Чахкенаькъан Ювназа Жабраил
| Чахкенаькъан Ювназа Жабраил | |
|---|---|
| эрс: Чахкиев Джабраил Юрьевич | |
| | |
| Ваь таьрахь | 21 маьтсела 1955 |
| Венна таьрахь | 8 наджгоанцхой 2024 (68 шу) |
| Паччахьалкхе |
|
| Ӏилман никъ | археологи, тархьар, герз тахкар, этнографи, архиваш лелаяр |
| Белха моттиг | |
| Ӏилманхой дарж | тархьара Ӏилмай кандидат (1982) |
| Ӏилманхой звани | доцент |
Чахкенаькъан Ювназа Жабраил (эрс: Чахкиев Джабраил Юрьевич 21 маьтсела 1955 — 8 наджгоанцхой 2024) — советийи Эрсечени тархьархо, археолог, этнограф, архивист. Тархьара Ӏилмай кандидат, доцент. ГӀалгӀай Мехка паччахьалкхен архива гӀулакха кулгалхочун когаметтаоттар. «Знание» юкъарлон референт хиннав, цо бувзам лелабаьб Шолжа-ГӀалий тӀарчеи Наьсарерчеи музеяшца.
Биографи
Жабраил ваьв 1955-ча шера маьтсела бетта 21-ча дийнахьа Казахий ССР. Хьулхой тайпан ва[1].
Дешар
Дийша йистеяьккхай Л. Н. Толстой цӀерагӀа йола Нохч-ГӀалгӀай паччахьалкхен университет.
Болх
Жабраил бувзам лелабеш хиннав Шолжа-ГӀалий тӀарчеи Наьсарерчеи музеяшца. ГӀалгӀайчени Нохчийчени бахархой XІІІ—XVIII бӀаьшерара тӀема гӀулакха тархьар хиннад цо дукхагӀа тохкаш хиннар[2]. 1979-ча шера археолога моттиг хиннаяц университете, цудухьа археолога болх бе аьттув хиннабац цунна Нохч-ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институте археологеи этнографеи отделе болх бе волаваллалца. Цу хана мукъаяьннай «Знание» яхача юкъарлон чура референта моттиг. Ший балхах мукъа хинна ха цо ГӀалгӀай лоаме тохкаш дӀахьош хиннай. 1979-ча шера маьцхала бетта Жабраила тархьара Ӏилмай доктораш юкъеболча экспедиценна хьалхаваьннав. Цунца хиннав К. З. Махмудова (Ерзункаева), Н. Н. Бараниченко (Великая), С. В. Махортых, С. Б. Бурков, иштта кхыбараш а[3].
1982-ча шера цо бакъъяьй Москверча паччахьалкхен университете «ТӀехьарча юкъерча бӀаьшерашка баьха́ча вайнаьха XІІІ—XVIII-ча бӀаьшерашкара герзи тӀема исбахьалеи» (эрс: Оружие и вопросы военного искусства позднесредневековых вайнахов XІІІ—XVIII вв.) яха ший кандидата диссертаци[4].
«Эрсечен къамаш», «Дунен къамаши цар динаши», «Эрсечен зӀилбухен къамай товшхала энциклопеди» яха энциклопедеш отттадеш, доккха да́къа лаьцад цо. «Советий этнографе» кепадетташ арадийнад цун балхаш.
1998-ча шера денз Ювназа Жабраил болх беш хиннав ГӀалгӀай Мехка паччахьалкхен архива гӀулакха кулгалхочун когаметтаоттар волаш, 2015-ча шера денз цо болх баьб ГКУ «ГӀалгӀайчен пачхьалкхъархива» директора когаметтаоттара дарже. 1990-ча шерашка денз из болх беш хиннав ГӀалгӀай паччахьалкхен университетете[5][6], цига цо хьийхай археологии, юкъерча бӀаьшерий тархьареи, археологе практикеи[7].
Дезал
Саг йоалаяь хиннав. Берех лаьца хоам бац.
Валар
ДӀаваьннав 2024-ча шера наджгоанцхой бетта 8-ча дийнахьа. Цо дукха ха яьккхай могаш воацаш[5][6].
Библиографи
- Виноградов В. Б., Чахкиев Д. Ю. Некоторые традиции военного искусства вайнахов в средневековье // «Советская этнография» : науч. ж-л / Гл. ред. К. В. Чистов. — М.: «Наука», 1984. — Январь—февраль (№ 1). — С. 98—110.
