Ховтанаькъан Элмарза Берд
| Ховтанаькъан Элмарза Берд | |
|---|---|
| эрс: Хаутиев Берд Эльмарзович | |
 | |
| Ваь таьрахь | 1857 |
| Ваь моттиг | Шоане, ГӀалгӀайче |
| Кхелха таьрахь | 23 саькура 1944 |
| Кхелха моттиг | Шоане, ГӀалгӀайче |
| БӀорахол |
 Россе импери →  СССР |
| Леладу гӀулакх | илланча |
| Да | Ховтанаькъан Элмарза-Хьажа |
Ховтанаькъан Элмарза Берд (эрс: Хаутиев Берд Эльмарзович) — гӀалгӀай илланча, мукъамхо. Къаьна гӀалгӀай мукъама кечалаш (локхаргаш) хьаяра пхьар хиннав.
Биографи
Ховтанаькъан Берд ваьв 1857 шера Шоане (лоаман ГӀалгӀайче). Цун да́ — Элмарз, гӀалгӀашта юкъе тӀеххьара цӀайсаг хиннав. Берда ши вошеи, Джатии Марзи яхаш, иштта йижарийи хиннаб, царех цаӀ Гиги яхаш цӀи йолаш хиннай. Юххьанца Ховтанаькъан Маькхали яхача моттигера хиннаб (Шоане улл из)[1].
1932 шера А. П. Митрофанов яха советий композитор, Ӏилман экспедиценна юкъе волаш ГӀалгӀай лоам вена хиннав. Берда илли оалаш, чӀондарг локхаш дӀаяздаьд цо, иштта, сурт а даьккхад Берда, ший локхаргаца Ӏохайна вагӀаш[1].
Берда ше хьаеш хиннав локхаргаш, уж дика лакха ховш а хиннав. Маькхале (Шоане чухьа) цхьа моттиг хиннай нах массаза а гулалуш. Дилла а малх латташ къух хиннад из. Цига боккхийча наха кагирхошта хьехамаш а деш, оаламаш дувцаш, тайп-тайпапа хаттараш доашхаш гӀулакхаш дӀакхехьад. Цига иллеш а доахаш хиннад, локхаргаш а ловзаеш хиннай. Ховтанаькъан Берд а хиннав цига каст-каста къаман иллеш оалаш, чӀондарг а лекхаш[1].
Ха тохкаш а, гонахьарча Ӏаламе хулаш дола хӀамаш тохкаш дӀаяздеш хиннав Берд. Кхо са болаш цаӀ-ах метр йӀаьха йолаш Ӏаса хиннай цунга, ший даьгара Элмарзагара йиса́. Цу Ӏасий хӀара саьна тӀа, хьалха цӀувний ӀаьдалагӀа, белгалонаш яь хиннай. ХӀара шера Берда а еш хиннай уж белгалонаш (таьрагӀаш). Цу шера цхьацца хулаш дола хӀама дӀаяздеш хиннад цо цу ший Ӏаса тӀа таьрагӀаш деш, масала, хьувкъам, йокъал оттар, у даржар, саг малхавалар, иштта кхыдар а[2].
Ӏай доахан лоамашка лоаттадеш хиннад Берда дезало, Шоан-чӀоже гӀолла лакхахьа, Шанлоама тӀарча гӀоташка. Цига бийса йоаккхаш хиннав из 1944 шера къам мехках доаккхача хана. ЛерттӀа дӀалела могаш ца хилар бахьан долаш салташа дӀавигавац Берд массаболча нахаца цхьана. ТӀехьагӀа, наха къамаьлаш дора йоах салташа из «Битмар чуийккхача» яхаш цӀи йоаккхача моттиге ахка вахийтав яхаш. Ишта цу дийнахьа, саькура бетта 23-гӀча дийнахьа, венналга лоархӀ Ховтанаькъан Берд[2].
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 3 Музыкальный атлас. Ингушетия, 2023, оа. 166.
- ↑ 1 2 Музыкальный атлас. Ингушетия, 2023, оа. 167.
Литература
- Музыкальный атлас. Ингушетия / Авторы-сост.: Дзаурова Т. А-Х., Гогиев Я. И., Дударов А. Я., Чередниченко А. Р., Матиев М. А., Куркиев Р. С., Ильясова А. З., Кодзоева Д. А., Ахциев И. М., Таркоев Р. Р., Газиков Б. Д.. — Ростов-на-Дону : Южный издательский дом, 2023. — Т. I. — С. 352. — 1000 экз. — ISBN 978-5-98864-167-4.