ВӀашагӀъийна латара исбахьаленаш

Рувики материал
ВӀашагӀъийна латара исбахьаленаш
Mixed martial arts
Mixed martial arts at Fort Benning.jpg
Другие названия Mixed martial arts (MMA)
Дата основания XX бӀаьшера шоллагӀа дакъа
Родоначальное БИ Панкратион[1]
Известные последователи Конор Макгрегор, Фёдор Емельяненко, Хабиб Нурмагомедов, Кадзуси Сакураба, Ройс Грейси, Андерсон Силва, Жорж Сен-Пьер, Джон Джонс, Тони Фергюсон, Ронда Раузи, Аманда Нунис, Кристиана Жустину
РУВИКИ.Медиа логотип РУВИКИ.Медиа чура файлаш

ВӀашагӀъийна латара исбахьаленаш, е вӀашагӀъийна дола цаӀ цхьанех латар (эрс: Сме́шанные боевые искусства, Сме́шанные единобóрства), иштта лоацца — MMA (ингал: Mixed martial arts яхачох хьадаьннад) — шийна чухьа тайп-тайпара техникаш цхьана тарлуш йола спорта кеп я (каст-каста харцахьа «бокъонаш йоаца латар» / «бои без правил» оал). ММА бӀарчча контакт йола латар да, урлаттача хана (клинч), уллача хана (партер) маьже тохаш техника а кӀалтӀохарг а леладеш. «Mixed Martial Arts» яха термин юкъеяьккхар 1995 шера Рик Блюм ва, Battlecade яхаш хиннача ММА организацен президент[2].

ММА хьадолладалар вай замал хьалха хиннача ханашкара хьадоагӀаш да: шира яний а тӀехьа хьалхарча Аьланпхье ловзарашка яхье бeвлаш хиннаб панкратионе, цхьабакъда 1990-гӀа шераш хьадаллалца ММА дунен тӀа кхы чӀоагӀа гӀордаьнна хиннадац. Цхьацца йола организацеш, масала, Ultimate Fighting Championship ( ингал. меттара — «Йизза латара чемпионат» ), Pride Fighting Championships (ингал: Латара чемпионат «Прайд»), иштта кхыяраш а, хьахиларца ММА латар сиха гӀордаьннад.

ХьалхагӀарча яхьашка бокъонаш (правилаш) хила йиш йолчох эггара кӀезигагӀа хиннай, «цӀеша йиза бойни» я яхаш цу спортах дукха бехкаш дахарах промоутераша кхы а правилаш юкъеяьхай, спортсмений кхерамзле алсамйоаккхаргйолаш а керда хьежархой тӀаберзабергболаш а[3]. Из къахьегам бахьан долаш хӀанзара ММА эггара сихагӀа дегӀайоагӀаш йолча спортех цаӀ я[4]. Из ишта долга тешал ду маьхах йола цу латарий трансляцеш дӀаийяра дукхало а, хоам боаржабу гӀирсашка из дукха хьоахаяро а, иштта из спорт лелаячар дукхал а ММА-ца юувзаенна хӀамаш йохкара дукхал а алсамдаларо гойт.

Тархьар

Хьаялар а дегӀаяр а

Уффицера бугӀаш лоташ ба панкратиона бокъонех.
Панкратиасташ ба румой рельефа тӀа гойташ. II е III бӀаьшу.

ХӀанзарча ММА спортах таралесташ Панкратион яхар эггара къаьннагӀа йола герз доацаш латара стиль я. Шира янеша из дисциплина Аьланпхье ловзарашта юкъеяьккхай 648 шера вай замал хьалха[5]. Яний панкратионах тӀехьагӀа хуувцалуш хьахиннай этрусскийи ширача румойи къиза йола «панкратиум» яхар. Цу стилах латараш Колизей чу гойташ хиннад, хӀаьта эггара чӀоагӀагӀа цӀихеза болча летарий бӀалгӀаш тӀехьагӀа Руме а, Итален кхыча пхьешка увттаяь хиннай.

