Малсаганаькъан Увайса Або

Рувики материал
Малсаганаькъан Увайса Або
Мальсагов Абу Увойсович
Мальсагов Або.png
Ваь таьрахь 12 тов 1937(1937-09-12)
Ваь моттиг
Венна таьрахь 19 тушола 2007(2007-03-19) (69 шу)
Венна моттиг
Паччахьалкхе
Ӏилман никъ литературадовзар, багахбувцам
Белха моттиг Нохч-ГӀалгӀай тархьареи, меттеи, литературани Ӏилман-тохкама институт (1962—1978);
Нохч-ГӀалгӀайчен паччахьалкхен телерадио (1978—1992);
Дешарчений болхлой квалификаци лакхъяра институт (1992—1995);
ГӀалгӀай паччахьалкхен университет (1996—2007)
Ӏилманхой дарж филологе Ӏилмай кандидат
Ӏилманхой звани доцент
СовгӀаташи премеши

Награды Ингушетии (лента).png

  • Дукха дика хӀамаш карагӀдийна Нохч-ГӀалгӀай АССР-а культуран болхло;
  • СССР радиони телевиденеи дукха дика хӀамаш карагӀдийна болхло;
  • ГӀалгӀай Республикан дукха дика хӀамаш карагӀдийна хьехархо;
  • Сийлахьа Наьсарера вахархо.

Ма́лсаганаькъан Увайса Або́ (эрс: Або Увойсович Мальсагов; 12 тов 1937, Дошалкъий-Юрт, Нохч-ГӀалгӀай АССР19 тушола 2007, Магас) — советий а россе а гӀалгӀай Ӏилманхо, литературовед, литературан критик, фольклорист. «Литературни ГӀалгӀайче» яхача журнала хьалхара редактор. «Мифы народов мира» а, «Мифологический словарь народов мира» а яхача энциклопедешка лустамаш яздаьр.

Дешар

Малсаганаькъан Або ваьв 1937-ча шера тов бетта 12-ча дийнахьа. Берий ха Сибаре яьккхай цо, цига деша а вахав. 1957-ча шера гӀалгӀай шоай мехка цӀабаьхкачул тӀехьагӀа из Нохч-ГӀалгӀай университета тархьара-филологе факультете деша эттав. 1962-ча шера тӀехдика чакхъяьккхай цо из. Деша вагӀача хана, Абос дукха лустамаш, рецензеш язъяеш, къахьийгад. Багахбувцам тохкаш, дукха хӀама Ӏомадеш, хайнар дӀаяздеш, дукха болх баьб цо дешара шерашка[1].

Болх

Дийша воаллаше из балха вахав Нохч-ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институте, цига Ӏилман болхло волаш цо болх баьб 19621978 шерашка кхаччалца. 1966-ча шера цо чакхъяьккхай СССР Ӏилман Академе Селий мехкарча филиала аспирантура. 19781992-ча шерашка цо болх баьб Нохч-ГӀалгӀай паччахьалкхен радион керттера редактор волаш. 19921995 шерашка, ГӀалгӀай Республика хьахинначул тӀехьагӀа, цо воккхагӀвола хьехархои, доценти волаш болх баьб дешарченашкарча болхлой говзал лакхъяра́ йолча Институте. 1996-ча шера денз Абос болх баьб ГӀалгӀай паччахьалкхен университете эрсий литературан кафедре[1].

Малсаганаькъан Або къона волча хана

Къона йоазонхой гулабеш, вӀашагӀтохаш, уж кхоллама новкъа боахаш къахьийгад цо. 1969-ча шера Абос вӀашагӀъеллай къонача оазархоехи, йоазонхоехи, драматургехи латта юкъарло. Из болх цо лелабаьб «Комсомольское племя» яхача газета редакце. Або ше а дукха байташ язъяь ва, къаьстта кинижка даь, арахийца деце а[1].

1997-ча тушола бетта цо хьалхадаккхарца ГӀалгӀай Республика Доалчено арахийцад «Литературни ГӀалгӀайче» яха журнал. Цун редактор волаш цо къахьийгад ше валлалца.

