БӀархой Мустафай Нина
| БIархо́й Мустафа́й Нина | |
|---|---|
| (эрс: Барахоева Нина Мустафаевна) | |
 | |
| Ваь таьрахь | 31 наджгоанцхой 1967 (59 шу) |
| Ваь моттиг | Гадаборшакъонгий-Юрт, ГӀалме шахьар |
| Паччахьалкхе |
 СССР →  Россе Федераци |
| Ӏилман никъ | филоло́ги |
| Белха моттиг | ГӀалгӀай паччахьалкхен университет |
| Ӏилманхой дарж | филологе Ӏилмай доктор |
| Ӏилманхой звани | профессор |
| СовгӀаташи премеши |
 |
БӀархо́й Мустафа́й Нина (эрс: Барахоева Нина Мустафаевна; 31 наджгоанцхой 1967, Гадаборшакъонгий-Юрт, ХӀирий АССР) — гӀалгӀай Ӏилманхо, филологе Ӏилмай доктор, профессор, ГӀалгӀай Мехка Ӏилмах дукха дика хӀамаш карагӀдийна къахьегамхо. ГӀалгӀай гуманитарни Ӏилмай Ӏилман-тохкама института хинна директор (2014—2023). ГӀалгӀай паччахьалкхен университете хьехархо я.
Биографи
БӀархой Нина яьй 1967-ча шера наджгоанцхой бетта 31-ча дийнахьа Гадаборшакъонгий-Юрта (ГӀалме шахьар). 1973—1984 шерашка цо дийша йистеяьккхай ший юртара юкъера ишкол. Из йоаккхашше 1984-ча шера из деша эттай ХӀирийчен паччахьалкхен университете кхыча къамай меттай факультете «Романо-германий метташи литератури» яхача специальностах. Нинай даьна БӀархой Мустафайна, ше а дийша хилар бахьан долаш, лайнад ший дезал а дийша хилар. Из болх беш хиннав Гадаборшакъонгий-Юрта администраце кулгалхо а, иштта ГӀалме шахьара райисполкома отдела кулгалхо а волаш[1].
1989-ча шера БӀархой Нинас йистеяьккхай университет, цул тӀехьагӀа дийша чакхъяьккхай Толстой Л. Н. цӀерагӀа йола Нохч-ГӀалгӀай паччахьалкхен университетера аспирантура, «Кавказера метташ» яхача ластарах[2].
Ӏилман болх
1992—1994 шерашка Нинас ассистент йолаш болх баьб Нохч-ГӀалгӀай паччахьалкхен университете гӀалгӀай филологе кафедре[2].
1994-ча шера меттай институте РАН диссертаци чакхъяларца цох хиннай филологе Ӏилмай кандидат. Цу шера денз цо болх баьб аисстент йолаш ГӀалгӀай паччахьалкхен университете гуманитарни Ӏилмай кафедре, 1996-ча шера из хьожаяьй йоккхагӀйолча хьехархочун дарже, хӀаьта 1998-ча шера хьожаяьй гӀалгӀай филологе кафедре доценталла, 2011-ча шера денз кафедрай профессора дарже болх беш я[1].
2008—2014 шерашка Нинас болх баьб ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институте гӀалгӀай метта отдела кулгалхо йолаш[1].
2011-ча шера филолога Ӏилмай доктора дарже яьннай «Теория языка» говзалах йола диссертаци[3].
Хьехаш йола дисциплинаш: «Методика и техника работы над магистерской диссертацией. Методы лингвистического исследования», «ХӀанзара гӀалгӀай мотт», «Дошкхоллар гӀалгӀай метта юкъе», «Грамматические категории ингушского языка»[4].
Цо язбаьб 160 Ӏилман болхи иштта дешара-методически болхи, царна юкъе 5 монографи я:
• ГӀалгӀайи немцийи меттай яхача хана кепаш йистарца белгалъяхар. Магас, 2008 шу;
• Хандеша грамматически кепаши категореши (вайнаьха меттаех болча кхоачама́ тӀагӀолла). Монографи. Нальчик, 2011 шу;
• ХӀанзара гӀалгӀай мотт. Морфологи. Нальчик, 2013 шу;
• ХӀанзара гӀалгӀай мотт. Морфемикеи дошкхоллареи. Магас, 2020 шу;
• ГӀалгӀай-эрсий терминий дошлорг. Магас, 2015 шу;
• ГӀалгӀай-эрсий, эрсий-гӀалгӀай терминий дошлорг, Магас, 2016 шу;
Царех дукхагӀдола балхаш РИНЦа тӀа кепаетташ арадийннад — 64, иштта ВАК журналаш тӀа а[2].
СовгӀаташ
- керттера бух[2]
- ГӀалгӀай Мехка дукха дика хӀамаш карагӀждаьнна болхло (2005 шу);
- ГӀалгӀай Мехка мехкдаьгара грамота (2017 шу);
- ГӀалгӀай Мехка мехкдаьгара грамота(2022 шу);
- ГӀалгӀай Мехка сийлен грамота (2012 шу);
- Майдилг «ГӀалгӀай Мехка 25 шу дузаш» (2017 шу);
- ГӀалгӀай Мехка орден «КарагӀдаьннарех» (2017;
- Баркал алар. ЗӀилбухен федеральни университет (2017 шу);
- Россе Федераце Президента Баркал алар (2018 шу);
- ГӀалгӀай Мехка Халкъа Гуллама сийлен грамота (2020 шу);
- Юбилейни майдилг «Эрсеченца ГӀалгӀайче йола 250 шу дузаш» (2020 шу);
- Юбилейни майдилг «ГӀалгӀай Республика хьахинна 30 шу дузаш» (2022 шу);
- Юбилейни майдилг «ГӀалгӀай Республикан паччахьалкхе этта 100 шу дузаш» (2024 шу).
Белгалдаккхар
- ↑ 1 2 3 Бочоев, 2017, оа. 3.
- ↑ 1 2 3 4 Ингушетия, энц., 2023, оа. 80.
- ↑ Филологические науки. Барахоева Нина Мустафаевна. famous-scientists.ru. сет. энц. «Известные учёные». Хоам хьаийца таьрахь: 15.09.2025.
- ↑ Кафедра ингушского языка. inggu.ru. Ингушский государственный университет (2024). Хоам хьаийца таьрахь: 15.09.2025.
Литература
- Ингушетия: популярная иллюстрированная энциклопедия / Сост. Я. С. Патиев; науч. ред. М. Г. Цароева, Т. Х. Матиев. — Магас : «Сердало», 2023. — 816 с. — ISBN 978-594452-185-9.
- Бочоев Н. Ученый-филолог, организатор науки // «Сердало» : газет. — 2017. — 30 января.