- Виноградов В. Б., Абдулвахабова Б. Б.-А., Чахкиев Д. Ю. «Солнечный гребень» ингушских женщин (о парадном головном уборе кур-харс) // «Советская этнография» : науч. ж-л / Гл. ред. К. В. Чистов. — М.: «Наука», 1985. — Май—Июнь (№ 3). — С. 104—114.
- Чахкиев Д. Ю. К вопросу о материальной культуре горцев Ингушетии XVIII в. // Археология традиционная этнография народов Чечено-Ингушетии / Отв. ред. Х. М. Мамаев; Рец. М. Х. Багаев. — Гр.: «Книга», 1992. — С. 41—61. — 87 с.
- Ахмадов Я. З., Хасбулатов А. И., Хасбулатова З. И. Хасиев С. А., Хизриев Х. А., Чахкиев Д. Ю. Чеченцы // Народы России : Энциклопедия / Гл. ред. В. А. Тишков. — СПб.: Изд-во Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 399—403. — ISBN 5-85270-082-7.
- Ахмадов Я. З., Хасбулатов А. И., Хасбулатова З. И. Хасиев С. А., Хизриев Х. А., Чахкиев Д. Ю. Чеченцы // Народы и религии мира : Энциклопедия / Гл. ред. В. А. Тишков. — СПб.: Изд-во Большая российская энциклопедия, 1999. — С. 622—624. — ISBN 5-85270-155-6.
- Чахкиев Д. Ю. Древности горной Ингушетии / Отв. ред. И. А. Алироев. — Минеральные Воды: «Кавказская здравница», 2003. — Т. 1. — 144 с.
- Чахкиев Д. Ю. Чулхойцы // Энциклопедия культур народов Юга России / Гл. ред. Ю. А. Жданов. — Ростов н/Д.: СКНЦ ВШ, 2005. — Т. I: Народы Юга России. — С. 235—236. — ISBN 5-87872-089-2.
Белгалдаккхар
- ↑ Дахкильгов, 1991, оа. 53.
- ↑ Нарожный, 2020, оа. 341.
- ↑ Нарожный, 2020, оа. 346.
- ↑ Нарожный, 2020, оа. 349, 355.
- ↑ 1 2 Плиев1, 2024.
- ↑ 1 2 Плиев2, 2024.
- ↑ inggu.ru, 2018.
Литература
- Нарожный Е. И. Историк, археолог-оружиевед, этнограф И архивист — Джабраил Юрьевич Чахкиев (65–летний юбилей ученого) // Наследие Кубани. — 2020. — № 18. — С. 341—358.
- Информация о составе педаг. (научно-педагогических) работников образовательной организации на 2018 год // inggu.ru. — 2018.
- Плиев Х. Глава Ингушетии выразил соболезнования родным и близким ученого Джабраила Чахкиева // Ингушетия : интернет-газета. — 2024. — 8 наджгоанцхой.
- Плиев Х. Умер археолог, автор монографии «Древности горной Ингушетии» Джабраил Чахкиев // Ингушетия : интернет-газета. — 2024. — 8 наджгоанцхой.
- Дахкильгов Ш. Э-Х. Происхождение ингушских фамилий : [полев. исслед / Ред. А. А. Зязиков. — Грозный : «Книга», 1991. — 108 с.
- Чахкенаькъан
- Баьб маьтсела бетта 21 дийнахьа
- Баьб 1955 шера
- Байнаб наджгоанцхой бетта 8 дийнахьа
- Байнаб 2024 шера
- Тархьара Ӏилмай кандидаташ
- Нах алапатах
- Ӏилманхой алапатах
- ГӀалгӀайчен Ӏилманхой
- ГӀалгӀай Ӏилманхой
- ГӀалгӀай тархьархой
- ГӀалгӀайчен тархьархой
- ГӀалгӀайчен этнографаш
- ГӀалгӀай этнографаш
- ГӀалгӀайчен археологаш
- ГӀалгӀай археологаш
- ГӀалгӀайчен архивисташ
- ГӀалгӀай архивисташ
- ГӀалгӀай паччахьалкхен университета болхлой
- Нохчий паччахьалкхен университета болхлой