ЖӀайрахой чӀож
| ЖӀайрахой чӀож | |
|---|---|
| Экамаш | |
| ЙӀоахал | 2,8 км |
| Йола моттиг | |
| 42°48′53″ с. ш. 44°40′19″ в. д.GЯO | |
| Паччахьалкхе | |
| Россе Федерацен субъект | ГӀалгӀайче |
| Лоаман система | Кавказ |
ЖӀайрахой чӀож (эрс: Джейрахское ущелье) — ГӀалгӀайчен ЖӀайраха шахьарерча Ӏарамхин аьтта га долча ЖӀайрахойхин чӀож. Йолалу ЖӀайраха чӀожа керта гӀинбухерча босен тӀара, дӀалоац зӀилбухегахьа кхаччалца дола доазув, ЖӀайрах шин даькъах екъаш[1]. Дукхача Ӏилманхой балхашка а интернет-хоамашка а ЖӀайраха ЧӀожа цӀи ювз Ӏарамхин (Оахкара хий (эрс: Кистинка))[2] чӀожаца — Кистий чӀоже [1][3].
ЦӀи
ЖӀайрахой чӀожа цӀерца дувзаденна дукха гӀалаташ да. ГӀалгӀай меттала гӀалгӀай къаьнарча шахьарех хиннача жӀайрахой цӀерагӀа йоагӀа цӀи, тахан цох гӀалгӀай тайпа хиннад. Эрсий меттала цун цӀераш нийслу Джейра́хское, Джера́хское, Джейра́ховское, Джера́ховское ущелье аьнна язъеш. Цхьаццадолча Ӏилман балхашка ЖӀайрахой чӀож (Джейрахское ущелье) аьле КӀистий чӀожах оалаш моттигаш нийслу, из гӀалат хилар кхыча Ӏилманхоша белгалдоах, хӀана аьлча къаьст-къаьста ши чӀож я уж[3].
Географи
ЖӀайрахой чӀож улл гӀалгӀай лоам ЖӀайраха шахьара малхбузехьа. Къулбехьера гӀинбухехьа Ӏойода из, малхбоалера малхбузехьа йодаш йола Кистий чӀож мо а йоацаш. ЖӀайрахой чӀож Ӏойолалу форда тӀехе тӀара 3187 метр лакха болча ЖӀайрахой чӀожа керта тӀара. Цу чӀоже до́да Шанлоама тӀара ӀодоагӀаш дола ЖӀайрахойхий, чӀожера арадоаллаш аьрдехьара Ӏарамхих кхет из цун га а хулаш[3][4]. Цу тайпара ЖӀайрахой чӀожа керта тӀара йола а луш, нийсса Кистий чӀожа́ ӀотӀаотташ хул ЖӀайрахой чӀож[3].
ЖӀайрахой чӀожо, е нийсагӀа аьлча цига до́дача ЖӀайрахойхиво ЖӀайрах шин даькъе е́къалга лоархӀ[1], амма Ӏаьдала гӀайнашка диллача таханарча Пхьамата́и ЖӀайраха́и юкъе кхетилга хул из чӀож Кистий чӀожах.
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 3 Дахкильгов, 2005, оа. 218—219.
- ↑ Гидронимы Кистетии (Кистинского общества Ингушетии)
- ↑ 1 2 3 4 Сампиев, 2019.
- ↑ Ономастикон Ингушетии, 2021, оа. 41.
Литература
- II часть : Горная Ингушетия (юго-западная часть), Горная Чечня (центральная и юго-восточная части) : топоним. слов. // Топонимия Чечено-Ингушетии : в IV частях (1976—1985 гг.) / Сост. А. С. Сулейманов, ред. А. Х. Шайхиев. — Гр. : ЧИ кн. изд-во, 1978. — 289 с. — 5000 экз.
- Сампиев И. М. Гидронимы Кистетии (Кистинского общества Ингушетии) // Сборник научных статей института социальных исследований : [рус.]. — 2019. — С. 176—185.
- Дахкильгов Ш. Э-Х. По следам легенды // Страницы истории Ингушетии : [рус.] / Сост. Я. С. Патиев. — Нальчик : «Эль-Фа», 2005. — 543 с.
- Ономастикон Ингушетии : справ.-энцикл. изд. / Сост. Н. Д. Кодзоев, З. Х. Киева. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева. — М. : ТПК «Центробланк», 2021. — 120 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-91303-022-1.