Заьзганаькъан Мурад
| Заьзганаькъан Мурад | |
|---|---|
| эрс: Зязиков Мурат Магомедович | |
| | |
|
| |
| тов бетта 12 ди 2022 | |
| Президент | Владимир Путин |
| Хьалхахиннар | Станислав Осадчий |
| ардара бетта 31 ди 2008 — наджгоанцхой бетта 26 ди 2012 | |
| Президент | Дмитрий Медведев |
| Хьалхахиннар | Геннадий Трошев |
| ТӀехьахиннар |
из дарж дӀадаьккхад, Александр Беглов |
| маьтсела бетта 23 ди 2002 — ардара бетта 30 ди 2008 | |
| Президент |
Владимир Путин Дмитрий Медведев |
| Хьалхахиннар |
Овшанаькъан Руслан Малсаганаькъан Ахьмад(д. кх.) |
| ТӀехьахиннар | Евкуранаькъан Баматгире Ювназ-Бека |
|
|
|
| Ваьв |
10 тов 1957 (68 шу) Ош, ГӀиргӀизой АССР, СССР |
| Сесаг | Заьзганаькъан Мухьмада Луиза (Чахкенаькъан) |
| Бер | къонгаш: Мухьмад, Асланбек, Михаил |
| Парти | |
| Дешар |
1. Л. Н. Толстой цӀерагӀа йола Нохч-ГӀалгӀай университет 2. ЗӀилбухен-Россе гуманитарни институт |
| Ӏилман дарж | духлохама Ӏилмай доктор |
| Болхговзал | юрист |
| Динца юкъ-моттиг | сунний ислам |
| СовгӀаташ | |
| БӀул | |
| БӀул даь шераш | 1981—2002 |
| БӀорахо хилар |
|
| БӀун тайпа |
|
| Звани |
инарал-лейтенант |
Заьзганаькъан (даь оагӀорахьара — Боранаькъан Мухьаммада Мурад ; 10 тов 1957, Ош[d][1]) [2] (эрс: Зязиков Мурат Магометович) — Россе паччахьалкхен болхло. ГӀалгӀай Республика Мехкда (2002—2008). Инарал-лейтенант.
Биографи
Мурада дийша йистеяьккхай Л. Н. Толстой цӀерагӀа йола Нохч-ГӀалгӀай университета тархьара факультет, «Юриспруденци» говзал караерзаеш, дийша йистеяьккхай ЗӀилбухен-Россе гуманитарни институт.
1980-ча шера цо йистеяьккхай Л. Н. Толстой цӀерагӀа йола Нохч-ГӀалгӀай университета тархьара факультет (Шолжа-ГӀала). 1980—1981 шерашка — Нохч-ГӀалгӀай АССР парте Наьсарерча райкома инструктор. 1981—1983 шерашка — СССР Герза Низа юкъе бӀул кхоачашдеш хиннав.
1984-ча шера — Минске дийша йистеяьхай СССР КГБ лакхера курсаш.
1984—1992 шерашка — болх беш хиннав кулгалхочун даржашка Нохч-ГӀалгӀай АССР паччахьалкхен кхерамзлен комитете.
1992—1996 шерашка — кхерамзлен министра когаметтаоттар, ГӀалгӀай мехкарча Россе Федераце кхерамзлен федеральни урхала кулгалхо, цу юкъа ГӀалгӀай Мехка Кхерамзлен Гуллама секретарь.
1996—2002 шерашка — Астраханерча Россе ФСБ Урхала кулгалхочун когаметтаоттар.
2002-ча шера наджгоанцхой бетта бекарга беттага кхаччалца — ЗӀилбухерча федеральни округе Россе Федераце президента викала когаметтаоттар.
2002-ча шера тушола бетта 28-ча дийнахьа ГӀалгӀай къамо бархӀ сага́ юкъе из хержав ГӀалгӀай Мехка мехкдаь дарже[3][4][5].
