ГӀалгӀай ханорг

ГӀалгӀай ханорг (эрс: Ингушский календарь) — беттий а деной а шоай меттала цӀераш а йола, гӀалгӀаша хьалха денз леладеш дола ханорг.

ГӀалгӀай ханорга тархьар

ГӀалгӀаша хьалхагӀа шера доакъош белгалдоахаш хиннад маьлха 4 положенеца: бӀаьстани гуйрани ди-бийса нийсдаларцеи, Ӏан малх цӀаболарцеи, ахкан малх цӀара баларцеи. Керда шу дӀадолалуш хиннад Ӏан малх цӀаболарга хьежжа. Цхьаболча хьасташка хьажача гучадоал, гӀалгӀай къаьнарча ханоргах цхьан шера 14 бутт хинналга, хӀаьта кӀира пхе денах латташ хиннад. ХӀара бетта цӀерий ший маӀан хиннад, масала ардара бутт (эрс: октябрь) — кӀа ардара бутт.

Таханарча дийнахьа шу 12 беттах латт, хӀара бутт — 4 кӀирах, кӀира — 7 денах. ХӀара ден ше-ший цӀи я: оршот, шинара, кхаьра, ера, пӀаьраска, шоатта, кӀиранди. Цхьаццайола беттий цӀерашта тӀехьа къовсам лаьттаб наьха юкъе, бакъда хӀанз, ГӀалгӀай Республикан мехкдас Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьла деннача амарах, беттий цӀераш цхьан формах дӀачӀоагӀъяьй. Уж я: наджгоанцхой, саькура, тушола, бекарга, маьтсела, аьтинга, кӀимарса, маьцхали, тов, ардара, лайчилла, оагӀой.

Хьажа иштта

• гӀалгӀай къаьнара ханорг
• ха
• зама
• эзар шу
• бӀаь шу
• шу
• шера ханаш
• бутт
• кӀира
• ди-бийса

Белгалдаккхар

Литература

• Хайров Б. А. К проблеме исчисления времени по лунно-солнечному календарю у ингушей (Знаковая система календарных камней и способы совершения интеркаляций)  (эрс.) (ст.). folklor-ri.ru. ГКУ «Республиканский дом народного творчества и культурно-массовых мероприятий» (8.07.2022). Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2026.

ТӀатовжамаш