Орцханаькъан Идиг-Хьажий Хизар

Рувики материал
Орцханаькъан Идиг-Хьажий Хизар
Орцханаькъан Идиг-Хьажий Хизар
Хизир Орцханов.jpg
Ваь таьрахь 1896(1896)
Ваь моттиг ДаьттагӀе
Кхелха ха 1981
Кхелха моттиг
БӀорахол  Россе импери →  СССР
СовгӀаташи премеши
RUS Imperial Order of Saint George ribbon.svg RUS Imperial Order of Saint George ribbon.svg RUS Imperial Order of Saint George ribbon.svg RUS Imperial Order of Saint George ribbon.svg
Орден Красного Знамени

Орцханаькъан Идиг-Хьажий Хизар (эрс: Хизир Идиг-Хаджиевич (Идигович) Орцханов (1896, ДаьттагIа, ГӀалгӀайче — 1981, Шолжа-ГӀала) — россеи советийи тӀема къахьегамхо, Хьалхарча дунен тӀема а, БӀорахой тӀема а, ШоллагӀча дунен тӀема а доакъашхо, визза́ вола Георгия кавалер, ЦӀеча Байракха ордена кавалер.

Биографи

Орцханаькъан Хизар ваьв 1896-ча шера ДаьттагӀа. Кокурхой  (эрс.) (гӀа. тайпан ва[1]. Чохатаурера  (эрс.) (гӀа. лакхера юххьанцара училище яьккхай цо. Хьалхара дунен тӀом болабенначул тӀехьагӀа ший лоӀаме а волаш «А́кхача дивизенна» юкъевахав. 1916-ча шера Телавера  (эрс.) (гӀа. прапорщикий ишкол яьккхай цо. 1917-ча шера гурахьа корнета  (эрс.) (гӀа. се́кам  (эрс.) (гӀа. деннад цунна. Цу хана ве́нав из дивизенна юкъе а волаш ГӀалгӀай Мехка ӀоцӀа[2].

1917-ча шера лайчилла бетта «А́кхача дивизех» диса́чох Хизара революце дошлой ординг хьаяьй 500 дошло юкъе а волаш. 1918-ча шера маьцахлий бетта Орцханаькъан Хизар хьалха а волаш ординго бичераховцаш  (эрс.) (гӀа. совцабаь бохабаьб Тийрка тӀарча къамай IV съезд чухинна Буро тӀара кадетий корпус уж хьаяккха гӀерта́ча хана[3]. 1918—1919-ча шера Ӏай ГӀалгӀайчен герз долча низа́ хьовдал леладеш хиннав[2]. Цхьан юкъа деникинцашца  (эрс.) (гӀа. тӀом беш хинна Хизара гӀалгӀай ординг Къулбаседа Кавказа эмирата  (эрс.) (гӀа. герз долча низа́ юкъе хиннай, амир волча Узун-Хьажас  (эрс.) (гӀа. «Къулбаседа Кавказа бусалба бӀун керттера баьччалла» из отта а веш[4].

БӀорахой тӀом йистебаьнначул тӀехьагӀа Лоамарой республикани, ГӀалгӀай автономе областеи, Нохч-ГӀалгӀай АССРеи халкъа боахаме болх беш хиннав из. 1930-ча шера Ростовера промышленни академи а яьккхай цо[2].

ШоллагӀа дунен тӀом СССРе Ӏочукхаьчачул тӀехьагӀа Нохч-ГӀалгӀайче хьайоаккхе а аьнна вӀашагӀъелла́ча партизаний ординга́ кулгалдеш хиннав[3][5]. Шин шера цун ординго рейдаш еш хиннай ХӀирий АССРе фашисташ дӀалаьцача моттигашка[5].

1943-ча шера репрессешта  (эрс.) (гӀа. кӀала вахав из — итт шу набахта техай цунна. 1953-ча шера хьахийцачул тӀехьагӀа мехках баьха Казахехьа хиннача ший цӀагӀарбараш болча ӀотӀавахав[3]. 1960-ча шера йизза реабилитаци яьй цунна. Веннав 1981-ча шера Шолжа-ГӀалий тӀа[2].

СовгӀаташ

Керттера бух: [2][3]
  • Визза́ вола Георгия кавалер;
  • ЦӀеча Байракха орден;
  • Дошо герз (РККА);
  • ЦӀи тӀайола Маузер тепч;
  • ЦӀи тӀайола сахьат (шозза).

Дагалоацам

Орцханаькъан Хизара цӀерагӀа Наьсареи[6], МагӀалбикеи[7], Кердача Редантеи[8], Пхьилекъонгий-Юртеи[9], кхыча моттигашкеи урамаш да.

Белгалдаккхар

  1. ↑ Килиматов, 2018, оа. 76.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Офицеры РИА.
  3. ↑ 1 2 3 4 Ошаев.
  4. ↑ Мартиросиан, 1933, оа. 266.
  5. ↑ 1 2 Яндиева, 2007, оа. 94—95.
  6. ↑ Улица Орцханова, Назрань. Хоам хьаийца таьрахь: 17.08.2025. Архиваци яьй 20.07.2021.
  7. ↑ Орцханова улица на карте Малгобека. Хоам хьаийца таьрахь: 17.08.2025. Архиваци яьй 20.07.2021.
  8. ↑ Улица Орцханова в селе Новый Редант. Хоам хьаийца таьрахь: 17.08.2025. Архиваци яьй 20.07.2021.
  9. ↑ Улица Орцханова, село Плиево. Хоам хьаийца таьрахь: 17.08.2025. Архиваци яьй 20.07.2021.

ТӀатовжамаш

Литература

  • Гешаев М. Б. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 260—263. — 620 с. — 2000 экз.
  • Килиматов А. М. Кокурхой – история, факты, документы. — Нальчик: Тетраграф, 2018. — 411 с. — 300 экз.
  • Мартиросян Г. К. История Ингушии. — Орджоникидзе: Сердало, 1933.
  • Яндиева М. Д., Мальсагов А. А. Государственный террор в Ингушетии. 20 — 50-е годы XX века. Исследование и мартирологи. — М.: ООО «Издательство Эжаев А. К.», 2007. — 272 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-94824-096-1.
Хьаст — «https://inh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Орцханаькъан_Идиг-Хьажий_Хизар&oldid=126536474»