2002-ча шера аьтинга бетта денз 2008-ча шера ардара беттага денз — Россе Федераце Паччахьалкхен Совета доакъашхо. 2003-ча шера денз — «Одарённые дети — будущее России» яхача ерригроссе юкъарчен вице-президент.
2003-ча шера ардара бетта денз — «Къулбаседа Кавказ» экономикан бувзамапредседатель Ассоциации экономического взаимодействия субъектов Российской Федерации Южного федерального округа .
2004-ча бекарга бетта из ве хьежар Террористо подорвал «Жигули» эккхийтар политика кортежа уллувваьнна. Заьзганаькъан Мурад чӀогӀа лозаванзар.
2004-ча шера кӀимарса бетта 19-ча дийнахьа денз 2005-ча шера тушола бетта 16-ча денга кхаччалца — Россе Федераце паччахьалкхен Совета президиума доакъашхо[6][7].
2005—2008 шерашка — Эрсечен Президента В. В. Путина, ГӀалгӀай Мехка Халкъа Гулллама кхайкаварца, из ГӀалгӀай Мехка мехкдаь декхараш цунна дӀатӀадахкад[8][9].
2008—2012 шерашка — Россе Федераце президента хьехамча[10][11].
2012-ча шера ардара бетта денз — Юкъерча федеральни округе Россе Федераце президента викала когаметтаоттар.
2013 — ча шера денз из юкъе хиннав Россе Федераце президента казачествон гӀулакхах йолча Совете, цо кулгалдаьд экспертно-консультативни комиссена[12][13].
2014-ча шера кӀимарса бетта 24-ча дийнахьа № 41 амарах дукха дика хӀамаш карагӀдаларах цун цӀерагӀа Шолжа-ГӀалий тӀа хьайийлай урам.
2015-ча шера Эрсчен йоазонхой союзо цунна «ХӀанзарча заман турпал» («Герой нашего времени») яха преми еннай, цул совгӀа «М. Ю. Лермонтов» яха орден еннай, иштта из «За верность русскому слову» яхача дипломаца белгалваьккхав.
2022-ча шера тов бетта 12-ча дийнахьа денз —Россе Федераце викал ва Кипр республике[14].
Ӏилман болх
Эрсечен йоазонхой Союза доакъашхо. Духлохама Ӏилмай доктор, цо язбаьб дунен къамашта юкъерча кагирхой юкъарлонахи, Къулбаседа Кавказа къамай товшхалахи 40 совгӀа Ӏилман болх, уж ӀотӀадаьхад Эрсече а Эрсечен доазол арахьа а.
Дезал
Сесаг — Заьзганаькъан Мухьмада Луиза (Чахкенаькъан).
Дезал — къонгаш: Мухьмад, Асланбек, Михаил.
Заьзганаькъан Мурад ГӀалгӀай Мехка хӀанзарча мехкдаь Келматанаькъан Макшарипа Махьмуд-Ӏаьлий бажа ва, ши йиша я цу шинне йоалаяьр[15].
Йовлой Мухьмад вер дӀатӀадиллар
2008-ча шера маьцхали бетта 31-ча дийнахьа кертах герз теха вийнав Йовлой Мухьмад[16] из бехк боацаш вер айдаьд духьалбараша а венначун гаргарча наха а, Заьзганаькъан Мурад цу гӀулакха бехке веш, мехкдаь даржера дӀавалар дехаш.
2008-ча шера ардара бетта 30-ча дийнахьа Эрсечен Президента соцамца из дарже дӀаваьккхав. Цун когаметта цхьан юкъа мехкдаь декхараш кхоачашде оттаваьв Евкуранаькъан Баматгире Ювназ-Бек.
