Оахаранаькъан Бачий Хьажбикар

РУВИКИ чу кхы а лустамаш да иззамо тайпанцӀи е фамили йолча нахах лаьца, хьажа: Оахаранаькъан.

Оахаранаькъан Бачий Хьажбикар
Ваь таьрахь	5 (17) бекарга 1895
Ваь моттиг	Фуртоуг, Тийрка область, Россе импери
Венна таьрахь	1940
Венна моттиг	Карели[d], РСФСР, СССР
Паччахьалкхе	Россе импери  СССР
Жанр	Живопись[d], графика[d], скульптор[d], Скульптура[d] , Суртанча[d]
РУВИКИ.Медиа чура файлаш

Оа́харана́ькъан Бачий Хьажбикар (эрс: Ахриев Хаджи-Бекр Бачиевич; 5 [17] бекарга 1895, Фуртоуг, Тийрка область — 1940, Карели^[d]) — гӀалгӀай скульптор. ГӀалгӀай Мехка эггара хьалхагӀа болхговзал йолаш хиннача суртанчех ва.

Биографи

Оахаранаькъан Хьажбикар ваьв 1895-ча шера Фуртовге. 1904—1912 шерашка из деша ваьгӀав Буро тӀарча 1-ча реальни училище, дика дешаш хиннав. Цул тӀехьагӀа из ваха дӀавахав Москве, деша эттав Исбахьален-кулгаговзала дешара пхьоале. Из Елизовета Федоровна тӀахьожаш дешарче хиннай. 1916-ча шера Хьажбикара тӀехдика чакхбаьккхар скульптуран гӀулакхах бола диъ шера баь бола практически болх. Цул совгӀа къаьстта исбахьален говзалаш караерзаяьй цо, цул тӀехьагӀа ший мехка цӀавенав.

Болх

Дукха болх баьб пластика даькъе: медальонаши, кулонаши, чопилгаши, Ӏаьсаши, кӀопилгаши яьй.

1927-ча шера денз хьинаре дакъа лоацаш хиннав археолого-этнографически экспедицешка цӀихезача археологаца Семёнов Леонидацеи, кавказтахкархочунца Крупнов Евгенийцеи.

Исбахьален гойтаме духхьашха дакъа лаьцад 1931-ча шера. Хьекхача балхашта юкъе хиннад «Совнарком Горской республики в горах в 1919 году», «Лоамара колхоз» («Колхоз в горах»), «Мангал хьакха болха кхалнах» («Женщины, идущие на покос»), «Вид аула Знай», «ТхьабӀа-Ерда» («Храм Тхаба-Ерды»), «КӀувс хьабар» («Изготовление ковра»), «Тувлавенна саг верзавар» («Лечение сумасшедшего»), «Маьтлоам тӀа баь текъам» («Моление на Столовой горе»), иштта кхыдараш.

1932-ча шера денз цо болх баьб ГӀалгӀай мохктохкама музея кулгалхочулла. Цо кулгал деча хана, Ӏилман-тохкама болх бизза дӀакхухьаш, нах тӀаозаш тархьар тохкама юкъ хиннай из. М. Д. Горожанский яхачох: «Белгалдаккха деза гӀалгӀай мохктохкама музее ший цӀерага хьежжа бизза болх беш йолга. Кавказа музеяшта юкъе 1933-ча шерашка из тӀехдика болх беш я».

1934-ча шера нах харца аькхбахарах из лаьца хиннав, Беломорско-Балте балхаш де дӀахьожаваьв, бехк такха. Лаьцача хана, цун дукхагӀдола балхаш цӀи теха доагадаьд. Дисараш дайнад ГӀалгӀайи нохчийи мехках баьха, Казахехьеи Юкъерча Азеи Ӏобохийтача хана.

Кхелхав 1940-ча шера, мехках ваьккхача хана, Кареле.

Цох дола дош

Евгений Игнатьевич Крупнов:

ГӀалгӀай оаламаш ӀотӀадахарца са безам бар ханал хьалха 30-ча шерашка кхелхача гӀалгӀай суртанчацара лерхӀам дӀахьокха. ГӀалгӀай багахбувцам сайна бовзийтарахи, иштта ГӀалгӀайчен Ӏалам сайна довзийтарахи со цунна хьалхашка декхарийла ва.

—

Халид Дудаевич Ошаев:

Оамала чӀоагӀа сабареи, кӀаьдеи саг вар Хьажбикар. Цкъа хаьттар аз цунга, сурташ даьттаца хӀана яздац Ӏа аьнна. Йист ца хулаш, киса кхайдар из, пиллан тӀехках яь, бий бизза миниатюраш хьалъараяьхар цо. Царна юкъедар брошкаши, медальонаши, кулонаши. «Ер я са боккъонца сай йола говзал» — аьлар цо. Иштта зизаш деш хоза хеташ вар из. Дагалатт сона цо баь йоӀ дӀалаьца сармак.

—

Мухтаров («Грозненский рабочий» корреспондент):

Ахриев — чӀоагӀа говзанча вар. Цо пила тӀехкахи, нала царгахи яь яр дукха хоза миниатюраш. Цун балхаш белгга дар. Къаьстта хоза яьяар пудра чудолча кӀопилга тӀа халхаювла лоамара йоӀ. Ширача нохч-ГӀалгӀай говзанчий оамалах бу цо болх.

—

Белгалдаккхар

Литература

• Бек Абадиев. Выставка произведений художников Ингушетии  (эрс.). Хоам хьаийца таьрахь: 4.04.2017.
• Зарема Ибрагимова. Царское прошлое чеченцев. Наука и культура. — М., 2009.
• Хава Акиева. Чистый родник творчества (эрс.) // «Третьяковская галерея» : журнал. — 2007. — № 1. — С. 106—112.
• Гешаев М. Б. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 185—188. — 620 с. — 2000 экз.

ТӀатовжамаш

• Ахриев Хаджи-Бекир Бачиевич  (эрс.). Виртуальный музей Ингушетии на museumri.org. Архиваци яьй 31.03.2017.