ГӀазданаькъан Махье Ахьмад
| ГӀазданаькъан Махье Ахьмад | |
|---|---|
| эрс: Газдиев Ахмед Магиевич | |
 | |
| Ваь таьрахь | 15 саькура 1911 |
| Ваь моттиг | |
| Венна таьрахь | 4 саькура 1995 (83 шу) |
| Венна моттиг | |
| Паччахьалкхе | |
| СовгӀаташи премеши |
 |
ГӀазданаькъан Махье Ахьмад (эрс: Газдиев Ахмед Магиевич; 15 саькура 1911, Эккажакъонгий-Юрт — 4 саькура 1995, ГӀалгӀайче) — гӀалгӀай Ӏилманхо, партеи, паччахьалкхени, юкъареи болхло, бокъо лораер.
Биографи
Ахьмад ваьв 1911-ча шера саькура бетта 15-ча дийнахьа. ГӀазданаькъан дезале воӀи йоӀи хиннад.
Дешар
Ахьмада дийша йистеяьккхай Буро тӀара хьехархой техникум. 1930-ча шера ГӀалме шахьаре Шолхе латтача юххьанцарча ишколе завуча дарже болх баьб цо.
Болх
Цул тӀехьагӀа Ахьмада болх баьб Буро тӀарча хьехархой техникуме хьехархо волаш, 1934—1937 шерашка из хиннав техникума дешара даькъе вола заведующи. Пятигорскерча Къулбаседа Кавказа Ӏилман-тохкама института тархьаре отделене аспирант хиннав из. 1939-ча шера денз цо хьийхад Буро тӀарча колхозийи совхозийи кадрий ишколе. 1939-ча шера Пхьиленаькъан Хьадиса Султанаца цхьана цо арахийцад гӀалгӀай меттала литературан хрестомати юххьанцарча классашта лаьрхӀа. Хрестоматена юкъедахад эрсий литературан кхоллама тӀагӀолла даь }}таржамаш. Хьалха арадьккха хрестомати латиний йоазон ларда тӀа хиннад, тӀехьа арадаьккхад кириллицан ларда тӀа[1].
1939—1941 шерашка Ахьмад Нохч-ГӀалгӀай тархьареи, меттеи, литературани Ӏилман-тохкама института тархьара сектора тӀавилла хиннав. Цу юкъа кийчъяьй цо «Шерипов Асланбек Нохч-ГӀалгӀай мехка революценна юкъера гӀулакх» яха кандидата диссертаци. 1939-ча шера из диссертаци арахийцай Нохч-ГӀалгӀай дешаргий зарбанчено. 1940-ча шера ВКП (б) партена юкъевахав из. Цу хана денз парте тайп-тайпарча даржашка болх баьб цо[1].
Сийлахь-Боккха Даьхен тӀом болабенначул тӀехьагӀа Шолжа-ГӀалий тӀарча пхьен комитето тӀадиллача декхарах из Нохч-ГӀалгӀай шахьарашка ихав, агитационни болх беш, вермахта эскар юхатохара духьа мобилизаци еш. Иштта партизаний тоаба вӀашагӀйоллаш къахьегаш хиннав КПСС обкома тӀадиллача декхарах[1].
1944-ча шера саькура бетта нохчийи гӀалгӀайи мехках баьхаб, цу хана денз Ахьмада болх баьб Казахехьарча облисполкома Кокшетау планово-кхоллама отделе. Спецпереселенцаш хилар бахьан дукха эшамаш хиннад гӀалгӀашкеи нохчашкеи Ӏаьдалеи партий маьженийи оагӀарахьара. ГӀазданаькъан Ахьмадеи Пхьиленаькъан Султанеи Москве каьхат яздаьд. Цул тӀехьагӀа Кокчетаве комисси яхай, бокъонаш йохаяр тахкачул тӀехьагӀа, бехкебарашта гӀод техад[1].
1951-ча шера ардара бетта 11-ча дийнахьа из лаьцав 58-ча оагӀатах, 10 шера набахте кхайкаяьй. 1956-ча шера бекарга бетта 28-ча дийнахьа из мукъаваьллийтав Казахехьарча Лакхехьарча кхело цо даь зулам бакъцадар бахьан долаш.
1957-ча шера Нохч-ГӀалгӀай АССР юха меттаоттаяьй. Ахьмад ший мехка цӀавенав. 1958—1962 шерашка цо болх баьб республика товшхала министра когаметтаоттар волаш[1].
1972-ча шера гӀалгӀай къаман викалаша Ахьмад юкъеволаш 80 оагӀонах латта каьхат яздаьд КПСС Юкъерча комитетага ГӀалме шахьаре латта дискриминаци хьал бакъдеш, гӀалгӀай бокъонаш лораяр дехаш. Из каьхат ийца шийца кхы а виъ саг волаш из Москве вахав, каьхат дӀаденнад парте кулгалхочунга. 1973-ча шера Шолжа-ГӀалий тӀара митинг|Шолжа-ГӀалий тӀа митинг дӀайихьай, бокъо лораяр дехаш. Бакъда наьха дехараш парте кулгалхоша тӀаийцадац. ГӀазданаькъан Ахьмад кхыча митинга хьалха лаьттача нахаца КПСС юкъера араваьккхав, цул совгӀа балхара а дӀаваьккхав[1].
Дезал
Шовзткъа шера ваьхав цхьан сесагаца, дезалхо ца хулаш. Сесаг кхелхачул тӀехьагӀа шозлагӀа саг йоалаяьй. ШоллагӀча сесага ши воӀ ваьв[2].
СовгӀаташ
- ГӀалгӀайчен «КарагӀдаьннарех» орден (венначул тӀехьагӀа, 2002)[3].
Дагалоацам
Цун цӀерагӀа я ГӀалгӀайчен нах бахача моттигашкара урамаш[3].
Белгалдаккхар
Литература
- Ингушетия: популярная иллюстрированная энциклопедия / Сост. Я. С. Патиев; науч. ред. М. Г. Цароева, Т. Х. Матиев. — Магас : «Сердало», 2023. — 816 с. — ISBN 978-594452-185-9.
- Муса Гешаев. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2006. — Т. 2. — С. 313—315. — 620 с. — 2000 экз.
ТӀатовжамаш
- Ахмед Газдиев — Патриот и Человек. Seldonnews (15.02.2021). Хоам хьаийца таьрахь: 2.09.2025.
- Зейнеп Дзарахова. Гражданская позиция. Ингушетия (15.02.2021). Хоам хьаийца таьрахь: 2.09.2025.
- Борис Терский. Сердце, испещрённое рубцами. Магас без формата (12.02.2021). Хоам хьаийца таьрахь: 2.09.2025.
- Борис Терский. Генетически код. Ингушетия (29.09.2017). Хоам хьаийца таьрахь: 2.08.2025.