Беслане хиннача хатаре
2004-ча шера тов бетта 1-ча дийнахьа террористаша, Бесланера ишкол дӀа а лаьца, берий лор Рошали, ХӀирийчен мехкда Дзасохови, ГӀалгӀай Мехка мехкда Заьзганаькъан Муради тӀабоалабар декхар оттадаьд[17] (хьагучох, царна вийзар хиннав Владимир Рушайло). Ткъо минот яьнначул тӀехьагӀа ХӀирийчен мехкда Дзасохови, республика доалчен тхьамада Михаил Шаталови баьхкаб дӀалаьцача ишколе[18]. Заьзганаькъан Мурад венавац, цу дийнахьа из кораваьвац.
«Московски комсомолеце» гӀолла тӀехьагӀо цо хоам баьб: «ГӀо-новкъостал эше, сайгара эшар долаш болга дӀахайтадар аз. Сайна могар де хьежав. Цхьан сага вӀалла дагадацар фу хургда. Со дакъа лоацаш хиннав сайна моггача тайпара. Сона хьалха са къам да, са штаб я».
«Керда газета» яхача газета редактор Милашина Еленайна из кхеравенна ца водаш Ӏийча санна хийттад. Овшанаькъан Руслан мара хиннавац террористашца бувзаме хиннар, Дзасохов дӀачувахавац. Из чувахав дӀалаьцача ишколе, цу чура цо арадаьккхад дӀалаьцача нахах 26 бер[19].
СовгӀаташ
- Майдалг «За безупречную воинскую службу»;
- Юбилея майдалг «70 лет Вооружённых Сил СССР» (1988);
- Майдалг «За укрепление боевого содружества»;
- Майдалг «200 лет МВД России» (2002);
- Юбилея майдалг «60 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» — бӀорахой дика кхебара юкъе хьинаре дакъа лацарах, Коталон юбилей дӀахьош дакъа лацарах;
- Россе Федераце Президента Благодарность (2015) — 1941—1945 шерашка хиннача Сийлахь-Боккхача Даьхен тӀема 70 дузаш дӀахьош хиннача вӀашагӀкхетарашка кийчо еш, дӀахьош дакъа лацарах;
- Денала орден (1997, 2000) — Гуманитарни гӀулакхе доккха дакъа лацарах;
- IV даржа Орден «Даьхенна хьалхашка караг1даьннарех» (2004-ча шера оагӀой бетта 20) — гӀалгӀай паччахьалкхе дегӀаойоалаеш дакъа лацарах, хьинаре дукхача шерашка болх барах[20];
- III даржа Орден «Даьхенна хьалхашка карагӀдаьннарех» (2008-ча шера саькура бетта 23) — социально-экономикан хьалагахьа ГӀалгӀай республик дегӀайоалаеш дакъа лацарах, хьинаре дукхача шерашка болх барах[21];
- Александра Невски орден (2016-ча шера оагӀой бетта 28) — Россе Федераце Президента администраце балха юкъе доккха дакъа лацарах, дукхача шерашка хьинаре къахьегарах[22];
- «Башхалон дошо хьарак» (ООН) — Къулбаседа Кавказе гуманитарни хаттараш тохкама юкъе доккха дакъа лацарах.
- Россе федераце президента Благодарность (2025-ча шера саькура бетта 13) — дакъа лацарах Россе Федераце политика курс Ӏалашъярах[23].
- Конфессиональни
- II даржа Преподобни Сергия Радонежского орден (2006, РПЦ);
- I даржа Орден «Аль-Фахр» (2007, Россе муфтий совет — къамашта юкъера бувзам чӀоагӀбарахи, дина оагӀонаш чӀоагӀъеш йола программий оагӀув хьаллацарахи.
- Сийлен совгӀаташ
- Сийдола бӀорахо Наьсарени Мценскеи;
- Шолжа-ГӀалий сийдола бӀорахо (тов бетта 10 2010)[24];
- Шолжа-ГӀалий тӀара Заьзганаькъан М. цӀерагӀа урам (кӀимарса бетта 2014) — къамашта юкъера бувзам чӀоагӀбарах[25].
