Хьажо

Хьажо (ва/я) (эрс: хаджи; Ӏар. الحجّي‎) — Маккарча ХьажцӀенна зерат дер. Из леладеш да алхха хьажол деш воалаш вола саг вувцача хана. Цу дешаца дувзаденна иштта да хьажа, из тӀатох хьажол даь саг вувцача хана.

Этимологи

Хьажо яха дош доагӀаш да Ӏар. حَج‎ [хьадж] яхача деша тӀара — хьажол яхилга да из, из овла иштта ба ХьажцӀа яхача термина чу. Цу овла тӀа гӀалгӀай дошкхолла суффикс о тӀакхийттай.

Хьажа

Хьажо яхача дешаца дувзаденна да яха Хьажа яха дош, из доагӀаш да Ӏар. حَاج‎ [хьа́дж] яхача деша тӀара, хьажо яхилга да из цар меттала, тӀаккха гӀалгӀай меттала, иштта кхыча метташка а, из тӀадетташ да цӀерашта, хьажол даьлга белгалдоаккхаш. Ислама тархьаре хинна хӀама дац из цу дешаца титулаш яр, тӀехьагӀа на́ха юкъедаьккха хӀама да из. ГӀалгӀай ӀаьдалагӀа из дош тӀатох цӀи яьнначул тӀехьагӀа: Ахьмад-Хьажа, Мувса-Хьажа. Эрсий меттала цу деша нийса да хаджи яха дош, цхьабакъда из дешал хьалха тӀатохаш а хул, масала, Хаджи-Мурад, Хаджи-Ахмед яхача цӀерашка мо — цу моча метте гӀалгӀай ӀаьдалагӀа леладеш дола дешаш Ха́ж е Хо́ж да: Ха́ж-Мурад, Хо́ж-Ахьмад.

Хьажолеи Ӏумратеи бехкамаш

Хьажол де йиш хургйолаш лораде дезаш бехкамаш да:

1. Бусалба хилар. Кераста саг (гоавар) хьажол де йиш йолаш вац.
2. БулюгӀ (кхер): зӀамигача бераш тӀа дац хьажол дар а Ӏумрат дар а. Ше хьадер кхетадеш долча беро Ӏумрат е хьажол дича, цун хьажол а Ӏумрат а хул, цох маьл кхоач цуннца, цхьабакъда тӀерадалац цунна из — кхийча уж дар фараз да цунна.
3. Ӏакъль (хьаькъале хилар): хьажол хьаькъале волаш де деза. Хьаькъала эгӀваьча саго даь хьажол хулаш дац.
4. Хьуррият (мукъа хилар): лаьнна е чувелла воаллачунна тӀа дац хьажол дар.
5. ИстӀитӀоаӀат (нидз кхачар): сага хьажол де аьттув балар. Цунца ловшдар да из де рузкъа а, магар а хилар, иштта никъ маьрша хилар а. Къуръана тӀа хьоахадеш да хьажол нидз кхоачачун хьаде дезаш хилар. Рузкъа хиларца ловш да иштта декхараш ца хилар а, дӀаваха-ва из рузкъа таар а, цӀагӀара дӀавахачул тӀехьагӀа цӀагӀарчарна напагӀа дитар а.

КаӀбата гонахь тӀавоаф деш боахка хьажой

ИстӀитӀоаӀат шин даькъе да:

• МаӀача сагаи кхалсагаи доагӀаш дар;
• Духхьала кхалсага доагӀаш дар.

МаӀача сагаи кхалсагаи доагӀар

• Магар. Хьажол дергдолаш из хьаде могашал хила еза, магар деце тӀерадоалл из магар меттаотталца;
• Кортамукъале лораялар. Есаралла вигар е каравигар кхерам хилча, хьажол е Ӏумрат дар тӀерадоалл;
• Никъ маьрша хилар;
• Наькъа ахча хилар.

Кхалсага доагӀар

• Махьрам хилар — кхалсаг наькъа араяла йиш йолаш яц ше цхьаь.
• Ӏиддат — мар венна е маро йитачул тӀехьагӀа ха йоаккхача хана (4 бутт, 10 ди) кхалсаг хьажол де йиш йолаш яц.

Ӏаламнаха оалачох, хьажол де йиш йолаш яц кхалсаг, нагахь санна махьрам улув веце. Вешта къамаьл дераш а ба цхьаццадола шартӀаш лорадича мегаш да яхаш. СаӀудий Ӏарбий мехко виза хьалац 45 шерал къонагӀа йолча кхалсага́, нагахь цунца махьрам ца хилча.

Хьажола карта

Сакъердаме факташ

Иракъе тӀом хиннача хана Америкерча салташа иракъхой гӀовттамхой а Ӏарбий бахархой а белгалбоахаш хилча «хаджи» яха дош леладаьд, цу тайпара хӀама леладаьд цар цул хьалхагӀа вьетнамхошца — царех «Чарли», е «Виктор Чарли» цӀи яьхай цар.

Белгалдаккхар

Литература

• Гогиберидзе Г. М. Исламский толковый словарь. — Ростов н/Д.: Феникс, 2009. — 266 с. — (Словари). — 3000 экз. — ISBN 978-5-222-15934-7.

ТӀатовжамаш

• Аляутдинов Ш. Р. Общие положения паломничества (хаджа) (неопр.). Umma.ru (20.11.2016). Хоам хьаийца таьрахь: 25.05.2026.