Цхьадола юкъарлон гойтамаш хулаш хиннад XIX бӀаьшера чакхбоаллача. Латара тайп-тайпара стелех латташ хиннад уж, джиу-джитсу а, кӀалтохарг и другие стили. Соревнования со смешанными стилями (например, боксёр против борца) были весьма популярны в Европе и многих странах Дальнего Востока на рубеже XIX и XX вв[6]. Ингалсече «бартитсу» яхаш латара исбахьале хьахиннай, Европан а Азен а хьехамаш чу а лоацаш[7]. Бартитсу хьоахаяьй («баритсу» аьнна), масала, цӀихезача ингалсий йоазонхочун Артур Конан Дойла кхолламе. Цо яздаьд «валар дахьаш дола латар баритсу» ховш ва аьнна ший антитурпал — профессор Мориарти. Цу латарах шийна ховш долчох Мориартечо пайда эц ингалсий бокса ишкола викал волча Шерлок Холмсаца Рейхенбахера хурхала йисте лотача хана. Цхьабакъда, Шерлок Холмс а «баритсух» лата ховш хиннав[8].

Хьалхара дунен тӀом чакхбаьнначул тӀехьагӀа из латар юха дегӀаденад шин наькъага гӀолла. Хьалхардар — боккъонца яхье бувлар хиннад, «шут-рестлинг» (ингал: shoot-wrestling) аьнна цӀи а йолаш; хӀаьта шоллагӀчох хьалххе дагаеха оттаяь йола хореографически шоу хилар, цох юххера реслинг хьахилар (ингал: professional wrestling), дуккхача мехкашка гӀоръяьнна яьржа а йолаш, масала, Хетта Америкерча Штаташка, Японе, Мексике.

1960-гӀа шераш чакхдоалаш башха-башха латарий исбахьалений элементаш цхьантохара концепци гӀоръяьккхай Брюс Лис. Цун дагабеха бола духлохам «Джиткундо» яхаш цӀи йолаш хиннаб, цун керттерча принципех хиннай латархо моллагӀча стилеца дӀаӀама могаш хилар. Брюс Ли хьехамаш а, къаьстта из чувола киноша ММА-айна иззал чӀоагӀа Ӏаткъад, 2004 шера UFC президента Дэйна Уайта Брюс Ли «ММА да́ ва» аьнна аллал[9]. Ший аргӀах Японе XX бӀаьшера цхьоалагӀча ахдаькъе вӀашагӀъийнача тайпан латара исбахьалений керда лостамаш хьахиннад, масала, кадзюкембо а, карате Годзю-рю а.

СССРе 1938 шера самбо хьахиннай[10]. Керттерча шин лостама декъалуш да из латар: «спортивнии», «боевойи». «Спортивни» самбо дзюдонна тара а долаш, дуккха кхоссараш а болевой приёмаш а йолаш[11]. «Боевой» самбо кӀалтохарга приёмаш хинна ца Ӏеш, маьже тоха техника а йолаш я. Цу техниках ММА-на тара я из[12].

Цул совгӀа СССР Мехка нидзашка, 1979 шера денз АРБ-х яхьаш дӀакхехьай. Цун правилаш а тара я вӀашагӀъийнача латарий правилашта[13].

ХӀанзара ММА

Файл:Игорь Вовчанчин против Романа Тикунова.jpg
Игорь Вовчанчин (слева) побеждает Романа Тикунова на одном из ранних турниров по ММА, «Мистер Силач Сэкай», Минск, 1996 год.

ХӀанзара вӀашагӀъийна латара исбахьалений овлаш доагӀа: Бразилерча вале-тудо Ло:Tr-pt (Ло:Tr-pt) яхача яхьашкареи, японий шутрестлингереи. Вале-тудо юхьиг йолаеннай XX бӀаьшера кхоалагӀа доагӀача итт шерашка, Бразилерча джиу-джитсу латархоша Карлос Грейси, Хелио Грейси шоашца лата моллагӀвар тӀавийхача хана. Из цул тӀехьагӀа Грейсе тӀехьено айъяь дӀайихьа йола «Вызов Грейси» хиннай[5].

1963-ча шера японий вӀашагӀъийнача латара исбахьалений латархочо, боксёра, йоазонхочо Джима Бека шийца лата вийхав дзюдоист, рестлер Джин Лебелл. Бека кхайкадаьд шийца лата араваьннар эшаверг хилар, 1000 доллар диллад шийл коттаваргвар воалавергволчоа. Лебелл раьза хиннав цунца лата, цхьабакъда Бек хувцавеннав дикагӀа кхеташ волча боксёраца Сэвидж Майлоца. Матч йистейоалаш, Сэвидж кхетам чура ваьнна вежав, хӀаьта Лебелл коттаваьннав[14]. ТӀехьагӀо цо цу латара цӀихезийтай Америкерча вӀашагӀъийнача латара исбахьлений телевизионни латар аьнна[15].