- Юкъарчен совгӀаташ
- «ТӀехдика губернатораши, Эрсечен республикай мехкдаьйи» (Эрсий биографически института экспертий совет) — социльно-экономикан даькъе карагӀдаьннарехи, къамашта юкъера бувзам чӀоагӀбарахи, 2004-ча шера баьча тохкамах;
- «Эрсечен доаккхал» Дошо Орден («Гордость Отечества» яха маьла фонди, халкъий цхьоагӀон къамашта юкъера академии, кӀимарса бутт 2006) — Республика мехкда волаш къахьегарах, Даьхенна хьалхашка дукхача шерашка дизза декхараш кхоачашдарах, керда балха моттигах ярахи, экономика айярахи;
- Сийлен хьарак № 1 («Граждановедени» хьехархой Ассоциаце Президиум) — Эрсечен бӀорахой Ӏомабарах.
«Духьалъоттамахи кхерамзленахи йолча акдаеме» (АБОП) хьожадаь совгӀаташ:
- Петр Великий I даржа Орден (тушола бутт 2004) — Россе Паччахьалкхе дегӀайоалаеш дакъа лацарах;
- Мецената Дошо Орден (ардара бутт 2004) — Россе маьл баккхара Ӏадаташ юхадоладарах;
- Орден «Сийлахь котало» — Сийлахь-Боккхача Дьахен тӀем тӀа яьккхача коталон 60 дузаш карагӀдаьннарех.
ТӀатовжамаш
- Информация о президенте РИ // Wayback Machine архиве дӀадилла шоллар (6.11.2008)
- ↑ Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek Record #134185986 // Gemeinsame Normdatei (нем.) — 2012—2016.
- ↑ Арчаков C. «Дешар – хьаькъала лард» // Сердало : газет. — 2019. — 8 аьтинга (№ 82—83).
- ↑ Р. И. А. Новости. В Назрани состоялась инаугурация президента Ингушетии Мурата Зязикова. РИА Новости (20020523T1538). Хоам хьаийца таьрахь: 27.05.2022. Архиваци яьй 27.05.2022.
- ↑ ИЛЬЯ БУЛАВИНОВ. Как прокатить губернатора-2. Журнал "Коммерсантъ Власть" №18 от 14.05.2002, стр. 26. Издательский дом "Коммерсантъ" (14.05.2002). Хоам хьаийца таьрахь: 26.07.2021. Архиваци яьй 26.07.2021.
- ↑ Алла Барахова. "Я здесь по приказу Владимира Владимировича Путина". Как Ингушетия выбирала президента. Газета "Коммерсантъ" №75 от 29.04.2002, стр. 5. Издательский дом "Коммерсантъ" (29.04.2002). Хоам хьаийца таьрахь: 26.07.2021. Архиваци яьй 26.07.2021.
- ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 19.07.2004 г. № 321-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 29.03.2020. Архиваци яьй 26.03.2020.
- ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 16.03.2005 г. № 98-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 29.03.2020. Архиваци яьй 26.03.2020.
- ↑ ВЗГЛЯД / Медведев убрал Зязикова. Хоам хьаийца таьрахь: 2.05.2020. Архиваци яьй 4.03.2016.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 30.10.2008 г. № 1548 «О досрочном прекращении полномочий Президента Республики Ингушетия». Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2019. Архиваци яьй 25.10.2019.
- ↑ Мурата Зязикова уволили с поста советника президента РФ. Хоам хьаийца таьрахь: 27.01.2012. Архиваци яьй 26.01.2012.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 26.01.2012 г. № 109 «О Зязикове М. М.» Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2019. Архиваци яьй 25.10.2019.
- ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 31.07.2012 г. № 352-рп «О составе Совета при Президенте Российской Федерации по делам казачества». Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2019. Архиваци яьй 25.10.2019.
- ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 20.12.2016 г. № 414-рп «Об утверждении состава Совета при Президенте Российской Федерации по делам казачества». Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2019. Архиваци яьй 25.10.2019.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 12.09.2022 № 630 «О Чрезвычайном и Полномочном После Российской Федерации в Республике Кипр». Хоам хьаийца таьрахь: 12.09.2022. Архиваци яьй 12.09.2022.
