Малсаганаькъан Товсолта Саварбик

Малсаганаькъан Товсолта Саварбик
Малсаганаькъан Товсолта Саварбик
Ваь таьрахь	1868
Ваь моттиг	Буро, Россе импери;
Кхелха ха	1944
Кхелха моттиг	Варшава[d], Инарал-губенаторал[d], Нацистий немций мохк[d];
БӀорахол	Россе импери
БӀун тайпа	Кавалери
БӀул даь шераш	1885—1920
Звани	инарал-майор
Кулгалдаьд	ХӀирий говрбаьрий дивизион, ; ДаьгӀастен говрбаьрий полк, ; 3-ча Кавказа гӀазкхий дивизе 1-гӀа бригада
Сраженеш/тӀемаш	Хьалхара дунен тӀом

Малсаганаькъан Товсолта́ Сава́рбик (эрс: Мальсагов Сафарбек Товсолатнович; 1868, Буро — 1944, Варшава^[d], Инарал-губенаторал^[d]) — Россе императора арме кулгалхо, инарал-майор (1915).

ТӀемахочун никъ болабеш

Саварбик ваьв 1868-ча шера кӀимарса бетта 26-ча дийнахьа Буро тӀа, Тийрка областа административни юкъ хиннача Буро тӀа. Цо цига яьккхай реальни 1-ра училище.

1885-ча шера из юкъевахав 45-ча драгунски ГӀинбухен полка. Цхьа шу даьннача гӀолла, экзаменаш дӀаенначул тӀехьагӀа, из дӀачуийцав Елисаветградски кавалерийски училище (эрс.) (гӀа.. 1887-ча шера тов бетта 1-ча дийнахьа 1-ча разрядах училище яьккхачул тӀехьагӀа из корнет волаш, дӀачуийцав 9-ча драгунски Елисаветградски полке.

ТӀехьагӀо Малсаганаькъан Саварбик Темир-Хан-Шуру хьожаваьв, ДаьгӀастен говрбаьрий полке поручик волаш. БӀаьра тӀавилла хиннав, полка кхеле тхьамадалла хьожаваь хиннав. ДӀаьгӀастен областа Урхала маьженашка хьисап деш нах дӀаязбеча дакъа лоацаш хиннав.

1889-ча маьцхали бетта 6-ча дийнахьа денз 1891-ча шера бекарга бетта 28-ча денга кхаччалца запасе хиннав.

1893-ча шера маьтсела бетта 23-ча дийнахьа цох поручик ваьв, 18960ча шера маьтсела бетта 14-ча дийнахьа цох штабс-ротмистра дарже хьожаваьв.

1904-ча шера подполковник хиннав цох. 1907-ча шера из Тиблисе хьожаваьв полка йола положени юха тохкача комиссена юкъе доакъашхо волаш. 1911-ча шера кӀимарса бетта 8-ча дийнахьа «за отличие по службе» аьнна, белгалваьккха цох полковник ваьв, ХӀирий говрбаьрий дивизионе хьовдалла хьожаваьв. Дивизион юкъейихьай 3-ча Кавказа гӀаскхий дивизенна.

Хьалхара дунен тӀом

Хьалхара дунен тӀом болабеннача хана денз, 1914-ча шера маьцхали бетта 5-ча дийнахьа дивизи енай ЗӀилбухен-Малхбузен фронте, юкъейигай инарала А. А. Брусилова 8-ча арме бӀенна юкъе. Цу хана, 1914-ча шера кӀимарсе бетта 29-ча дийнахьа, ХӀирий говрбаьрий дивизионах ХӀирий говрбаьрий полк хьаяь хиннай.

1-ча ДаьгӀастен говрбаьрий полка хьовдал дар

1914-ча шера маьцхали бетта ХӀирий говрбаьрий полк, полковник Малсаганаькъан Саварбик хьовда волаш, летай Львов, Тарнополь яхача пхьешта юкъе Германе фронте.

1915-ча шера наджгоанцхой бетта 25-ча дийнахьа Малсаганаькъан Саварбик хьожаваьв 1-ча ДаьгӀастен говрбаьрий полка хьовдалла. 1915-ча шера тӀом баьчул тӀехьагӀа эрсий эскар Перемышлера юхадаьннад.

