Кавказера оартамче

Рувики материал
Россе импере Оартамче
Кавказера оартамче
Паччахьалкхе  Россе импери
Админ. юкъ Екатериноград
Тархьари географии
Хьаяь таьрахь 1785-ча шера маьтсела бетта 5-ча дийнахьа
(Хьалхара оартамче)
1844-ча шера оагӀой бетта 27-ча дийнахьа (ШоллагӀа оартамче)
1905-ча шера маьтсела бетта 26-ча дийнахьа
(КхоалагӀа оартамче)
ДӀаяьккха таьрахь 1796-ча шера оагӀой бетта 31-ча дийнахьа (Хьалхара оартамче)
1881-ча шера лайчилла бетта 22-ча дийнахьа (ШоллагӀа оартамче)
1917-ча шера тушола бетта 22-ча дийнахьа
(КхоалагӀа оартамче)
Кавказера оартамче карта тӀа
Бокъо тӀайисар
← Аштарха губерни Аштарха губерни →
Кавказера оартамче 1792-ча шера
Кавказера оартамче 1792-ча шера

Кавказера оартамче, е Кавказера ахпаччахьалкхе[1] (эрс: Кавказское наместничество) — Россе имперера административни-доазон урхалдара маьже. Хьалхалатташ хинна оартам (ахпаччахь) дизза бӀорахой доал долаш хиннав, законаш арахецар мел доацар, императоро оттавеш а хиннав, цу императора́ шийна мутӀахьа хила везаш а хиннав. Цунца цхьана Кавказа оартамаш доккхий се́камаш  (эрс.) а долаш лакха даржаж а долаш хиннаб мехка.

Тархьар

Хьалхара оартамче

«Кавказера оартамче шин областах вӀашагӀйолларах: Кавказерчохи А́штарха́чохи» яха Император Екатерина II-чо даьча амарах оартамче 1785-ча шера маьтсела 5-ча дийнахьа денз 1796-ча шера оагӀой бетта 31-ча денга кхаччалца латташ хиннай А́штарха́и  (эрс.) Кавказерчеи  (эрс.) шин губернех[2]. Кавказерча Оартама ставка Екатеринограде хиннай (Екатериноградская  (эрс.) яха гӀазкхий гӀала я из хӀанз), тӀаккха 1790-ча шера бекарга бетта 30-ча дийнахьа денз — А́штархе́. Оартамчен доазоно чулоацаш хиннад Идалеи Та́неи кӀалхенашта юкъера аренаши, Къобанхигеи Тийркагеи кхаччалца дола Къулбаседа Кавказа да́къеи. 1796-ча шера оартамче дӀаяьккхай.

Инарал-губернатораш

Кавказерча оартамчен инарал-губернатораш
5 мая 1785 — 31 декабря 1796
Дарже хинна таьрахьаш ФИО Ваьха́ ха
17851787 Павел Сергеевич Потёмкин  (эрс.) 17431796
17871789 Пётр Абрамович Текели  (эрс.) 17201793
17891790 Иван Петрович Салтыков  (эрс.) 17301805
1790 Антон Богданович де Бальмен  (эрс.) 17411790
17901796 Иван Васильевич Гудович  (эрс.) 17321820
1796 Валериан Александрович Зубов  (эрс.) 17711804

Кавказа керттера баьчча[3]

ШоллагӀа оартамче

{{Административная единица Российской империи |название = Кавказера оартамче |статус = Оартамче |Герб = |карта = |центр = Тифлис |образована = 1844-ча шера оагӀой бетта 27-ча дийнахьа |упразднена = 1881-ча шера [[лайчилла бетта 22]-ча дийнахьа |площадь = |население = |до = Гуржий-ИмертӀий губерни |д2 = Эрмалой область |д3 = Къаспий область |после = |nocoord = 1 }}

1844-ча шера оагӀой бетта 27-ча дийнахьа Кавказа лаьтташка (Гуржий губерни  (эрс.)и, Эрмалой области  (эрс.), Къаспий области  (эрс.) чу а лоацаш}} шозлагӀа оттадаьд оартамал Каьлаке юкъ а йолаш.

С 27 декабря 1844-ча шера оагӀой бетта 27-ча дийнахьа денз оартамче цхьан губернехи шин облстахи латташ хиннай:

Оартамче 1883-ча шерагӀа кхаччалца хиннай.

Оартамаш

Кавказа оартамаш (1844-ча шера оагӀой бетта 27 ди—1881)
Дарже хинна таьрахьаш ФИО Баьха́ шераш Дарж
27.12.1844 — 11.03.1854 Михаил Семёнович Воронцов  (эрс.) 17821856 Оартам
01.03 — 29.11.1854 Николай Андреевич Реад  (эрс.) 17931855 Оартама дарж леладер
29.11.1854 — 22.07.1856 Николай Николаевич Муравьёв-Карсский  (эрс.) 17941866 Оартам
22.07.1856 — 06.12.1862 Александр Иванович Барятинский  (эрс.) 18151879 Оартам
06.12.1862 — 23.07.1881 воккха аьла  (эрс.) Николая Михаил  (эрс.) 18321909 Оартам
22.111881 Кавказера оартамче de facto дӀаяьккхай

Кавказера администраци

1881-ча шера лайчилла бетта 22-ча дийнахьа Кавказера оартамче дар дийцача, дӀаяьккха хиннай, цунна когаметта Кавказера администраци хьаяьй бӀорахой даькъа керттера хьаким а волаш, цу белхал совгӀа гӀазкхий бӀун наказной атаман а хиннав из.

