Худар

Рувики материал

Худар (да) (эрс: каша) — тайп-тайпарча хи тӀа е шурий тӀа ялатах (иштта Ӏовнах  (эрс.), хьоарах) кийчдеш дола коачо дола даар. Худар гӀалгӀай даара́ юкъе а да, белгалдоахачарех да: миста худар, хупӀ оала худар[⇨]. ГӀалгӀай меттала, эрсий меттала мо а доацаш, худар вӀашкалетачох мара алац. Масала, шурийла дуг, е шурийла сула  (эрс.) гӀалгӀай меттала худар оалаш дац, амма эрсий меттала каша оалаш да. Иштта худара́ таралеста даараш а хиннад — кӀо.

ХупӀ оала худар

ГӀалгӀаша худар тайп-тайпара кийчдеш хиннад. Эггара цӀихеза худар хиннад «ХупӀ оал худар». Эггара хьалха бод хьокхабеш хиннаб, тӀаккха из урсаца дийде, кхехкача шурийла Ӏочукхоссаш хиннаб. Кхийхкачул тӀехьагӀа чам хургболаш кӀолдацеи дежа даьттацеи тоадеш хиннад худар. Иштта цӀихеза худар хиннад кхункхаш, цох дӀатохача кхоачама́ юкъе кхеши, хьажкӀаи, кӀих даьккха хьоари хиннад. Из худар дукха кхехкадеш хиннад. ДукхагӀйолча хана Ӏай дуаш хиннад. Цхьаькха цхьа худар хиннад миста худар аьнна цӀи йоаккхаш. Миста худар кема ишках кийчдеш хиннад.

Кхыча къамашкахьа

Эрсашкахьа

СССР екъача паёкера худар

Худар (каша) эрсий даарашта юкъе керттера моттиг дӀалоацаш да, ший лоадамах щи мара яц цул хьалхагӀа[1].

Хьалха Къаьнарча Эрсече ахархой керттера кхача хиннаб из, къаьстта ГӀинбухе.

Эрсече Ӏадаташца дувзаденна дукха цӀераш йолаш хиннад худараш, цар товшхалгахь а доккха дакъа дӀалаьцад цар: каша оалаш хиннад масала хьоалчагӀан шунах. Йистий кашаш оалаш хиннад повитухашта луча хударах. Иштта кхыдола Ӏадаташ а хиннад[2]. Холмогорски уезде бер хих чакхдаьккхачул тӀехьагӀа деча тое (кристинашка) кӀи Ӏовнах  (эрс.) худар дуаш хиннад.

ТӀем тӀа салташта а, даим берашта а тел иштта Эрсече худар.

Хьажа иштта

Белгалдаккхар

  1. Похлёбкин, 1983.
  2. Праздники славян. Бабьи каши. Хоам хьаийца таьрахь: 3.10.2025. Архиваци яьй 22.03.2020.

Литература

  • Каша // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
  • Ануфриев В. М., Никашин Ф. П., Скрипкин Г. М. Блюда из круп // Основы кулинарии. — М.: Госторгиздат, 1941. — С. 172—191. — 360 с. — 5000 экз.
  • Похлёбкин В. В. Кашеварение // Тайны хорошей кухни. — М.: Молодая гвардия, 1985. — С. 89—102. — 191 с.
  • Похлёбкин В. В. Каши (русская кухня) // Национальные кухни наших народов. — М.: Лёгкая и пищевая промышленность, 1983. — С. 38—42. — 304 с.
  • Ковалёв Н. И., Усов В. В. А не сварить ли нам кашу? // Рассказы о тайнах домашней кухни. — М.: Химия, 1993. — С. 230—237. — 336 с.
  • Ковалев В. М., Могильный Н. П. Каша // Русская кухня: традиции и обычаи. — М.: Советская Россия, 1990. — С. 106—109. — 256 с.
  • Величко Е. М. и др. «Каша — матушка наша» // Русская народная кухня. — М.: Колос, 1992. — С. 193—204. — 303 с.
  • Каши // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. Том 1. — М.: Большая советская энциклопедия, 1959. — С. 248—249. — 772 с.