1970-ча шерашка Японе рестлера Антонио Иноки(яп. 猪木寛至) дӀадахьа кийчдаьд ийнача бокъонех дола латараш[16]. 1976-ча шера аьтинга бетта 26-ча дийнахьа Антонио Иноки латаре духьала нийсавеннав цӀихеза вола боксёр Мухьаммад-Ӏаьла[17]. Гонг хезачул тӀехьагӀа, Иноки кӀувса тӀа Ӏо а вежа, Мухьаммада-Ӏаьлийна когех бийнаш детта волавеннав. ХӀаьта Ӏаьла ринге гӀолла халхавийнав, цунна хӀама юхатоха аьттув лохаш. Латара 15 раунд иштта дӀаяхай. Матчах Ӏаьлий аьттув баьннабац шозза аьрдехьара джеб тоха мара. Кхелахоша ничья кхайкаяьй, хӀаьта хьежархоша нувхаш хьалтӀакхийсай ринге, шоашта шоаш сатийса матч бӀарга ца яйтандаь. Латаре рестлер дакъа лоацаш хилар бахьан долаш, иштта хьокха оттадаь дарий-хьогӀ, яхаш, хаттар хиннад наьха. Цхьаболчара яхачох, латар иштта оттадаь хиннад, цхьабакъда, латар сел сагота хӀана хиннад ховш саг хиннавац. ШоллагӀчара яхачох, Ӏаьла оттадаьча латаре лата вена хиннав, цхьабакъда Иноки боккъонца лата волавеннав. Кхычара яхачох, Ӏаьла эша везаш хиннав, Иноки Японе чӀоагӀа цӀихеза хилар бахьан долаш. Ӏаьла юхавала йиш йолаш хиннав, лата веззача тайпара, боккъонца лата волавенна[18]. Ӏаьлий когаш чӀоагӀа лозадаь хиннад латаре, Иноке бӀаьзза хӀама техандаь, цу тӀара доладеннад тромбоз, когаш дӀада́хар кхерам болаш[18][19][20]. Цу тӀагӀолла соцам баьб ийнача бокъонех дола латараш дӀакхахьа аьттув цахилар, бокъонаш йовзаш йоацандаь, цу хана денз цу тайпара латараш юхасовцадаьд[21]. ХӀаьта а, Иноке ийнача бокъонех дола латараш дӀакхухьаш хиннад, 1986-ча духхьал цар дӀайолаяьй «Шуто» яха вӀашагӀъийна латара исбахьленаш. Иноки «Шуто» юкъарченца гӀулакх долаш хиннавац: из вӀашагӀъеллар хиннав цунца цхьан латара юкъе вола Сатору Саяма[22].

Бокъонаш

ХӀанзара ММА бокъонаш хувцаенна я, вале-тудо, шутрестлингу, UFC 1 хана хиннача бокъонашка хьежача, панкратиона ханаца йистача хувцамаш дукхагӀа да. Приёмий техника алсамаъяларца кхетадаьд яьсса йола бокъонаш хувца езалга[23]. Бокъонаш яхара кертера бахьан дар латархой лозабергбоацаш лорбари, 1991 шерашка хинна ларал тӀехдаьнна латараш дӀадахари[24][25]. Къизадола латараш спорта бокъонашта духьала дар[26], промоутераша бокъонаш кӀаьдъе езаш дар лаьтта хьал[3][27].Бокъонашта юкъе хиннай дозала оагӀаташ, кулгахйоалларгаш лелаяр, латара ханагахьи могаяьча приёмашкахьи дола совцамаш[28].