Керттера хьакимаш

Кавказерча администраце керттера хьакимаш (1881-ча шера лайчилла бетта 22 ди — 1905-ча шера саькура бетта 26 ди)
Дарже хинна таьрахь ФИО Баьха шераш Дарж
01.01.1882 — 03.06.1890 Александр Михайлович Дондуков-Корсаков  (эрс.) 02.09.1820 — 15.04.1893 керттера хьаким
03.06.1890 — 06.12.1896 Сергей Алексеевич Шереметев  (эрс.) 1836—1896 керттера хьаким
12.12.1896 — 01.01.1905 Григорий Сергеевич Голицын  (эрс.) 20.12.1838 — 28.03.1907 керттера хьаким
26.02.1905 Кавказерча администраценна когаметта оартамче яьй

КхоалагӀа оартамче

Россе импере Оартамче
Кавказера оартамче
Паччахьалкхе  Россе импери
Админ. юкъ Каьлаке
Тархьари географии
Хьаяь таьрахь 1905-ча шера маьтсела 25-ча дийнахьа
ДӀаяьккха таьрахь 1917-ча шера
Файл:Caucasus Viceroyalty.png
Бокъо тӀайисар
← Кавказера губерни Кавказдехьара Советий Федеративни Социалистий Республика →
Россе Кавказдехье 1913-ча шера

Кавказера оартамче вӀашагӀъелла хиннай Урхал деш йолча Сена́та́ лакхехьара амар дарца 1905-ча шера саькура бетта 26-ча дийнахьа. 1917-ча шерага кхаччалца ер лоаттам болаш хиннай из:

Хьажа иштта

Белгалдаккхар

  1. Ислам в Ингушетии в первой половине XIX в. Хоам хьаийца таьрахь: 23.07.2025.
  2. Полное собрание законов Российской империи. // Wayback Machine архиве дӀадилла шоллар (31.10.2017) — СПб., 1830. — Т. XX. — № 14.607. — С. 518—521.
  3. Главноначальствующие на Кавказе. Хоам хьаийца таьрахь: 18.06.2008. Архиваци яьй 29.12.2007.
  4. Барон Розен был по собственному прошению уволен с должности командира Отдельного Кавказского корпуса 30 ноября 1837 года, но фактически продолжил управлять краем до прибытия нового командира корпуса, генерал-лейтенант Е. А. Головина.

Литература

  • Сост. В.Н. Иваненко. Том XII. Гражданское управление Закавказьем от присоединения Грузии до наместничества вел. кн. Михаила Николаевича. Исторический очерк // Утверждение русского владычества на Кавказе / В. А. Потто; под руков. Н. Н. Белявского. — Тифлис: Тип. Канцелярии Главноначальствующего гражданской частью на Кавказе, 1901. — 524 с.
  • Шапи Казиев. Имам Шамиль. — М.: Молодая гвардия, 2010. — (ЖЗЛ) — ISBN 5-235-02677-2
  • Новицкий И. Я. Управление этнополитикой Северного Кавказа. — Краснодар, 2011. — 270 с. — ISBN 978-5-94945-030-7
  • Густерин П. Мусульманское духовенство по законодательству Российской империи. — Саарбрюккен: LAP LAMBERT Academic Publishing, 2014. — 80 с. — ISBN 978-3-659-57965-3.
  • Густерин П. Российская империя и Кавказ. — Саарбрюккен: LAP LAMBERT Academic Publishing, 2014. — 64 с. — ISBN 978-3-659-15032-6.
  • Atkin, Muriel. Russia and Iran, 1780–1828 (неопр.). — Minneapolis: University of Minnesota Press, 1980. — ISBN 978-0816609246.
  • Baddeley, John F. The Russian Conquest of the Caucasus (неопр.). — London: Longmans, Green and Co., 1908.
  • Breyfogle, Nicholas. Heretics and Colonizers: Forging Russia's Empire in the South Caucasus (ингл.). — Ithaca: Cornell University Press, 2005. — ISBN 978-0801442421.
  • Haxthausen, Baron August von. Transcaucasia and the Tribes of the Caucasus (ингл.). — London: Gomidas Institute, 2016. — ISBN 978-1909382312.
  • Jersild, Austin. Orientalism and Empire: North Caucasus Mountain Peoples and the Georgian Frontier, 1845-1917 (ингл.). — Montreal and Kingston: McGill–Queen's University Press, 2003. — ISBN 978-0773523296.
  • Charles King (professor of international affairs). The Ghost of Freedom: A History of the Caucasus (ингл.). — Oxford: Oxford University Press, 2008. — ISBN 978-0195177756.
  • Layton, Susan. Russian Literature and Empire: Conquest of the Caucasus from Pushkin to Tolstoy (ингл.). — Cambridge: Cambridge University Press, 1995. — ISBN 978-0521444439.
  • Tsutsiev, Arthur. Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus (ингл.). — New Haven: Yale University Press, 2014. — ISBN 978-0300153088.

ТӀатовжамаш