Куркъанаькъан Хьадиса Солсбик

Куркъанаькъан Хьадиса Солсбик
ГӀалгӀай Автономе областа Областа кхоачашдара комитета тхьамада
1931 ш. — 1932 ш.
Хьалхахиннар	Горчхананаькъан Ӏисий Ӏаьла
ТӀехьахиннар	вац
Ваьв	1906(1906) Дошлакъий-Юрт, Наьсарен округ, Тийрка область, Россе импери
Веннав	22 оагӀой 1985(1985-12-22) Шолжа-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀай АО
Сесаг	Аьлтамаранаькъан МурцаӀала Хьава
Парти	ВКП(б)
Дешар	И. Сталина цӀерагӀа йола къахьегама малхбоален коммунистий университет
Динца юкъ-моттиг	Ислам
СовгӀаташ	Орден «КарагӀдаьннарех»

Куркъанаькъан Хьади́са Со́лсбик (эрс: Куркиев Сосланбек Хадисович) — ГӀалгӀай автономе областа 1931—1932 шерашка хинна облисполкома тхьамада, тӀехьагӀа Сердало газета керттера редактор а, кулгалхо а.

Биографи

Куркъанаькъан Хьадиса Солсбик ваьв 1906 шера Дошлакъий-Юрта. 1920 шерашка дешаш хиннав И. Сталина цӀерагӀа йолча къахьегама малхбоален коммунистически университете. Солсбика из чакхъяьккхай 1928 шера. Цу шера Москве ВКП(б) парте дӀаийцав. ДӀахо дӀайодача хана ГӀалгӀай автономе областе тайп-тайпарча гӀулакхаш тӀа хиннав. Цо къахьийгад облисполкома инструктор, «Сердало» газета керттера редактор, издательствон кулгалхо волаш, парте обкома культуран а пропагандан а отдела керте латташ. Балха тӀа лакхлуш воагӀа зӀамига саг кастта исполкома тхьамадалла хержав, парте обкома орготдела хьалхле лелаеча шерашка, цох обкома бюро доакъашхо а хиннав. Шолжа-ГӀалий тӀа вахаш вола Солсбик Нохч-ГӀалгӀай обкома кулгал деш болча партийни болхлой отдела керте оттаваьв. Массанена дика ховш да, уж фу ханаш хиннай, цхьаболча хьакимий кхе́лаш, цар вахара чаккхе гаргайоалаеш, Сталина мел ийрчаяьхай. ВӀалла дагадоацар ӀотӀакхелле, де доацаш воавеш, набахта воллаш, халача мехкашка Ӏовохьийташ хиннав, сихагӀа лергвола балхаш дайтар духьа. Цу хӀамах мелла лораваларах, кӀалхарваьннавац Солсбик а. 1937 шера ноябрь бетта 30 дийнахьа Хьадиса Солсбик лаьца хиннав. Парте Нохч-ГӀалгӀай обкома пленума соцам тӀаийца хиннаб, партена тешаме цахиларах (партийни сага фийлал йоаярах, халкъа моастагӀашца барта баха уйла хиларах), из дош тахка дезаш хиларах, хьалхара секретарь Егоров В. Г., «Грознефтекомбината» кулгалхо Розиноер С., ВКП(б) обкома отдела заведующий Куркъанаькъан С. обкома балха тӀара мукъабалийта а, бюрон юкъера арабаха а, парте мугӀарашкара дӀабаха а. Солсбик шин шера Шолжа-ГӀалий тӀарча НКВД набахта ваьллав, цун дош тохкаш Ӏаьдал а долаш. Цул тӀехьагӀа, 1939 шера Къилбаседа Кавказа тӀеман округа трибунало, СССР УК 58 статья оттайийя, 7 шу ха техай, бакъда СССР Лакхехьарча кхела тӀема коллеге соцамах царех 5 шу мара дитадац.