Кхоллам

1968-ча шера Абос Нохчий йоазонхочунца Туркаев Хьасанаца арахийцад «Путь к зрелости» яха кинашка, хӀаьта 1969-ча шера арахийцаб «Писатели советской Чечено-Ингушетии» яха гуллам. 1971-ча шера арадаьннад цун критически, литературоведене лустамаш тӀабола, «В боевом строю» яха кинашка, цунна тӀеххьа арадаьннад «Заманца гӀа боахаш» яхар. Цо гулбаь багахбуцам «Вайнаьха юмор», «Сакъердаме дувцараш» «Цагенах дола дувцараш» яхача гуллламашта юкъе дахад. 1978-ча шера денз из хиннав СССР йоазонхой юкъарлон доакъашхо, Эрсечен хоамбоаржабархой юкъарлон доакъашхо[1].

Библиографи

Книжкаш[2][3]:

ГӀалгӀай меттала

  • Гӏалгӏай фольклор : [ингуш.] : Шоллагӏа том / Оттадаьр Абу Мальсагов. — Гр. : Нохч-Гӏалгӏай кн. изд-во, 1967. — 362 с.
  • Заманца гӏа боахаш : [ингуш.] : Лит.–крит. статьяши очеркаши. — Гр., 1973. — 115 с.
  • Вайнаьха юмор : [ингуш.] / Гулдаьр а лит. тоадеш дӏаяздаьр а Абу Мальсагов. — Гр., 1976. — 128 с.
  • Сакъердаме дувцараш : [ингуш.] / Гулдаьр а лит. тоадеш дӏаяздаьр а Абу Мальсагов. — Гр., 1983. — 158 с.
  • Мальсагов А. У. Керда вахар бахьан : [ингуш.]. — Гр. : «Книга», 1990. — 336 с.

Эрсий меттала

  • Мальсагов А. У., Туркаев Х. В. Путь к зрелости : Заметки о современной чечено-ингушской литературе. — Гр. : ЧИКИ, 1968. — 88 с.
  • Мальсагов А. У., Туркаев Х. С. Писатели советской Чечено-Ингушетии : биобиблиогр. справочник. — Гр. : ЧИКИ, 1969. — 147 с. — 2000 экз.
  • Мальсагов А. У. В боевом строю : Лит.–крит. статьи и очерки / Ред.: А. А. Зязиков. — Гр. : ЧИКИ, 1971. — 161 с. — 2000 экз.
  • Гойгов А. Г. Утро свободы : Избранное / Сост. А. У. Мальсагов. — Гр., 1973. — 135 с.
  • Ахриев Ч. Э. Избранное / Сост., ответ ред. и автор науч. прим. Абу Мальсагов. — Назрань, 2000. — 313 с.

СовгӀаташ

  • Дукха дика хӀамаш карагӀдийна Нохч-ГӀалгӀай АССР-а культуран болхло (1989)[3];
  • СССР радиони телевиденеи дукха дика хӀамаш карагӀдийна болхло[3];
  • ГӀалгӀай Республикан дукха дика хӀамаш карагӀдийна хьехархо (1997)[3];
  • «КарагӀдаьннарех» орден[3];
  • Наьсарен сийдола вахархо[3].

Белгалдаккхар

Литература

  • Евлоева А. М., Мартазанова Х. М. ХӀанзара гӀалгӀай литература / Сост. проф. И. А. Дахкильгов. — Нальчик : Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г., 2011. — 423 с.
  • Патиев Я. С. Мальсагов Абу Увойсович // Музыкальный атлас. Ингушетия / Сост.: Т. А‑Х. Дзаурова [и др.]; Рец.: М. Б. Долгиева, В. А. Чернявский, А. А. Жаманова. — Ростов н/Д.: Южный издательский дом, 2023. — Т. 1. — С. 305—306. — 352 с. — 1000 экз. — ISBN 978‑5‑98864‑167‑4.