Белгалдаккхар

  1. ↑ Селиванова Л. Л. Победа и (или) смерть на общегреческих играх // Проблемы истории, филологии, культуры. — Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования «Магнитогорский государственный технический университет им. Г.И. Носова», 2014. — № 1 (43). — С. 4. — ISSN 1992-0431. — DOI:bibcode=[ГӀалат: DOI харц я!].
  2. ↑ UMSTEAD, THOMAS. Operators struggle again with UFC time overrun, Cable & Wireless Inc. Multi Channel News (18 тов 1995). Архиве диллад 2011 шера ардара 11 дийнахьа. Техкад укх дийнахьа: 5.09.2010.
  3. ↑ 1 2 UFC History - Complete Martial Arts.com (недоступная ссылка — история). Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010. Архиваци яьй 29.01.2011.
  4. ↑ Дана Уайт о женском ММА. AllBoxing.ru (30.06.2010). Хоам хьаийца таьрахь: 2.09.2010. Архиваци яьй 26.01.2012.
  5. ↑ 1 2 Walter, Donald Mixed Martial Arts: Ultimate Sport, or Ultimately Illegal? Grapple Arts (8.12.2003). Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010. Архиваци яьй 26.01.2012.
  6. ↑ Journal of Combative Sport: Jujitsu versus Boxing. Journal of Combative Sport. Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010. Архиваци яьй 26.01.2012.
  7. ↑ Noble, Graham An Introduction to E. W. Barton-Wright (1860-1951) and the Eclectic Art of Bartitsu. Journal of Manly Arts (.03.2001). Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010. Архиваци яьй 26.01.2012.
  8. ↑ Конан-Дойль, Артур. Собрание сочинений в 8 томах. Том II. — М.: «Правда», 1966 г. — С. 250
  9. ↑ Wickert, Marc. 2004. Dana White and the future of UFC. kucklepit.com. See Wikiquotes for the text.
  10. ↑ Борьба самбо →‎ История →‎ Приказ от 16 ноября 1938 года № 633 «О развитии борьбы вольного стиля». — Текст приказа. Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010.
  11. ↑ Дзюдо и самбо: Общее и особенное двух единоборств. Хоам хьаийца таьрахь: 21.06.2020.
  12. ↑ Самбо. Кругосвет. Хоам хьаийца таьрахь: 21.06.2020.
  13. ↑ Информация с официального сайта ФАРБ России
  14. ↑ Dewey Lawes Falcone, Judo Versus Boxing Архиве диллад 2014 шера аьтинга 15 дийнахьа., Black Belt Magazine May 1964. URL accessed on April 2, 2010.
  15. ↑ The Godfather of Grappling (authorised biography of LeBell) by «Judo» Gene LeBell, Bob Calhoun, George Foon, and Noelle Kim. 2005
  16. ↑ Martin, Todd The overlooked origins of mixed martial arts (ингал.). Kocosports.com (11.06.2007). Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010. Архиваци яьй оригинала тӀара 7.04.2009.
  17. ↑ [prowrestling.about.com/od/thebiggestrivalries/p/inokivsali.htm Antonio Inoki vs Muhammad Ali]. Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010. Архиваци яьй 26.01.2012.
  18. ↑ 1 2 Mather, Victor. Ali's Least Memorable Fight (June 5, 2016).
  19. ↑ Tallent, Aaron The Joke That Almost Ended Ali's Career. Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010. Архиваци яьй 26.01.2012.
  20. ↑ Burkholder, Denny. How Muhammad Ali's fascination with pro wrestling fueled his career, inspired MMA, CBS Sports (June 6, 2016).
  21. ↑ Семенов, Эдуард Бои Без Правил: Мордобой Или Новый Вид Спорта? Журнал «Самиздат» (.07.2005). Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010.
  22. ↑ A Blood Called Shooto (ингал.) (8.05.2010). Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010.
  23. ↑ Krauss, Erich. Warriors of the Ultimate Fighting Championship (ингл.). — U.S.: Citadel Press Inc., 2004. — ISBN 0806526572.
  24. ↑ Plotz, David. Fight Clubbed (ингл.), Slate.com (7 November 1999). Техкад укх дийнахьа: 5.09.2010.
  25. ↑ The How the Ultimate Fighting Championship Works. Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010. Архиваци яьй 29.01.2011.
  26. ↑ Gentry III, Clyde, No Holds Barred: Ultimate Fighting and the Martial Arts Revolution, Milo Books, 2003, Paperback Edition, ISBN 1-903854-30-X, pages 106, 123
  27. ↑ From Sport to Spectacle. Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2010. Архиваци яьй 20.08.2011.
  28. ↑ Дешаш белгалдахара гӀалат Неверный тег <ref>; для сносок rulesmma не указан текст

ТӀатовжамаш

Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=ВӀашагӀъийна_латара_исбахьаленаш&oldid=126538768»