- ↑ Из экологов — в варяги: почему Ингушетию возглавил Махмуд-Али Калиматов. Хоам хьаийца таьрахь: 28.06.2019. Архиваци яьй 9.04.2020.
- ↑ Магомеда Евлоева встретили пулей. Коммерсантъ (1.09.2008). Хоам хьаийца таьрахь: 24.09.2025. Архиваци яьй 12.03.2016.
- ↑ Захватившие школу террористы требуют встречи с Дзасоховым, Зязиковым и Рошалем. Lenta.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2019. Архиваци яьй 27.09.2021.
- ↑ Хроника захвата заложников в школе №1 г. Беслана в сентябре 2004 года. РИА Новости (20100901T0330+0400Z). Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2019. Архиваци яьй 5.09.2019.
- ↑ Единственный спасший людей в Беслане переговорщик раскрыл детали своего участия. Lenta.ru. Хоам хьаийца таьрахь: 5.09.2019. Архиваци яьй 27.09.2021.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 20.12.2004 г. № 1556 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ IV степени Зязикова М. М.» Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2019. Архиваци яьй 25.10.2019.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 23.02.2008 г. № 247 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ III степени Зязикова М. М.» Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2019. Архиваци яьй 25.10.2019.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 28 декабря 2016 года № 717 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Хоам хьаийца таьрахь: 22.01.2017. Архиваци яьй 2.02.2017.
- ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 13.02.2025 № 40-рп ∙ Официальное опубликование правовых актов. publication.pravo.gov.ru (13.02.2025). Хоам хьаийца таьрахь: 13.02.2025.
- ↑ Советнику Президента РФ Мурату Зязикову присвоено звание «Почётный гражданин города Грозного». Хоам хьаийца таьрахь: 25.10.2019. Архиваци яьй 25.10.2019.
- ↑ [Решение Совета депутатов города Грозного от 24 июля 2014 года № 41]
- Заьзганаькъан
- Боранаькъан
- Баьб тов бетта 10 дийнахьа
- Баьб 1957 шера
- Нах алапатах
- Баьб Оше (ГӀиргӀизой АССР)
- КПСС доакъашхой
- Духлохама Ӏилмай доктораш
- Юристаш алапатах
- СССР юристаш
- Эрсечен юристаш
- XX бӀаьшера юристаш
- XXI бӀаьшера юристаш
- Орден «Даьхенна хьалхашка карагӀдаьннарех» III даржа яьхараш
- Орден «Даьхенна хьалхашка карагӀдаьннарех» IV даржа яьхараш
- Александр Невскийчун орден енна кавалераш (Россе Федераци)
- Къонахчала ордена кавалераш
- «1941—1945 шерашка хиннача Сийлахь-Боккхача Даьхен тӀем тӀа толам баьккха 60 шу» майдилг яьккхараш
- «ТӀема гӀулакхе белгалваларах 2-ча даржа» майдилг яьккхараш
- «СССР Герзе Низа ветеран» майдилг яьккхараш
- «ТӀема доттагӀал чӀоагӀдарах (Эрсечен миноборны)» медаль яьккхараш
- «Эрсечен МВД 200 бӀаь шу дизар» майдилг яьккхараш»
- «ТӀема гӀулакхе белгалваларах (ФСБ) 1 даржа» майдилг яьккхараш
- «ТӀема гӀулакхе белгалваларах (ФСБ) 2 даржа» майдилг яьккхараш
- «Деррига дика дола гӀулакх дарах» яха 3 даржа майдилг яьккхараш
- Шолжа-ГӀалий сийдола бӀорахой
- Орден «Аль-Фахр» I даржа яьккхараш
- Преподобни Сергий Радонежске II даржа орден яьккхараш
- Россе Федерацен Президента Сийлен грамота яьккхараш
- Баьб ГӀиргӀизстане
- ГӀалгӀайчен Мехкдаьй
- ГӀалгӀайчен кулгалхой