Ведажанаькъан Мусай ГӀаьбарте
| Ве́дажнаькъан Мусай ГӀаьбарте | |
|---|---|
| эрс: Геберт Мусаевич Ведзижев | |
 | |
| Ваь таьрахь | 7 кӀимарса 1936 |
| Ваь моттиг | Шолжа-ГӀала, Нохч-Гӏалгӏай АССР |
| Кхелха таьрахь | 6 наджгоанцхой 2013 (76 шу) |
| Кхелха моттиг | Обнинск |
| Леладу гӀулакх | лор-онколог, лорий Ӏилмай доктор, профессор |
Ве́дажнаькъан Му́сай ГӀаьбарте́ (эрс: Геберт Мусаевич Ведзижев; 7 кӀимарса 1936, Шолжа-ГӀала, Даькъастен край — 6 наджгоанцхой 2013) — лор-онколог, лорий Ӏилмай доктор, профессор, Россе Ӏилмай академе доакъашхо. Из Москвера Н. И. Пирогова цӀерагӀа йола паччахьалкхен лорий институти, И. М. Сеченова цӀерагӀа йола паччахьалкхен лорий институти яьккха хиннав. РАН президиумо шозза хьожадаь хиннад цунна Паччахьалкхен Ӏилман стипенди[1].
Биографи
Дешар
Ве́дажнаькъан Мусай ГӀаьбарте ваьв 1936-ча шера кӀимарса бетта 7-ча дийнахьа Шолжа-ГӀалий тӀа Ведажанаькъан Мусайи Батайи дезале, уж хиннаб инженер-мехкадаьттахои, литературан таржамхои. 1944-ча шера ГӀалгӀайи нохчийи мехках боахача хана из бархӀ шу даьнна бер хиннад. Ведажанаькъан Ӏобигаб Казахехьа. 1954-ча шера цо яьккхай КазССР Гурьеве юкъера ишкол, цул тӀехьагӀа деша эттав Алматерча лорий институте, 1960-ча шера деша эттав Москверча Н. И. Пирогова цӀерагӀа йолча паччахьалкхен лорий институте «Лечебное дело» лорий говзал хержа, 1965-ча шера цо дӀахо дийшад цу институте аспирантуре «Травматология-ортопедия» дарж доаккхаш[2].
1968-ча шера цо Н. И. Пирогова цӀерагӀча 2ГМИ бакъъяьй «ностара тӀехка кхаь даькъах лакхерча чу кагъяр» яха диссертаци «Травматологи-ортопеди» яхача дарже. Из хинна дукха ха ялалехьа ГӀаьбарте кулгалде волавеннав Калугай областарча Обнинскерча СССР духхьашха хьайийлача «Лорий радиологии онкологии» яхача ерригсоюза института́[2]. 1983-ча шера Москверча И. М. Сеченова цӀерагӀа йолча паччахьалкхен лорий институте чакъяьннай цох доктор веш цун «ТӀехкий дестамаш долча хана кхо́еш еш йола операцеш» яха «онкологии, ортопедии травматологии» говзала даржах йола диссертаци[1].
Болх
1962-ча шера денз цо ГӀаьбартечо болх баьб тӀехкий лора дарже Шолжа-ГӀалий тӀарча дарбанче, 1967-ча шера денз клинически сектора лора дарже, иштта СССР АМН лорий радиологе института керттера Ӏилман болхло волаш. Цо язбаь ба 134 Ӏилман болх. Из да́къа лоацаш хиннав Японехьеи, Суомий мехкеи, ХӀиспанеи, Астреи, СШАи, Данеи дакхихьача конференцешка. 1996-ча шера США человек года аьнна белгалваьккха хиннав. РАН президиумо шозза хьожадаьд Ведажанаькъан ГӀабартечоа Паччахьалкхен Ӏилман стипенди[2][1].
Кхалхар
2013-ча шера наджгоанцхой бетта хьалхарча деношка тӀехьарча шерашка ше ваьхача Обнинске веннав ГӀаьбарте, дӀавеллав ГӀалгӀай Мехка[1].
Сийлен совгӀаташ
• ВДНХ дото майдилг (1986);
• СССР къахьегама ветеран (1984)[3].
Дагалоацам
- Ведажанаькъан ГӀаьбартечун цӀерагӀа я Пхьилекъонгий-Юртара онкологе диспансер[3].
Вахаре нийсденнар
Конференцешка цо да́къа лацарга хьежаш хиннаб, цун балхаш 500—900 балха юкъе хьалххе чакхдовлаш хиннад. Цкъа Ӏилман конференцех дакъа ла́ца вийхав ГӀаьбарте Японехье. А́лапи цу хана тоъал гоадаьд. Арахьарча ахчаца дистача, мах болаш ахча хиннадац. Цудухьа ше наькъа водаш шийца цхьана болх беча Аникин Владимирагара бӀаь доллар даьккхад цо. Сесага Ведажанаькъан Тамарас из ахча кисенна юкъе а делла, хьуладаьд, чухьоже а дӀадоаккхаргдоацаш. Цхьабакъда из ахча цунна ийшадац. ГӀаьбертечо дакъа лацарах даьккхад 250 эзар йен. Обнинске цӀавеначул тӀехьагӀа цо Владимира доллараш юхаденнад[2][1].
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 3 4 5 Ингуши Москвы. https://ingush.moscow/ (10.03.2023). Хоам хьаийца таьрахь: 6.08.2025.
- ↑ 1 2 3 4 Барахоев, 2017.
- ↑ 1 2 Патиев, 2023, оа. 114.
Литература
- Барахоев М. Онколог, который творил чудеса // «Сердало» : газет. — 2017. — 15 августа.
- Ингушетия: популярная иллюстрированная энциклопедия / Сост. Я. С. Патиев; науч. ред. М. Г. Цароева, Т. Х. Матиев. — Магас : «Сердало», 2023. — 816 с. — ISBN 978-594452-185-9.