1915-ча шера маьцхали бетта 3-гӀа Кавказа гӀазкхий дивизи Ракитно юхе хиннача тӀема юкъе дакъа лоацаш хиннай. Кавказхой дукха байнаб, юкъера байнараш хиннаб 323 саг. Цу тӀема юкъе дакъа лацарах ДӀаьгӀастен говрбаьрий полка хьалха лаьтта полковник Малсаганаькъан Саварбик Святой Владимра цӀерагӀа Орден яларца везаваьв^[1].

1916-ча шера Лакхехьарчара амарах из хьожаваьв инарал-майоралла (эрс.) (гӀа. 1915-ча шера ардара бетта 31-ча дийнахьа денз^[1].

ЗӀилбухен-малхбузегахьа тӀахьадар

ЗӀилбухен-Малхбузен фронте бӀенаш тӀахьадача хана, 3-гӀа Кавказа гӀазкхий дивизи 4-ча говрбвьрий корпуса юкъехиннай. 1916-ча шера тӀехьарча хана инарал Малсаганаькъан Саварбик 3-ча Кавказа гӀазкхий дивизе 1-ча бригадан хьовдалла хьожаваьв. Бригада юкъе хиннай 1 Екатеринодарский, 1-ра Кизляро-Гребански гӀазкхий полкаш. 1917-ча шера бӀаьстен хана Малсаганаькъан Саварбик отряда хьовдалла хьожаваьв, отряда юкъеяхай 3-ча Кавказа гӀазкхий двизе 1 бригадеи, кхоъ стрелкови полки, хӀирий наькъахой бригадеи, артиллерийски дивизиони. Инарал-майора тӀом йистебаьккхаб Малхбузен фронте.

Кавказе цӀавар

1918-ча шера аьхки из Кавказе цӀавенав. 1919-ча шера бӀаьстен хана инарала Деникина хьалхадаккхарца, ГӀалгӀайчен кулгалхочун дарже хьожаваьв^[1]. 1919-ча шера кӀимарса бетта Деникина духьала эйттачул тӀехьагӀа из дӀаваьннав цу даржера^[1]. БӀул кхоачаш деш хиннав Екатеринодаре Добровольчески эскара юкъе.

ТӀехьара шераш

Фаьренгехьа дӀавахав. 1937-ча шера графа Пусловски вехарца Польше дӀахав. 1917-ча шера графа дезал а рузкъа а кӀалхардаьккха хиннад Саварбика. Дунен къамашта юкъерча ЦӀе ЖӀарга балха юкъе дакъа лоацаш хиннав. Сийлахь-Боккха Даьхен тӀом болалуча хана вермахта шоашца бувзам лелабе аьлча, бувзам баьбац^[1].

Кхелхав 1944-ча шера, дӀавеллав, Варшаве татрий кашамашка^[1]. 1996-ча шера Саварбика тӀехкаш цун васкетах ший мехка цӀаенай, дӀаехкай Аьлте-Юртарча кашамашка^[1].

СовгӀаташ

3-ча даржа Святой Станислава Орден;
1-ча даржа Святой Станислава Орден;
Святой Аннай Орден 4-ча даржа «Деналах» аьнна йоазув даь;
Святой Аннай Орден 3-ча даржа «Деналах» аьнна йоазув даь;
Святой Аннай Орден 1-ча даржа «Деналах» аьнна йоазув даь;
Святой Владимира Орден.

Белгалдаккхар

↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ Ингушетия.org • История (эрс.). web.archive.org. Хоам хьаийца таьрахь: 2.12.2025.

ТӀатовжамаш

Сафарбек Мальсагов (эрс.). livingheritage.ru/. Хоам хьаийца таьрахь: 27.11.2025.

Литература

Муса Гешаев. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 48—51. — 620 с. — 2000 экз.

[malsagov-1] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ Ингушетия.org • История (эрс.). web.archive.org. Хоам хьаийца таьрахь: 2.12.2025.

[1]