Берд-Юрт (ХӀирийче)

Берд-Юрт
	Юрт
Берд-Юрт
	хӀир. Заманхъул, эрс: Заманкул
	; Берд-Юрта сурт
	43°20′42″ с. ш. 44°24′35″ в. д.GЯO
Паччахьалкхе	Россе Федераци
Федерацен субъект	ХӀирийче
Муниципальни шахьар	Аьттаберда
Юрта хьисапе моттиг	Берд-Юрта
Дá	Хадиков Мухадин Муратбекович
Тархьари географии
Йиллай	1835 шера
Майда	65,61 км²
Лакхал	519 м
Сахьата оаса	UTC+3:00
Бахархой
Бахархой	↗1743 саг (2020)
Айхал	26,57 саг/км²
Къамаш	хӀирий
Ди лелабераш	сунний бусалбаш
Катойконим	берд-юртахой
Паччахьалкхен мотт	хӀирий, эрсий
Дагарга идентификатораш
Телефоний код	+7 86737
Пошта индекс	363017
Код ОКАТО	90235810001
Код ОКТМО	90635410101
Номер в ГКГН	0053227
	Берд-Юрт Москва Берд-Юрт

Берд-Юрт (хӀир. Заманхъул, Бердыхъæу, эрс: Заманку́л)^[⇨] — ХӀирийчен Аьттаберда шахьара юрт.

«Юрта хьисапе моттиг Берд-Юрт» яхача муниципальни кхоллама юкъ я.

ЦӀи

Юртах йоахаш йола гӀалгӀай цӀи, Берд-Юрт^[3], из йилла́ча Кусов Берда цӀера тӀара йоагӀаш я, хӀирий меттала а шоай хана Бердыхъæу яхаш хиннай из.

Заманкул яха эрсий цӀи а, Заманхъул яха хӀирий цӀи а юртах гаьна доацаш уллача Ӏаманца ювзаенна я: Тюркий меттала «Яма́н-кёль» яхар «во́ Ӏам» яхилга да^[2].

Географи

Берд-Юрт улл Аьттаберда шахьара (эрс.) (гӀа. юкъ йолча Берса́-Пхьенахи нанагӀала йолча Бурохи гӀинбухен-малхбузехьа — хьалхарчох 20 км гаьнеи, шоллагӀчох 42 км гаьнеи. Из улла мотттиг нийслу АргӀан тӀа тӀаоттача — цун дакъа долча Заманкул яхача лоамах зӀилбухехьа. Заманкул яхача зӀамигача хин шинна а берда тӀа дехьа-сехьа улл из, юртах зӀилбухехьа а иззамо цӀи йолаш Ӏам латт.

Тархьар

ХӀанз Берд-Юрт уллача метте хьалха йорт етташ лелаш хинна саккой (эрс.) (гӀа. тупи (эрс.) (гӀа. аланой бура-боарзаш хиннад^[4]. Царех цаӀ юрта йисте улл, цига, масала, топпарах яь хи турбаш кораяьй цига^[4].

Моалоша (эрс.) (гӀа. Кавказ хьаяккхача, цхьацца бола Орде́ра (эрс: Золотая Орда) ха́наш Ӏеш хиннаб цу метте, иштта йорт етташ лийнна негӀий (эрс.) (гӀа. а сувцаш хиннаб цига. ТӀехьагӀа гӀаьбартий хайша хиннаб негӀешта когаметта.

ХӀанзара юрт йиллай 1835 шера Кусов Берд яхача къонахчо, цун цӀерагӀа яхай юрта цӀи ^[⇨]^[5]^[5].

Бахархой

Бахача наьха дукхал
2002^[6]	2010^[7]	2011^[8]	2012^[9]	2013^[10]	2014^[11]	2015^[12]
1892	↘1793	↘1790	↘1786	↘1780	↘1755	↗1758
2016^[13]	2017^[14]	2018^[15]	2019^[16]	2020^[1]
↘1754	↘1749	↘1738	↘1731	↗1743

500

1000

1500

2000

2010

2015

2020

Къаман лоаттам

2010 шера ерригроссе бахархой хьисап деш дӀаязбаьчох^[17]:

№	Къам	Дукхал, нах	Да́къа
1	хӀирий	1 710	95,3 %
2	эрсий	28	1,6 %
3	гуржий	27	1,5 %
4	кхыбараш / хьоабаьбац	28	1,6 %

ЦӀихеза юртахой

Дзусов Ибрагим Магометович (эрс.) (гӀа. — Советий Союза Турпал, инарал-майор;
Бацазов Юрий Азмадиевич (эрс.) (гӀа. — операй иллианча (баритон). Халкъан артист.