Пхи шу даьккхад Солсбика Коми АССР набахта воаллаш, цул тӀехьагӀа, из Ӏовахьийтав Узбекий ССР Маргилан яхача пхье. Цигара из цӀавоалаве гӀерташ къахьийгад цун фусам-нана хиннача Аьлтамаранаькъан МурцаӀала Хьавас. Хетаргахьа, цу хана дика ховш хиннад Нохч-ГӀалгӀай мохк бохабергболга, цудухьа, дукха хало йоацаш, мехкавала вӀаштӀехьадаьннад тутмакха. Цу хана денз юха а Нохч-ГӀалгӀай мехка ваьхав из, 1944 шера гӀалгӀайи нохчийи арабаххалца. Казахстане яьккхача хана, Кустанайски областерча мах беча моттигашца бувзабенна хиннаб цун къахьегам. Пешковски района Смирновка яхача юрта баьхаб цун дезал. Мохк меттаоттабаьчул тӀехьагӀа, Нохч-ГӀалгӀайчен массе тайпа ветераний Совета кулгалхочун (В. И. Филькина) заместитель хул Хьадиса Солсбиках. ДӀахо къахьийгад «Вторчермете», цхьан хана ше керттера редактор хиннача «Сердало» газета завхоз а волаш. 1956 шера хьалхарча Ӏаьдало баь мел хинна бехк цунна тӀера дӀабаьккхаб. Куркъанаькъан Солсбик кхелхав 1985 шера декабрь бетта 22 дийнахьа. Цу хана цун 79 шу даьнна хиннад.

Солсбика амат а оамал а

Из бӀаргавайча, редакцен дӀадахача шерех, цун исторех хьокхавелча санна хеталора. Юкъерча дегӀара, сийрда юхь а жогӀара бӀаргаш а долаш, керо корта болаш, 74 шу даьнна воккха саг вар из. ХӀаьта а из ха цун яьннай ала хало дар, дегӀ-кеп дайча, Солсбик иштта къаьна хетацар. Хетаргахьа, из дувзаденна дар цо дувхадеча барзкъанца. Хоза товш, хьакимаша ювхаеча тайпара костюм ювхаш хулар из, цо а дикка къонагӀа хетийтар гаьнарча шерашкара саг. ХӀанз болх беш волча керттерча редактора эггара юхерча, кертерча, магӀахьарча моттиге Ӏохоавора из. Кхыметтел Керама Мустафа а цул магӀавалацар, воккхагӀа хилар бахьан долаш, из лоархӀар цо а. Шортта собране ваьгӀе, наггахьа мара йист ца хулаш, дӀаводар воккха саг. Нагахьа санна шийга хӀама хоатте, нийса, хьаькъал долаш жоп лургдар. Низткъа хьахаззал мара йистхургвацар, шорта лувш оамал яр цун. Цу моттиго а кхыча цун оамалаша а хьагойтар, из чӀоагӀа сабаре саг хилар. Дукха хӀама бӀаргадайна, халонаш, замай къизал лайна нах массаза иштта хул; сонтал, курал, сухал йоацаш. Цу мугӀарера саг вар Хьадиса Солсбик а. ХӀетта даха а болх бе а долалуш долча тхона — къонача журналисташта — хацар цунга мишта йистхургда, цунца къамаьл деш хилча фу дувцаргда, цох эхь хетар, увзалора. Воккха саг ше а вацар зӀамагӀбола нах шийца дукха хьакхаштабоахарех. Хаьттача моаршала жоп даларал совгӀа, кхы къамаьл хилацар цун шийна бовзаш боацача, редакце къахьегача нахаца. Из а цун эздела цхьа белгало яр. Цун сий деш, из чӀоаггӀа лоархӀаш бар цу хана газете болх беш хинна гӀорбаьнна журналисташ Котанаькъан Султан-Гири, Хамхой Мустафа, Къоастой Башир, Абаьданаькъан Бек, Овшанаькъан Султан-Хьамид, Майсиганаькъан Саламахан, Пхьиленаькъан Ахьмад, Саганаькъан Ӏалихан, Харсенаькъан Адам, кхыбараш. МоллагӀа а хӀама Солсбиках дувцача хана, беламах хӀама доацаш, цӀенхашта хулар из дувцаш болча а цунга ладувгӀаш болча а наьха йовхьамаш. Цун вахара никъ хала, сий долаш хилара, хьаькъалца бувзабенна хилара дола тешал дар из.Ӏарчакханаькъан Сали

