Берд-Юрт (ХӀирийче)

Рувики материал
Тувла ма е Берд-Юртаца — Шолжа шахьаре уллача гӀалгӀай юртаца.
Юрт
Берд-Юрт
хӀир. Заманхъул, эрс: Заманкул
Берд-Юрта сурт
Берд-Юрта сурт
43°20′42″ с. ш. 44°24′35″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе  Россе Федераци
Федерацен субъект ХӀирийче
Муниципальни шахьар Аьттаберда
Юрта хьисапе моттиг Берд-Юрта
Дá Хадиков Мухадин Муратбекович
Тархьари географии
Йиллай 1835 шера
Майда 65,61 км²
Лакхал 519 м
Сахьата оаса UTC+3:00
Бахархой
Бахархой ↗1743[1] саг (2020)
Айхал 26,57 саг/км²
Къамаш хӀирий
Ди лелабераш сунний бусалбаш[2]
Катойконим берд-юртахой
Паччахьалкхен мотт хӀирий, эрсий
Дагарга идентификатораш
Телефоний код +7 86737
Пошта индекс 363017
Код ОКАТО 90235810001
Код ОКТМО 90635410101
Номер в ГКГН 0053227
Берд-Юрт (ХӀирийче) (Россия)
Точка
Берд-Юрт
Red pog.svg
Москва
Берд-Юрт (ХӀирийче) (ГӀинбухера ХӀирийче)
Точка
Точка
Берд-Юрт

Берд-Юрт (хӀир. Заманхъул, Бердыхъæу, эрс: Заманку́л)[⇨] — ХӀирийчен Аьттаберда шахьара юрт.

«Юрта хьисапе моттиг Берд-Юрт» яхача муниципальни кхоллама юкъ я.

ЦӀи

Юртах йоахаш йола гӀалгӀай цӀи, Берд-Юрт[3], из йилла́ча Кусов Берда цӀера тӀара йоагӀаш я, хӀирий меттала а шоай хана Бердыхъæу яхаш хиннай из.

Заманкул яха эрсий цӀи а, Заманхъул яха хӀирий цӀи а юртах гаьна доацаш уллача Ӏаманца ювзаенна я: Тюркий меттала «Яма́н-кёль» яхар «во́ Ӏам» яхилга да[2].

Географи

Берд-Юрт улл Аьттаберда шахьара  (эрс.) (гӀа. юкъ йолча Берса́-Пхьенахи нанагӀала йолча Бурохи гӀинбухен-малхбузехьа — хьалхарчох 20 км гаьнеи, шоллагӀчох 42 км гаьнеи. Из улла мотттиг нийслу АргӀан тӀа тӀаоттача — цун дакъа долча Заманкул яхача лоамах зӀилбухехьа. Заманкул яхача зӀамигача хин шинна а берда тӀа дехьа-сехьа улл из, юртах зӀилбухехьа а иззамо цӀи йолаш Ӏам латт.

Тархьар

ХӀанз Берд-Юрт уллача метте хьалха йорт етташ лелаш хинна саккой  (эрс.) (гӀа. тупи  (эрс.) (гӀа. аланой бура-боарзаш хиннад[4]. Царех цаӀ юрта йисте улл, цига, масала, топпарах яь хи турбаш кораяьй цига[4].

Моалоша  (эрс.) (гӀа. Кавказ хьаяккхача, цхьацца бола Орде́ра (эрс: Золотая Орда) ха́наш Ӏеш хиннаб цу метте, иштта йорт етташ лийнна негӀий  (эрс.) (гӀа. а сувцаш хиннаб цига. ТӀехьагӀа гӀаьбартий хайша хиннаб негӀешта когаметта.

ХӀанзара юрт йиллай 1835 шера Кусов Берд яхача къонахчо, цун цӀерагӀа яхай юрта цӀи [⇨][5][5].

Бахархой

Бахача наьха дукхал
2002[6]2010[7]2011[8]2012[9]2013[10]2014[11]2015[12]
1892↘1793↘1790↘1786↘1780↘1755↗1758
2016[13]2017[14]2018[15]2019[16]2020[1]
↘1754↘1749↘1738↘1731↗1743
500
1000
1500
2000
2010
2015
2020
Къаман лоаттам

2010 шера ерригроссе бахархой хьисап деш дӀаязбаьчох[17]:

№КъамДукхал, нахДа́къа
1хӀирий1 71095,3 %
2эрсий281,6 %
3гуржий271,5 %
4кхыбараш / хьоабаьбац281,6 %

ЦӀихеза юртахой

Белгалдаккхар

  1. ↑ 1 2 Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2020 шера наджгоанцхой бетта 1 денга. Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2020. Архиваци яьй 17.10.2020.
  2. ↑ 1 2 Iriston.com. На развалинах Татартупа. Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй 10.12.2009.
  3. ↑ ГӀалгӀай метта лексикологе керттера хаттараш, 1979, оа. 235.
  4. ↑ 1 2 Г. И. Кусов. Неизвестная Осетия. — Владикавказ, 2006.
  5. ↑ 1 2 Официальный сайт Правобережного района. Заманкул. Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 3.12.2011. Архиве диллад 2011 шера оагӀой 3 дийнахьа.
  6. ↑ Коряков Ю. Б. Этно-языковой состав населённых пунктов России : [арх. 17 лайчилла 2020] : база данных. — 2016.
  7. ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по РСО-Алания. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений и населённых пунктов
  8. ↑ Оценка численности населения муниципальных образований Республики Северная Осетия-Алания на 1 января 2011-2015 годов. Хоам хьаийца таьрахь: 4.05.2015. Архиваци яьй 4.05.2015.
  9. ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла. Таблица 35. Массехана бахача наьх дукхала оценка 2012 шера наджгоанцхой бетта 1 денга. Хоам хьаийца таьрахь: 31.05.2014. Архиваци яьй 31.05.2014.
  10. ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2012 шера наджгоанцхой 1 денга. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Хоам хьаийца таьрахь: 16.11.2013. Архиваци яьй 16.11.2013.
  11. ↑ Таблица 33. Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2014 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2014. Архиваци яьй 2.08.2014.
  12. ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2015 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. Хоам хьаийца таьрахь: 6.08.2015. Архиваци яьй 6.08.2015.
  13. ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2016 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа
  14. ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (31.07.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2017. Архиваци яьй 31.07.2017.
  15. ↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа. Хоам хьаийца таьрахь: 25.07.2018. Архиваци яьй 26.07.2018.
  16. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2019. Архиваци яьй 2.05.2021.
  17. ↑ Том 4. Таблица 4. Национальный состав и владение языками по муниципальным образованиям РСОА по переписи 2010 года. Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 9.10.2018. Архиве диллад 2018 шера ардара 9 дийнахьа.

Литература

ТӀатовжамаш

Топографе мехкасурташ

  • Лист карты K-38-17 Терек. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1983 год. Издание 1988 г.
Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Берд-Юрт_(ХӀирийче)&oldid=126536529»