Йилбаза баргал
Йи́лбаза баргал (йилбаз — шайтӀа, иблис, баргал — гӀабаш, когаш дӀабехка хӀама, эрс: чертовы путы е головоломка) — хьаькъал, маькарло тохкаш дола гӀалгӀай ловзар да.
Тархьар
Из цхьан саго даьд ала йиш йолаш дац, хӀана аьлча из халкъо вӀашагӀделла ловзар да. Цу ловзарца дувзаденна цхьа шира дувцар да:
МоцагӀа-моцагӀацхьа зӀамсаг хиннав шоай лоалахарца юртара бӀаьхийча, цӀихезача тайпан дезалера йоӀ езаш. Цхьабакъда цунна ховш хиннад, из шийга лургйоацилга, йоӀ раьза яле а. Цхьан дийнахьа хьаста керте хий дахьа енача шийна езача йоӀага аьннад зӀамсага:
— Хьо сога я раьза йий? Сона хов, хьо сона санна, со хьона а везалга?
ЙоӀо жоп деннад:
— Хьога маьре яха раьза-м яр со, бакъда са даьй раьза хургбац, тӀаккха вай ва́хар цхьана хургдац, цудухьа хьо мелла везе а, даьша яхар дича бакъахьа хет сона.
ТӀаккха зӀамсаго ше хьаяь йилбаза говр дӀакховдаяь аьннад:
— Кхоана, укх хана, ер йоха а ца еш Ӏа хьайоасте, Ӏа яхар да хьона, ца йоасте, аз йодаяь дӀаюгаргья хьо.
ЙоӀ раьза а хинна дӀа-хьа къаьстаб уж. Бакъда, кхо ди даьлча а йоӀа из хьаяста хайнадац. Баь барт кхоачашбеш, зӀамсаго йодаяь дӀайигай из. ЙиӀий даьшка саг дӀа а вахийта, хиннар долчча тайпара дӀадийцад, цхьабакъда цар тайпан мел бараш хьежача а йилбаза баргал хьаяста хайнадац. Цул тӀехьагӀа йиӀий даьй воккхагӀчо аьннад:
— Ер хӀама тхона гуш хьа а йоасте юха дӀа а тоссе, тоам ба шоана. ЗӀамсага оагӀарахьа цунах хӀама ховш саг хиннавац. ТӀаккха кхоачаш найц хинна валалехьа, зӀамсаг йиӀий даьшта духьала воалаваьв.
ЗӀамсага ше уст-даьшта духьала вигача, ше къамаьл дӀадоладеш аьннад:
— Шоана духьалвола везаргволга хайнадаларе, ер хӀама сай карах доалийтаргдацар. Дале а, ер хинна долаш, йилбаза баргал ишта хьайоаст, аьнна, хьайоасташ, юха дӀатоссаш, дӀахьекхай. Цига мел хинначо ловцаш даьха, тоам хинна, гӀоза баха хайшаб йоӀи зӀамсаги[1].
Белгалдаккхар
- ↑ Мерешков, 1997, оа. 16.
Литература
- Мерешков С. ГIалгIай ловзараш : справочное издание / ред. З. Цурова. — Саратов : Детская книга, 1997. — 32 с.