяйтарца шоай чот лакхъеш. Цӏабоагӏача хана Мценск йолчахьа кхы цаӏ сигалара латар хилар, шин «Фокке-Вульфашца».

1944-ча шера наджгоанцхой бетта 25-ча дийнахьа Пскова областа Новосокольнически шахьара цӀермашен Маево станце тӀахьийддача хана, лакхера духьале еш, Оздочун кема́ зенита снаряд кхийтта лозадаьд. Лозадаь кема цо тӀахьожадаьд моастагӀчун шелона́, ше чукхоссавеннав фецарча гатаца. ЧӀоагӀа лозаваьв, сакхетам чура ваьннав. Иштта волаш есаралла нийсавеннав из. Чехославакеи Малхбоалехьарча Прусеи концлагерашка хиннав Мурад. Шозза веда хьежав, хӀама хиннадац. 1945-ча шера маьтсела бетта 8-ча дийнахьа советий эскаро Мурад юкъе хинна лагерь мукъаяьккхай.

Лотавенна Мурад бӀаргавайнача новкъосташа из веннав лаьрхӀад. Венначул тӀехьагӀа Советий Союза турпала цӀи хьожаяь хиннай цунна. 1944-ча шера саькура бетта 23-ча дийнахьа гӀалгӀайи нохчийи мехках баьхар. Есаралла мукъаваьнначул тӀехьагӀа Мурад юхавахав ший полке, новкъосташа чӀоагӀа гӀадбаха тӀаийцав. Из ший дарже меттаоттаваьв, иштта цхьан даькъе хьовдалла хьожаваьв. 1946-ча шера наджгоанцхой бетта Паччахьалкхен кхерамзлен маьженаша аларца ТӀема Низа юкъера дӀаваьккхав, ший цӀагӀара дезал болча Казахехьа Акмолинска областе Ӏовахийтав. 1957-ча шера Наьсаре цӀавенав.

1995-ча шера маьтсела бетта 8-ча дийнахьа Россе Федераце Президента амарца № 477 денали низи хьахьокхарах Сийлахь-Боккхача Даьхен тӀема юкъе Оздой Мурада Россе Федераце Турпала цӀи еннай.

Веннав 1999-ча шера саькура бетта 25-ча дийнахьа.

Дагалоацам

Оздой Мурада цӏерагӏа я Наьсарера № 2 йола ишкол;
2020 шера оагӏой бетта Оздой Мурада цӏерагӏа хургья аьнна лаьрхӏад Тӏой-Юртара № 4 йолча ишколера Юнарме ординг^[2].

Дезал

Мурада воӏ ва Оздой Казбек. Хӏаьта Мурада веший виӏий воӏ ва Оздой Мухьмад (ваьв 1992 шера), россе футболист, Россе футболах гуллаяьча тоабан хинна вола ловзархо^[3].

Совгӏаташ

«Орден Красного Знамени»;
Даьхен тӀема 1-ча даржа орден;
Даьхен тӀема 2-ча даржа орден;
«Орден Красной Звезды»;
СССР мейдилгаш;
РФ мейдилгаш.

Белгалдаккхар

↑ ¹ ² Газдиев, 2022.
↑ Юнармейскому отряду из Ингушетии присвоили имя героя-летчика / mil.ru (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 23.04.2026. Архиваци яьй 14.12.2020.
↑ Дед зенитовца Оздоева — летчик, не знавший страха. История «сталинского сокола» Мурада Оздоева (неопр.). sport24.ru (6.05.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 23.04.2026. Архиваци яьй 26.10.2020.

Литература

Гешаев М. Б. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 250—252. — 620 с. — 2000 экз.
Газдиев А. Влюбленный в небо и преданный Родине (эрс.) // Сердало : газета. — 2022. — 3 марта.

ТӀатовжамаш

Оздоев Мурад Ахмедович (эрс.). Сайт «Герои страны».

[_d6e38a346932eebe-1] ¹ ² Газдиев, 2022.

[2] Юнармейскому отряду из Ингушетии присвоили имя героя-летчика / mil.ru (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 23.04.2026. Архиваци яьй 14.12.2020.

[3] Дед зенитовца Оздоева — летчик, не знавший страха. История «сталинского сокола» Мурада Оздоева (неопр.). sport24.ru (6.05.2020). Хоам хьаийца таьрахь: 23.04.2026. Архиваци яьй 26.10.2020.

[1]

[2]

[3]