Фусам

Фусам-нана

Солсбика фусам-нана Аьлтамаранаькъан МурцаӀала Хьава хиннай. Солсбикал 7 шу зӀамагӀа хиннай из. Из яь хиннай 1913 шера декабрь бетта 14 дийнахьа. Аьлтамаранаькъан Хьавас 1932 шера чакхъяьккха хиннай Лоаман хьехархой института биологе факультет, кхы а ши шу даьлча (1934 шера) мохк тахкара ГӀалгӀай Ӏилма-тохкама института чуйоагӀаш йолча аспирантуре лакхъяьй цо Ӏилма довзара кӀоаргал а говзал а. Цу институте Ӏилман болхло йолаш, къахьийгад 1934—1936 шерашка, болх баьб ишкола хьехархо (1937—1939), Шолжа-ГӀалий тӀарча горОНО методист йолаш. 1940—1941 шерашка цох хиннай Шолжа-ГӀалий тӀарча № 5 йолча юкъерча ишкола завуч. 1941—1944 шерашка — Наьсарерча юкъерча ишкола директор (таханара № 2 йола юкъера ишкол, из я цу пхье эггара къаьнагӀйола дешарче). Мехкахъяьккхача, 1944—1958 шерашка цо къахьийгад шоаш баьхача Смирновка яхача юртарча юкъерча ишкола хьехархо а, тӀаккха завуч а йолаш. 1958—1959 шерашка дешаш хиннай КПСС ЦК доалахьа йолча, партийни а советски а болхлой кийчбеш йолча лакхарча партийни ишколе. Цул тӀехьара кхо шу парте Нохч-ГӀалгӀай обкома отдела заведующе заместитель йолаш даьккхад цо. 1963—1964 шерашка парте обкома ишколашта тӀахьожам лоаттабеча сектора керте лаьттай. Юха ше хьалха хиннача отдела заведующе заместитела, политпроса юкъарча политически а экономически а дешара университета кулгалхочун гӀулакхаш тӀа хиннай. ДӀахора ши шу (1965—1966) цо даьккхад парте Наьсарен райкома секретара дарже. Итт шера (1966—1976) Нохч-ГӀалгӀай культуран министра заместитель йолаш къахьийгад цо. Цигара пенсе яхачул тӀехьагӀа, МурцаӀала Хьава А. П. Чехова цӀерагӀча библиотекан исбахьалений ралса библиографа болх беш хиннай. Аьлтамаранаькъан МурцаӀала Хьава 1994 шера кхелхай.

Дезал

Солсбикеи Хьавайи кхо воӀи цхьа йоӀи хиннай:

1. Аламбик — филологе Ӏилмай доктор, профессор волаш из йӀаьххача хана къахьегаш хилар Шолжа-ГӀалий тӀарча Л. Н. Толстой цӀерагӀча университета эрсий метта кафедра хьехархо волаш. Къаьстта а цун цӀерца дувзаду вай дешáш доашхаш, кхетадайташ дола, таханарча дийнахьа дика лоархӀа «ГӀалгӀай-эрсий дошлорг». Ше эрсий мотт хьехаш вале а, наьна меттацара безам, чам дӀа ца боалаш, ваьхар цун автор. 2004 шера арадьаннача цу книжканна юкъедахад 11142 дош. Аламбика хьинаре дакъа лаьцар къонача республике университет хьаеча гӀулакха юкъе, ше валлалца йолча хана цига эрсий мотт хьехаш а хилар из. Цул совгӀа, из вар эрсий метта кафедран кулгалхо. Аламбик тӀехье йоацаш кхелхав 2013 шера, дӀавеллав дай баьхача Дошлакъий-Юрта.
2. Тимур. Мехкдаьтта институт чакхъяьккхачул тӀехьагӀа, цо йӀаьххача хана къахьийгад «Грознефть» оалача объединене, Емало-Ненецки, Хантымансийски округашкарча мехкдаьтта доккхача моттигашка, «Малгобекнефть» яхача НГДУ. Дукха къахьегама совгӀаташ да Солсбика Тимура. Из «ГӀалгӀай республикан мехкадаьттан а газа а промышленноста гӀорваьнна болхло», къахьегама ветеран ва. Тимур карарча хана Дошлакъий-Юрта вах.
3. Нина. Цо а ший нанас санна биологе факультет яьккхай. Болх баьб Шолжа-ГӀалий тӀарча берий беша кулгалхо йолаш, карарча хана Санкт-Петербурге яхаш я.
4. Руслан — хореографе болхло.

СовгӀаташ

2005 шера ГӀалгӀай Республика президента Заьзганаькъан Мурада амарах цунна еннай «КарагӀдаьннарех» яха орден.

Белгалдаккхар

ТӀатовжамаш

• Ӏарчакханаькъан Сали. Мехко сий деш хинна саг (гӀал.) // Сердало : газет. — 2021. — 12 лайчилла.