Олиганаькъан Джанхота Хаьди
| Олиганаькъан Джанхота Хаьди | |
|---|---|
| эрс: Олигова Хяди Джанхотовна | |
 Хаьди я ший даь веший виӀийца Зовранаькъан Айдмараца | |
| Яь таьрахь | 1880 |
| Яь моттиг | ТӀой-Юрт, ГӀалгӀайче |
| Кхелха таьрахь | 1943 |
| Кхелха моттиг | ГӀалгӀайче |
| БӀорахол |
 Россе импери →  СССР |
| Леладу гӀулакх | каьхата пандар лекхар |
| Бераш | Тайхант, Муса, Ӏайна |
Олиганаькъан Джанхота Хаьди (эрс: Олигова Хяди Джанхотовна) — гӀалгӀай къама юкъе цӀихеза хинна мукъамхо, ашархо, каьхата пандар лекхар.
Биографи
Олиганаькъан Хаьди яьй 1880 шера ТӀой-Юрта. Маьре яхалехь цӀихеза хиннай хоза пандар лакхарцеи говза ашараш лакхарцеи. Массадолча хьоалчагӀашкеи ловзарашкеи дӀаехаш хиннай Хаьди. Цига массахана цунца уллув цун даь веший воӀ лелаш хиннав Зовранаькъан Изновра Айдмар, хӀана аьлча, цун нанас баьра вежарий кхы а зӀамига хиннаб[1].
Каст-каста Хаьде пандар а локхаш латтача ловзаре цӀихеза нах нийслуш хиннаб. Цигга цу лерхӀамеча сагах йиш йоаккхаш хиннай цо. Ишта цхьан дийнахьа ловзарга вена хиннав цӀихеза эбарг Харачоера Заьлмах, цунна хетаяь йиш яьккха хиннай Хаьде. Хаьдега ладувгӀа чам болаш массаза а дуккха хиннаб нах[1].
Ше маьре йодача дийнахьа а пандар лекхаб Хаьде, ший сагото пандара оазашца дӀахайташ: «Дуне дисар, дуне дисар, Джанхота Хаьдех дуне дисар!» Ишта берригаш дӀакхетабаьб Хаьде ше безамца маьре цайодалга[1].
Шозза маьре хиннай Хаьди. Хьалхара хинна мар Эрсече хиннача бӀорахой тӀем тӀа веннав. Цхьа йиӀиг йиса хиннай цун, из а 5 шу даьннача хана еннай[1].
Цхьа ха яьлча Хантыганаькъан Элмарзий Мухьмадага маьре яьхай из. Цунна кхо бер даьд Хаьде: Тайханти, Мусаи, Ӏайнаи. Амма из маьрел а ираз долаш хиннадац — 1937 шера цун мар советий репрессий еча хьаьркхерашта юкъеваха, топаш теха вийнав. Дукха ца говш Хаьде йоккхагӀа йола йоӀ еннай[1].
ТӀехь-тӀехьа хулаш шийца хиннача хатар долча хӀамаша йохаяьй из, хӀаьта, 1944 шера гӀалгӀай мехках баьха Казахстане Ӏобигара массехк бетта хьалха еннай Хаьди а. ВоӀ Казахстане веннав даьнна 14 шу долаш. Алхха Ӏайна йисса хиннай, из 77 шера яха а яьха 2011 шера еннай[1].
Белгалдаккхар
Литература
- Музыкальный атлас. Ингушетия / Авторы-сост.: Дзаурова Т. А-Х., Гогиев Я. И., Дударов А. Я., Чередниченко А. Р., Матиев М. А., Куркиев Р. С., Ильясова А. З., Кодзоева Д. А., Ахциев И. М., Таркоев Р. Р., Газиков Б. Д.. — Ростов-на-Дону : Южный издательский дом, 2023. — Т. I. — С. 352. — 1000 экз. — ISBN 978-5-98864-167-4.