Белгалдаккхар

↑ ¹ ² Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2020 шера наджгоанцхой бетта 1 денга (эрс.). Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2020. Архиваци яьй 17.10.2020.
↑ ¹ ² Iriston.com. На развалинах Татартупа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй 10.12.2009.
↑ ГӀалгӀай метта лексикологе керттера хаттараш, 1979, оа. 235.
↑ ¹ ² Г. И. Кусов. Неизвестная Осетия. — Владикавказ, 2006.
↑ ¹ ² Официальный сайт Правобережного района. Заманкул (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 3.12.2011. Архиве диллад 2011 шера оагӀой 3 дийнахьа.
↑ Коряков Ю. Б. Этно-языковой состав населённых пунктов России : [арх. 17 лайчилла 2020] : база данных. — 2016.
↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по РСО-Алания. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений и населённых пунктов
↑ Оценка численности населения муниципальных образований Республики Северная Осетия-Алания на 1 января 2011-2015 годов (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 4.05.2015. Архиваци яьй 4.05.2015.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла. Таблица 35. Массехана бахача наьх дукхала оценка 2012 шера наджгоанцхой бетта 1 денга (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 31.05.2014. Архиваци яьй 31.05.2014.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2012 шера наджгоанцхой 1 денга. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 16.11.2013. Архиваци яьй 16.11.2013.
↑ Таблица 33. Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2014 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2014. Архиваци яьй 2.08.2014.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2015 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 6.08.2015. Архиваци яьй 6.08.2015.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2016 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (эрс.) (31.07.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2017. Архиваци яьй 31.07.2017.
↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.07.2018. Архиваци яьй 26.07.2018.
↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (эрс.). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2019. Архиваци яьй 2.05.2021.
↑ Том 4. Таблица 4. Национальный состав и владение языками по муниципальным образованиям РСОА по переписи 2010 года (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 9.10.2018. Архиве диллад 2018 шера ардара 9 дийнахьа.

Литература

Гутнов Ф. Х. Заманкул // Века и люди: Из истории осетинских сел и фамилий. — Владикавказ: Ир, 2001. — С. 94—110. — ISBN 5-7534-0285-2.
ГӀалгӀай метта лексикологе керттера хаттараш = Основные вопросы лексикологии ингушского языка / Къуркъанаькъан Ӏаламбика Солсабик. — Шолжа-ГӀала : Нохч-ГӀалгӀай дешаргий зарбанче, 1979. — 254 с. — 1000 экз.

ТӀатовжамаш

Немного о Заманкуле (неопр.) (9.09.2013). Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй 29.01.2022.

Топографе мехкасурташ

Лист карты K-38-17 Терек. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1983 год. Издание 1988 г.

[2020AA-1] ¹ ² Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2020 шера наджгоанцхой бетта 1 денга (эрс.). Хоам хьаийца таьрахь: 17.10.2020. Архиваци яьй 17.10.2020.

[Iriston.com-2] ¹ ² Iriston.com. На развалинах Татартупа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй 10.12.2009.

[_b19fb45661ae8da3-3] ГӀалгӀай метта лексикологе керттера хаттараш, 1979, оа. 235.

[Kusov-4] ¹ ² Г. И. Кусов. Неизвестная Осетия. — Владикавказ, 2006.

[Pravober.ru-5] ¹ ² Официальный сайт Правобережного района. Заманкул (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 3.12.2011. Архиве диллад 2011 шера оагӀой 3 дийнахьа.

[2002Z-6] Коряков Ю. Б. Этно-языковой состав населённых пунктов России : [арх. 17 лайчилла 2020] : база данных. — 2016.

[2010L-7] Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по РСО-Алания. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений и населённых пунктов

[2015DD-8] Оценка численности населения муниципальных образований Республики Северная Осетия-Алания на 1 января 2011-2015 годов (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 4.05.2015. Архиваци яьй 4.05.2015.

[2012A-9] Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла. Таблица 35. Массехана бахача наьх дукхала оценка 2012 шера наджгоанцхой бетта 1 денга (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 31.05.2014. Архиваци яьй 31.05.2014.

[2013W-10] Россе Федерацен бахархой дукхал муниципальни кхолламашка гӀолла 2012 шера наджгоанцхой 1 денга. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 16.11.2013. Архиваци яьй 16.11.2013.

[2014CQ-11] Таблица 33. Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2014 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2014. Архиваци яьй 2.08.2014.

[2015DS-12] Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2015 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 6.08.2015. Архиваци яьй 6.08.2015.

[2016AA-13] Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2016 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа

[2017AA-14] Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (эрс.) (31.07.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2017. Архиваци яьй 31.07.2017.

[2018AA-15] Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхӀай муниципальни образованешка 2018 шера наджгоанцхой бетта 1 дийнахьа (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.07.2018. Архиваци яьй 26.07.2018.

[2019AA-16] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (эрс.). Хоам хьаийца таьрахь: 31.07.2019. Архиваци яьй 2.05.2021.

[17] Том 4. Таблица 4. Национальный состав и владение языками по муниципальным образованиям РСОА по переписи 2010 года (неопр.). Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2025. Архиваци яьй оригинала тӀара 9.10.2018. Архиве диллад 2018 шера ардара 9 дийнахьа.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]